‘Knappe koppen zijn nergens zonder gouden handjes’

Koffiedrinken en ouwehoeren – zo legde John Blankendaal (63) zijn kinderen vroeger uit wat hij doet voor de kost. Het bekt lekker, maar simpel en vrijblijvend is zijn werk allerminst. Blankendaal zet zich al meer dan twintig jaar in voor het versterken van de hightech industrie in de Brainportregio rondom Eindhoven. De laatste veertien jaar doet hij dat bij Brainport Industries, een coöperatie waarbij inmiddels 125 bedrijven zijn aangesloten.

‘Mijn werk draait om mobiliseren en verbinden, maar dat zei mijn kinderen natuurlijk niks. Waar het op neerkomt, is dat ik denkers en doeners met vernieuwende ideeën vooruit help. Ik breng ze samen, deel mijn kennis en stimuleer ze om in actie te komen.’

Niet dat hij zelf nou zo’n technisch wonder is, hoor – al speelde Blankendaal vroeger graag met zijn scheikundedoos. Natuurkunde lag hem goed, wiskunde niet. En dan heb je op een technische opleiding helaas weinig te zoeken. Toch hindert hem dat niet: ‘Ik heb uitstekende techneuten om me heen. Je hoeft niet alles zelf te weten; als je maar weet waar je de kennis kunt halen.’

Ondernemers die intensiever gaan samenwerken: volgens Blankendaal is het van levensbelang voor Nederland. ‘De ontwikkelingen in hightech gaan razendsnel, de technologie in producten wordt steeds ingewikkelder. Als we hierin voorop willen blijven lopen, vergt dat diepgaande kennis op zeer veel gebieden en bovendien een flinke smak geld. Geen enkel bedrijf kan dat alleen’, legt hij uit. Grote namen als ASML, Philips en Thermo Fisher verwachten daarom van hun toeleveranciers dat ze meer verantwoordelijkheid nemen bij de ontwikkeling van nieuwe machines, zoals medische scanapparatuur of 3D-printers voor metalen.

‘De gehele keten moet over zijn schaduw heen stappen: kennis delen, risico’s durven nemen, het eigenbelang ondergeschikt maken aan het gezamenlijk belang. En daar zijn we in de Brainportregio dus echt heel goed in. De concurrentie vindt steeds meer plaats tussen ketens dan tussen individuele bedrijven. Als het gaat om massaproductie kunnen wij niet concurreren met lagelonenlanden als China, India en Vietnam. Maar wél als het gaat om het ontwikkelen en produceren van kleine series van zeer complexe machines en onderdelen.’

Hoe succesvol ons land hierin is, blijkt onder andere uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. ‘Al vanaf 2018 zijn machines en machineonderdelen ons meest winstgevende exportproduct’, vertelt Blankendaal. ‘In 2022 leverde dit de Nederlandse economie 25,5 miljard euro op. Dat is meer dan twee keer zo veel als ons op één na lucratiefste exportproduct: aardgas – nog voordat de Groningse gaskraan dicht ging.’

Helaas geldt ook in dit geval dat resultaten uit het verleden geen garantie bieden voor de toekomst. De hightech-industrie staat voor gigantische uitdagingen: er is een tekort aan personeel, grondstoffen én energie, president Trump dreigt met forse importheffingen op Europese producten en binnen de EU neemt de verdeeldheid toe. En dan timmert China ook nog eens hard aan de weg qua innovatie.

‘Ik ben niet somber, maar wel bezorgd’, erkent Blankendaal. ‘Terwijl de Duitse en Franse auto-industrie in het slop zitten, verkoopt China volop elektrische auto’s. En de nieuwe Chinese windmolens behalen twee keer zoveel rendement als de onze.’ Waarmee hij maar wil zeggen: we dreigen achterop te raken. En als we dat niet willen, moeten we onze krachten bundelen.

Tot zijn frustratie gebeurt op een aantal vlakken juist het tegenovergestelde. Neem het tekort aan goed opgeleide mensen. ‘We hebben zowel hoogopgeleide ingenieurs als praktisch opgeleide vakmensen keihard nodig. De interactie tussen de knappe koppen en de gouden handjes is essentieel: je hebt niets aan een idee voor een revolutionaire, nieuwe machine als niemand die kan bouwen.’ Om die reden investeren de bedrijven die bij Brainport Industries zijn aangesloten, samen in het verbeteren van het technisch onderwijs.

Om ook de waardering voor goed vakmanschap een impuls te geven, is Blankendaal als bestuurslid betrokken bij de Stichting Bevordering Vakmanschap en de Noordhofprijs, een vakprijs voor de beste vakmensen in de Brainportregio. ‘Die prijsuitreiking is voor mij het hoogtepunt van het jaar. Het is fantastisch om een uitmuntende stukadoor of frezer op een podium te zetten en applaus te geven, die erkenning doet veel met mensen.’

Terug naar Blankendaals frustratie: wat bezielt de regering om nou nét op onderwijs en innovatie te bezuinigen? En waarom is er nog steeds geen goed beleid voor arbeidsmigratie? ‘De overheid stimuleert niet, ze remt. Dat vind ik onbegrijpelijk. Onze sector brengt veruit het meeste geld binnen voor Nederland, ook de staatskas profiteert daarvan. Als de toegevoegde waarde zo groot is, dan leg je toch de rode loper uit voor iedereen die in deze sector wil werken? We hebben de mensen kei- en keihard nodig.’

Blankendaal is wel blij met Project Beethoven, dat in maart 2024 door het vorige kabinet werd opgezet. ‘Het Rijk en de Brainportregio investeren samen in woningbouw, mobi­liteit, talentontwikkeling en het stroomnet. Dit brengt zowel de industrie als de samenleving verder.’

Waar ondernemers in de maakindustrie zich volgens Blankendaal zelf op moeten richten, is slimmer werken: digitaliseren, automatiseren en robotiseren dus.

‘Die koudwatervrees moet echt worden overwonnen. Het stenen tijdperk is ook niet gestopt omdat er geen stenen meer waren; de mens bedacht gewoon iets beters. Robots en computers zijn de verbeteringen van onze tijd. Ze kunnen bepaalde dingen nu eenmaal sneller, nauwkeuriger en betrouwbaarder uitvoeren dan mensen. Als je daar gebruik van maakt, kun je je mensen inzetten waar ze écht onmisbaar zijn. Het is de enige weg vooruit. Met Brainport Industries doen we er alles aan om die weg gemakkelijker begaanbaar te maken.’