‘Een middagje theater kan het verschil maken’

Haar entree in de culturele sector liep niet via de gebaande paden. Mirjam Barendregt heeft geen achtergrond in kunst of cultuur. ‘Lange tijd was ik alleen bezoeker’, zegt ze. ‘Wel was ik altijd heel erg maatschappelijk betrokken. Ik was gemeenteraadslid in Amersfoort en tien jaar lang bestuurslid van het Bureau voor Schuldhulpverlening.’

Pas in 2014 maakte Barendregt de overstap naar de cultuursector, ze werd directeur van het Grachtenfestival in Amsterdam. ‘Na vier prachtige edities vond ik het tijd worden om verder te kijken. Ik stond mijn koffer in te pakken voor een vakantie naar Cuba toen een headhunter belde met de vraag of ik interesse had in Orpheus. Ik wist meteen dat ik wilde gaan praten.’

Barendregt wist ook meteen dat dit een functie was waarbij ze die grote maatschappelijke betrokkenheid kon inzetten. ‘Wij huren het gebouw van de gemeente Apeldoorn’, zegt ze. ‘Het theater is dus van de gemeenschap. Het is groot, we hebben drie zalen: één met 250 stoelen, een ander – de Rabobankzaal! – heeft er 700 en de grootste telt zelfs 1.300 stoelen. Daarnaast is er een grote foyer en hebben we een eigen restaurant.’

‘Die drie zalen zijn natuurlijk onmogelijk 365 dagen per jaar te vullen met voorstellingen, dus we organiseren ook congressen en evenementen. Wat we daarmee verdienen, stoppen we weer terug in onze programmering én in de gemeenschap. Ik zeg altijd: wij zijn niet de 3JS, maar de drie C’s: cultuur, commercie en community.’

Er is volgens Barendregt de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in die gemeenschap. Theater Orpheus moet zo toegankelijk mogelijk zijn, voor een zo breed mogelijk publiek. Mirjam: ‘De fysieke toegankelijkheid was al in orde, maar we willen ook sociale drempels wegnemen. We betrekken inwoners actief bij ons aanbod. We maken voorstellingen toegankelijk voor slechtzienden, doven en prikkelgevoelige bezoekers. Ons gebouw staat open voor maatschappelijke initiatieven zoals Pride055, Tegenlicht meet-ups en de vrijwilligersmarkt. Deze aanpak werd in 2022 beloond met een Apeldoorn Business Award. Het is mooi om te merken dat bezoekers en partners het waarderen.’

Barendregt vindt het vooral belangrijk om jongeren te betrekken bij het theater, omdat ze gelooft in de kracht van verbinding en participatie. ‘Als je jongeren actief een rol geeft, bijvoorbeeld als gastprogrammeur of organisator, voelen ze zich eigenaar van het theateraanbod. Dit verhoogt hun betrokkenheid en stimuleert maatschappelijke bewustwording.’

‘Wij hebben een jongerencommunity en een panel genaamd ‘Orpheus Jong’, speciaal voor jongeren van zestien tot dertig jaar. Ze krijgen de kans om mee te beslissen over ons programma. Zodra de programmering bijna rond is, komen zij in januari twee keer samen. Ze selecteren vijftien voorstellingen die jongeren voor slechts vijftien euro kunnen bezoeken – van grote musicals tot intiem toneel.’

Volgens de directeur is hun keuze altijd opvallend breed – van klassiek ballet tot grote voorstellingen zoals ‘Saturday Night Fever’ of het aangrijpende toneelstuk ‘Trompettist in Auschwitz’. En extra bijzonder: bij deze voorstellingen organiseren de jongeren ook eigen activiteiten zoals afterparty’s. ‘Vorig seizoen bij ‘Mamma Mia!’ waren er blauwe cocktails en hadden ze een lichtgevende dansvloer geregeld, waar 250 twintigers helemaal los gingen op ABBA-muziek’, lacht ze.

‘En rondom de voorstelling ‘De zaak Shell’ organiseerden jongeren een creatieve actie waarbij ze de foyer van het theater ombouwden tot een snelweg met verkeersborden over klimaatkwesties. Op deze manier verbinden we jongeren aan maatschappelijke thema’s. Dat vind ik misschien nog wel het mooiste onderdeel van mijn werk. Onlangs mocht ik aan minister van Binnenlandse Zaken Judith Uitermark uitleggen wat we allemaal met en voor jongeren doen. Heel bijzonder.’

De culturele sector heeft het anno 2025 niet makkelijk. Ook Theater Orpheus ontkomt niet aan bezuinigingen. Mirjam Barendregt: ‘Gelukkig hebben we over publieke belangstelling niet te klagen, we hebben meer bezoekers dan ooit. Maar de kosten stijgen harder dan de inkomsten, dat is zorgelijk. Gelukkig is de btw-verhoging van 9 naar 21 procent voorlopig van de baan, anders was het echt problematisch geworden.’

‘We willen dat iedereen hier kan blijven komen, of je nu drie of drieënnegentig bent. We hebben voorstellingen voor peuters, maar ook uitjes voor senioren die normaal gesproken thuiszitten. Een middagje theater kan voor hen het verschil maken.’

Dat is meteen de reden dat de theaterdirecteur de ambitie heeft om het theater nóg toegankelijker te maken, en dan met name door het theater naar de mensen toe te brengen. Barendregt: ‘Wij doen dat al met onze kinderkaravaan. Dat is een voorstelling die we elk jaar met een professioneel gezelschap maken. De laatste twee weken van de zomervakantie spelen we twee keer per dag in parken een voorstelling voor kinderen in de basisschoolleeftijd. Daar komen honderden kinderen op af. Vaak komen ze met de buitenschoolse opvang, dan hebben ze allemaal van die hesjes aan en zo lopen ze zo leuk naast elkaar. We willen meer aanbod naar buiten brengen, voor alle leeftijden.’

Sinds Mirjam Barendregt bij Orpheus werkt, zijn er veel bijzondere momenten geweest, maar een hoogtepunt was toch wel de productie Zalf & Papaver over de Zwitsal-fabriek, een stuk Apeldoornse geschiedenis.

‘We spraken met oud-medewerkers van de fabriek en verwerkten hun verhalen in de voorstelling. Toen zij na afloop met tranen in hun ogen naar buiten kwamen en vertelden hoe herkenbaar het was, wist ik: dit is waarom we het doen. Het liet zien hoe sterk lokale verhalen kunnen zijn en hoeveel emotie dat oproept bij het publiek. We willen dat in de toekomst veel meer gaan doen. Theater is zo krachtig.’