Tegen stramme spieren en eenzaamheid

‘Maak de kring maar even groter’, zegt bewegingsdocent Jitske Cats tegen de tien senioren die deze donderdagmorgen bijeen zijn voor hun vaste beweegles. Ze zitten op oranje stoeltjes in een knusse ruimte achter in de kantine van sporthal Middelzee in Bolsward.

Op de achtergrond klinkt ‘Alle duiven op de Dam’ van Gert en Hermien, dat sommige senioren zachtjes meeneuriën. Aan de muur hangt een bord met de slogan ‘Together Everyone Achieves More’. Door samen te bewegen bereik je meer en dat geldt ook voor de sport- en beweeglessen die hier wekelijks plaatsvinden.

Cats pakt een lichtgewicht regenboogbal uit een groene mand. ‘Die gaan we aan elkaar doorgeven’. Af en toe grijpt een persoon mis en rolt de bal onder een stoel of tafel. Jitske pakt hem dan razendsnel op. ‘Goed zo’, moedigt ze de deelnemers aan. ‘Er komt nog een bal bij’, roept ze. ‘En nog een.’ De drie ballen gaan in tegengestelde richting rond. Daarna moet die met een stuitering naar iemand anders in de kring worden gegooid. ‘Eerst de naam noemen en dan gooien!, maant ze de deelnemers.

Joop heeft de bal in zijn handen en wil hem naar Jitske gooien. Maar hij aarzelt. Vervolgens roept hij: ‘Anneke’, als hij de bal naar haar toegooit. ‘Ik was je naam even vergeten’, glimlacht hij, tot hilariteit van de groep.

‘Zo’n bal­oefening is goed voor je reactievermogen, maar ook cognitief is die van belang,’ licht coördinator Ellie Groot van Fit in Fryslân toe. ‘Je moet de bal niet alleen opvangen en weggooien, maar ook goed opletten waar die is.’

Fit in Fryslân, onderdeel van de provin­ciale sportorganisatie Sport Fryslân, verzorgt deze les. De stichting werd in 2019 opgericht en helpt gemeenten, sportverenigingen en maatschappelijke organisaties bij het opzetten en faciliteren van beweegactiviteiten en projecten. In bijna alle achttien gemeenten zijn groepen actief. Er zijn er nu zo’n vijftig.

Je hebt er die speciaal bedoeld zijn voor senioren, mensen met een chronische aandoening en/of een lichamelijke of mentale beperking. Maar er zijn ook twee buitensportgroepen voor nog fitte ouderen die aan hockey, tennis, voetbal en padel doen. ‘We hebben zelfs twee gymnastiekgroepen opgezet voor kleuters in een dorp, omdat daar geen sportvereniging meer was’, licht Groot toe. ‘Ouders wilden graag dat hun kinderen konden gymmen en daarmee konden we hen helpen.’

Het doel van de seniorengroepen is om ouderen op hun eigen niveau in beweging te krijgen, zodat hun vitaliteit vergroot wordt. Groot: ‘Of je nu actief bent of een stimulans nodig hebt om te gaan bewegen, bij ons kun je terecht.’ Dat mensen blijven bewegen, zeker als ze ouder worden, is van groot belang, verzekert Groot, die zelf jarenlang actief was als handbalster.

‘Je voelt je beter in je vel en je spieren worden sterker en soepeler. Als je in groepsverband sport, is dat ook gezellig. Sporten bevordert de onderlinge contacten en draagt bij aan je gezondheid, zowel lichamelijk als mentaal. Het is ook een manier om eenzaamheid tegen te gaan.’

Het voordeel van zo’n overkoepelende organisatie is dat er nu een vast aanspreekpunt is. Ook voor docenten en deelnemers. Groot: ‘Fit in Fryslân verzorgt de ledenadministratie, int het lesgeld van deelnemers, betaalt de docenten en accommodaties en richt desgevraagd nieuwe groepen op. Voor docenten is het prettig dat wij bij ziekte voor vervanging zorgen, hen helpen nieuwe deelnemers te werven en ook nascholingen verzorgen.’

De lessen worden gegeven door zo’n 25 gediplomeerde docenten. Een van hen is Jitske Cats. Vijf jaar geleden ging ze als docent seniorensport werken voor Fit in Fryslân. Ze traint ook jeugdatletiekploegen, leidt een wandelgroep in Sneek en geeft bewegingslessen aan diverse groepen. De Bolswarder ouderengroep vindt ze ‘hartstikke leuk’. ‘Je merkt hoe mensen blij worden van dat uurtje. Soms zitten ze alleen thuis en dan is het ideaal om met elkaar te bewegen.’

