‘Vrijheid is voor mij leven zonder angst’

‘Tijdens mijn jeugd heb ik er eigenlijk nooit veel van gemerkt dat mijn moeder in een jappenkamp heeft gezeten’, zegt Sabeth Miedema-Cremers (55). Het gesprek met haar moeder Paula Cremers-Cardynaals (88) en haar dochter Fleur Miedema (20) heeft plaats in Hotel De Wereld in Wageningen, waar in 1945 de capitulatie werd getekend. ‘Over de oorlog werd nooit gesproken. Mijn moeder had ook geen trauma. Ze was altijd vrolijk. Ik heb een hele fijne en liefdevolle jeugd gehad.’

Paula heeft heel lang niet over het kamp gesproken. ‘Na de bevrijding werd ik naar een kostschool in Nederland gestuurd. Daar werd mij duidelijk gemaakt dat we het er niet over mochten hebben.’ Paula is pas gaan praten toen een leraar van haar zoon dat aan haar vroeg. Paula heeft sindsdien veel lezingen gegeven over het jappenkamp. ‘Om andere mensen te helpen. Niemand praatte erover.’

Dochter Sabeth schrok toen ze het verhaal van haar moeder hoorde in de klas van haar dochter Fleur. ‘Ik wist natuurlijk wel dat ze in een kamp had gezeten, maar niet wat daar allemaal is gebeurd. Ik wist wel dat het heel heftig was, maar nu kwam het opeens tot leven.’

Fleur denkt dat het zwijgen van de generatiegenoten van haar oma in deze tijd niet meer mogelijk zou zijn. ‘Vroeger had je geen internet en sociale media, dus ik begrijp wel dat je geen idee had wat zich elders in de wereld afspeelde. Dat is nu anders. Voor mij en mijn vrienden komen oorlogen heel dichtbij. Wij horen en zien dagelijks via sociale media wat er in de wereld gebeurt. We praten er ook samen over, want ik ben wel eens bang dat de vrijheid die wij ervaren gevaar loopt.’

Dat Paula zonder trauma uit het kamp kwam, ligt volgens haarzelf aan haar karakter. Ze heeft wel een paar tics overgehouden aan die tijd. ‘De honger was absoluut het ergst, dus ik kan nooit eten weggooien, nog geen broodkorst. En als er ergens een buffet is, haalt iemand een bordje voor me. In het kamp moesten we dagelijks uren in de rij staan voor een piepklein beetje voedsel. Dat vond ik verschrikkelijk.’

‘Wij mochten ook nooit op blote voeten lopen als we bij oma waren’, herinnert Fleur zich. ‘Dat komt ook uit die tijd. Want in het kamp liep je altijd op blote voeten.’ ‘Onze sandalen waren snel kapot’, bevestigt Paula. ‘De toiletten stroomden vaak over door de moessonregens en wij liepen er blootsvoets doorheen.’

Paula is nog steeds elke dag doordrongen van een gevoel van vrijheid, al bijna tachtig jaar lang. ‘Er is geen dag dat ik daar niet aan denk. Ik kan eten wat ik wil, er is goede medische zorg. Zeker na mijn huwelijk voelde ik me zo bevrijd. Ik kon het leven leiden dat ik zelf wilde.’

Door wat haar moeder meemaakte, is ook Sabeth zich heel bewust van haar vrijheid. ‘Voor mij heeft dat niet uitsluitend met oorlog en vrede te maken. Het is breder, het gaat mij er vooral om te kunnen leven zonder angst. Ik heb een leuke baan, waar ik zelf voor heb gekozen, kan de deur uitlopen wanneer ik maar wil, doe aan sport, kan vrienden bezoeken. Nu oorlogen dichterbij lijken te komen, ben ik me er steeds sterker van bewust dat vrijheid niet vanzelfsprekend is.’

Fleur associeert vrijheid, maar vooral onvrijheid, met corona. ‘Toen het was afgelopen, voelde ik me opeens heel vrij. Ik kon weer met vriendinnen afspreken, mocht naar school, kon gaan hockeyen en oma zien en knuffelen. Dat was anders tijdens de avondklok. Ik heb wel eens tot half vijf in de ochtend bij een vriendin gezeten, wachtend tot ik de straat weer op kon.’

De oorlog is lang geleden, maar voelt voor alle drie de generaties nog dichtbij, ook voor Fleur die pas zestig jaar na het einde ervan is geboren. ‘Ik loop nu stage bij het comité Wageningen 45 en ik hoor steeds meer heftige verhalen.’ Sabeth vindt het bijzonder dat de oorlog al tachtig jaar geleden is. ‘Ik begrijp dat herdenken lastiger wordt als er niemand meer is die de oorlog echt heeft meegemaakt, maar het is mooi om hierbij stil te blijven staan.’

‘Herdenken verandert’, merkt Fleur tijdens haar stage. ‘We vieren de vrijheid in plaats van de Bevrijding. Hiermee is de herdenking voor langere tijd gewaarborgd, want het thema vrijheid blijft altijd actueel. Veel van mijn leeftijdgenoten staan daarbij stil, zeker met de beelden van de oorlog in Oekraïne. Bij mij op school zaten ook altijd veel vluchtelingen, dus mijn generatie is zich er zeker van bewust dat vrijheid niet vanzelfsprekend is.’

Paula vindt dat we de Bevrijding altijd moeten blijven gedenken. ‘Leidens ontzet wordt ook nog steeds gevierd, dat is nu 450 jaar geleden. De wereld is een vulkaan die elk moment kan uitbarsten en de geschiedenis herhaalt zich. Het herdenken van het einde van de oorlog is en blijft heel belangrijk.’