De Boerenapostel keert terug naar zijn geboortegrond

Gerlacus van den Elsen is geboren en getogen in de boerderij waar tegenwoordig het Gemertse Boerenbondsmuseum is gevestigd. Uitgerekend hier komt zijn geest nog een keer uit de fles, als het museum in september wordt omgebouwd tot een openluchttheater.

In de voorstelling ontdekt de Boerenapostel, zoals Van den Elsen werd genoemd, dat de positie van de agrarische sector in 2025 nog steeds onder druk staat. Op bijzondere wijze besluit hij zich opnieuw in te zetten voor de boeren; zoals de Norbertijn dat meer dan honderd jaar geleden deed.

Als boerenzoon voelde Van den Elsen zich destijds geroepen om tijdens de landbouwcrisis iets voor de boeren te betekenen. Daarvoor moest de boerenstand georganiseerd worden, zo oordeelde hij. Hij richtte in 1896 de Noordbrabantsche Christelijke Boerenbond op. En in 1898 werd hij mede-oprichter van de Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, waaruit later Rabobank zou voortkomen. ‘Hij had een groot sociaal hart, maar was ook een pittig menneke’, zegt Peter Oostenbach, secretaris van het Boerenbondsmuseum. ‘Hij was hard voor zichzelf en voor anderen. Als je niet vóór hem was, dan was je tegen hem.’

Die karaktereigenschap is ook terug te zien in het theaterstuk, zegt producer Bas Leenders. Hij werd eind 2022 door het Boerenbondsmuseum benaderd om mee te denken over het theaterstuk en vroeg regisseur Rick Hooijberg erbij. ‘Dit was dé plek waar we de voorstelling wilden spelen’, zegt Hooijberg.

Om een goed beeld te krijgen van de Boerenapostel, gebruikten ze materiaal van cabaretier Mark van de Veerdonk die al het nodige had uitgezocht, wonnen ze informatie in bij de heem­kundekring en het Boerenbondsmuseum, lazen ze zich suf en bekeken ze documentaires over boeren. ‘Het theaterstuk is een komedie met een serieuze ondertoon’, zegt Leenders. De voorstelling switcht tussen verleden en heden, waarbij het gedachtegoed van Van den Elsen in de huidige tijd wordt geplaatst. Leenders: ‘De rode draad is: je moet samenwerken, alleen red je het niet.’

In De Boer Op erft een jong gezin uit de stad de kortgevel­boerderij, die op het terrein van het Boerenbondsmuseum staat en onderdeel is van het decor. Als de vrouw een oude doos met spullen van pater Van den Elsen opent, komt daar ook zijn geest uit te voorschijn. De Boerenapostel ziet dat de boeren het nog steeds lastig hebben en verwondert zich over de tijdgeest. Als hij zich voorstelt aan de vrouw en zegt dat hij de oprichter is van de Boerenbond, antwoordt zij: ‘Oh, van die handige tuinwinkel’. Bij de huidige problemen van boeren, zoals de stikstofuitstoot en emissiearme vloersystemen, kan hij zich niks voorstellen.

De voorstelling is geen politiek pamflet, maar een fictieve vertelling over toen en nu, benadrukken de betrokkenen. Voorzien van de nodige humor, live muziek en hier en daar een verborgen boodschap. ‘We willen de mensen een leuke avond bezorgen, maar ook het gesprek op gang houden’, aldus Hooijberg. ‘En hopelijk beseffen mensen na afloop nog meer dat je samen verder komt dan alleen.’

Bij het Boerenbondsmuseum zijn ze blij dat het theaterstuk op hun locatie wordt gespeeld. ‘Het is heel bijzonder dat de Boerenapostel voor even terugkeert naar zijn geboortegrond’, zegt secretaris Oostenbach. ‘Wij runnen het museum volledig met vrijwilligers en dragen nog altijd het coöperatieve gedachtegoed van pater Van den Elsen uit.’

Na groen licht van het bestuur van het Boerenbondsmuseum zetten Leenders en Hooijberg twee jaar geleden de eerste stappen voor het theaterstuk. Sinds januari repeteren ze wekelijks met de 25 tot 35 acteurs en sinds kort doen ook de 25 figuranten mee. ‘Het zijn allemaal amateurs, het is geweldig om met ze te werken’, zegt Hooijberg. ‘Ze zijn echt onderdeel van een coöperatie.’

Hooijberg schreef het script samen met Sanne Sleutjes. Tijdens het schrijven dachten ze vaak: als pater Van den Elsen nu zou leven, hoe zou hij dan naar de huidige tijd kijken? ‘Het antwoord op die vraag zie je tijdens de shows’, zegt hij. ‘We vinden het prachtig om het verhaal van de Boerenapostel thuis te brengen.’