Goed voor de gezondheid, verzekert ze. ‘Als je ouder wordt, word je nu eenmaal wat stijver. Je spieren verliezen aan kracht. Daardoor bestaat de kans dat je eerder valt. Daarom is het goed om oefeningen te doen, zodat je lenig en soepel blijft’, verduidelijkt de sportdocent. Ze bouwt haar oefeningen gedurende het jaar qua kracht op.

‘Elke training worden ze iets pittiger. Aan het begin van het seizoen gebruiken we bijvoorbeeld superkleine hoedjes van tien gram, waarmee we allerlei armoefeningen doen. Daarna gebruiken we weerstandsbanden en op het laatst gewichtjes van een pond, die mensen rond de enkels en handen doen.’

De cooling-down voor de eerste groep is aangebroken. Iedereen staat naast zijn of haar stoel. ‘Eén been vooruit’, spoort Cats de deelnemers aan. ‘Strekken en nu het andere been!’ Daarna gaan de handen omhoog, eerst apart, daarna samen. ‘Naar voren en opzij. We gaan wat sneller! Strek boven het hoofd en weer terug. Blijven doorademen. En nu naar de koffie!’

Na de les worden tafels aaneen geschoven en wordt er koffie en thee ingeschonken. Intussen schuiven ook deelnemers van de tweede groep aan, die hierna les krijgen. Betsie Lemstra-Koops (68) is nu voor het vierde seizoen bij de groep. ‘Ik ben hier voornamelijk om te bewegen’, licht ze haar motivatie toe. ‘Je wordt nu eenmaal wat strammer als je ouder wordt. Elke morgen piept en kraakt het als ik opsta’, grapt ze. ‘Ik merk het effect als ik hier ben geweest.’

Ook de contacten die ze opdoet, vindt ze leuk. ‘Al kom ik daar niet in eerste instantie voor, want mijn man en ik kennen best veel mensen. Toch is het fijn dat je anderen leert kennen. Het leuke is dat de deelnemers van allerlei leeftijden zijn.’

Een van hen is Gieltje Visbeek-Hummel (72), die door haar onderburen attent werd gemaakt op de beweeggroep. ‘Ik wandel en fiets veel, maar in de wintermaanden wil ik graag wat extra beweging hebben en dat kan hier.’ Soepel blijven was ook voor Annemarie van Gulik (80) de motivatie om zich aan te melden voor de beweeggroep. ‘Ik zat vroeger als tiener op gymnastiek en heb ook aan judo gedaan. Als je blijft bewegen, hou je het ’t langste vol.’

Omdat ze nog maar vijf jaar in Bolsward woont, vindt ze het ook prettig om anderen te treffen. ‘Ik ken nog niet zo heel veel mensen. Daarom vind ik het koffiedrinken na afloop ook zo leuk.’

Anneke Boonstra (85) hoopt eveneens wat sociale contacten op te doen. ‘Mijn man, die ik lange tijd verzorgd heb, is twee jaar geleden overleden. Dan is het leuk om hier wat aansluiting te vinden. Ik zwem graag en raakte hier in gesprek met een vrouw die dat ook doet. We hebben afgesproken om een keer samen te gaan. Leuk toch?’

Gon Hiemstra (72) zit tegenover haar man Sjoerd (82) aan de koffie. Ook zij treffen deelnemers buiten het sporten om. ‘Af en toe gaan we bij iemand op bezoek. Dit is een gezellige groep, ook omdat je elkaar steeds beter leert kennen. In juni hebben we zelfs een brunch georganiseerd in een restaurant in Bolsward.’ Naast het bewegen vindt ze de sociale contacten dan ook erg leuk.

Haar man knikt. ‘Ja, ook de saamhorigheid vind ik belangrijk. En het bewegen, ja. Al moest ik van mijn vrouw mee’, lacht hij. Gon Hiemstra licht dat graag even toe. ‘Nou, er moest niks, maar ik zei: doe me een lol en ga een keer met me mee. Anders zit je vaak maar met zijn tweeën thuis.’ Het leuke van de beweegles is dat er totaal geen druk is, verklaart ze. ‘Niks moet. Als een oefening je te zwaar is of het even niet lukt, doe je gewoon even niet mee.’