Een gouden plak voor basketballer Worthy de Jong

Sinds Worthy de Jong in de laatste seconde van de finale van het 3x3 basketbaltoernooi op de Olympische Spelen in Parijs de winnende punten maakte, heeft zijn telefoon niet meer stilgestaan. Tv-programma’s, sponsors, bedrijven die wat van hem willen en interviewverzoeken.

‘Ik stuur het allemaal maar door naar m’n management, want ik weet helemaal niet hoe ik dat moet aanpakken’, vertelt hij in een Amsterdams café. De Olympische Spelen zijn dan al weken voorbij, de rust in Parijs is weergekeerd, maar die in het leven van de basketballer zeker niet. ‘Misschien was het anders geweest als we ‘gewoon’ hadden gewonnen. Maar dit einde was zo episch. Het heeft bij veel mensen iets losgemaakt.’

Toen in 2017 bekend werd dat 3x3 basketbal een olympische sport zou worden, werd De Jong – toen nog sterspeler van ZZ Leiden in het reguliere 5x5 basketbal – al eens gepolst voor het Nederlands team, maar hij hield de boot af. Een paar jaar later vroegen ze hem opnieuw. Dit keer ging hij wel overstag. Een beslissing die hem veel heeft gebracht. Veel meer dan die ene gouden medaille.

‘Tijdens de covid-jaren ging ik door een moeilijke periode’, vertelt De Jong. ‘Terwijl ik eigenlijk alles had. Een mooi huis in Almere, twee prachtige kinderen, twee auto’s voor de deur. Maar ik wist het niet te waarderen. Ik kon er geen liefde aan geven, ik viel in een zwart gat.’

In die periode strandde ook de relatie met de moeder van zijn zoons Maze (7) en Mylo (5). De Jong verhuisde terug naar Amsterdam, de stad waar hij opgroeide, en waagde dus de overstap naar 3x3. ‘Vanaf dat moment vond ik mijn ritme en plezier weer terug’, zegt hij nu. ‘In de sport en in het leven.’

De 3x3-competitie is een wereldwijde competitie en dat betekent: veel reizen, veel hotels, weinig thuis. Dat is soms moeilijk, beaamt De Jong. Hij ziet zijn kinderen minder dan hij zou willen. Anderzijds hoort die extreme levensstijl volgens hem ook een beetje bij het topsportbestaan. ‘Ik dacht altijd dat je leven in balans moest zijn om te kunnen presteren, maar nu denk ik: om great te zijn, moet je juist niet in balans zijn. Als je tevreden bent met ‘goed’ kan het misschien, maar als je extraordinary wil zijn, dan moet je offers brengen.’

Als jonge basketballer droomde De Jong nooit van de Olympische Spelen. ‘Dat zou ook gek zijn in onze sport’, zegt hij, doelend op het reguliere basketbal waarin Nederland geen grootmacht is. Maar in de nieuwe 3x3 variant lagen kansen. Al had De Jong niet per se op goud gerekend. ‘Pff nee. Toen dat laatste schot viel, was ik helemaal blanc. Ik besefte totaal niet wat er gebeurde. Eigenlijk daalt het nu pas in wat we daar hebben gedaan. En wat dit kan betekenen voor de sport.’

Dat laatste is belangrijk voor De Jong, want hij zou graag zien dat meer mensen in Nederland verliefd worden op het spelletje. ‘Basketbal is voor mij zoveel meer dan een bal in de basket gooien. Het is een spel waar heel veel emotie in zit. Elke wedstrijd zijn er zoveel acties, zoveel scores, zoveel ups en downs. Er is altijd spanning.’

Daarnaast brengt basketbal volgens De Jong veel cultuur met zich mee. Een cultuur van hiphopmuziek, fashion en food én van gezelligheid. ‘In Spanje en Servië bijvoorbeeld wordt een wedstrijd bezoeken echt gezien als een dagje uit. Wedstrijden zijn entertainment, het is het hoogtepunt van je week. Maar hier is die cultuur er gewoon… hoe zeg ik dat, ja, gewoon net niet.’

De Jong is er ‘heilig van overtuigd’ dat basketbal in Nederland veel meer mensen kan trekken. Die olympische gouden plak kan daarbij helpen. ‘Maar het is een tool, geen garantie’, zegt hij. ‘Als je kijkt naar de geschiedenis is het niet zo dat als Nederland ergens goud won, die sport automatisch een boost kreeg. Het is nu aan alle betrokkenen, de clubs, de bond om dit momentum aan te grijpen om de sport naar een hoger plan te tillen. Ik wil ze daar graag bij helpen, door als speler positief over basketbal in de media te praten. Ik denk dat dat key is.’

Ook wil De Jong maatschappelijk impact maken. Zo support hij vrienden die een ‘hub’ aan het opzetten zijn in Amsterdam Zuidoost, waar jongeren straks terechtkunnen om te sporten en te chillen. ‘Het wordt eigenlijk een soort buurthuis, zoals wij vroeger ook hadden. Daar heb ik zoveel geleerd, zo’n plek gun ik de jongeren van nu ook.’

De Jong kreeg zijn liefde voor basketbal van huis uit mee. Zijn vader speelde op het hoogste niveau in Suriname en vernoemde zijn zoon naar de Amerikaanse basketballer James Worthy. Toen De Jong twee jaar was, verhuisde het gezin van Paramaribo naar Amsterdam Zuidoost. Zijn eerste wedstrijden speelde hij op de pleintjes vlak bij zijn huis in Reigersbos.

Op zijn elfde ging hij in clubverband spelen en raakte hij bezeten van de sport. ‘Na school ging ik trainen met de aspiranten, dan met de junioren en als het kon pikte ik ook de training van de heren mee. Ik was niet weg te slaan uit die zaal’, blikt De Jong terug. Eén keer is hij gestopt, na een ruzie met de trainer. ‘Dat was toen ik zestien was. Toen ben ik weer gaan basketballen op straat, tot ik op het punt kwam dat ik dacht: of ik accepteer dat dit het is, of ik ga weer bij een club basketballen, maar dan ga ik ook echt proberen er mijn carrière van te maken.’

Het werd dat laatste. Twintig jaar later wordt hij olympisch kampioen én uitgeroepen tot beste speler ter wereld. Er verschijnt een bescheiden glimlach op zijn gezicht: ‘Ik ben een beetje een laatbloeier.’