De energiezuinige kas

Naast haar studie technische natuurkunde aan de TU Delft voerde Jildou de Jong in 2015 een project voor een klimaatcomputerbedrijf uit. Daar ontdekte ze hoe geavanceerd Nederlandse kassen zijn. ‘Ik kwam erachter dat tachtig procent van de hightech kassen wereldwijd door Nederlandse bedrijven wordt gebouwd’, vertelt ze in haar kantoor in de Rotterdamse Van Nellefabriek. ‘Ik realiseerde me dat we hiermee ’s werelds meest efficiënte voedselfabriek hebben. Dat betekent dat we flink kunnen bijdragen aan echt klimaatneutrale glastuinbouw wereldwijd.’

In 2020 zette ze samen met bouwkundige Liesanne Wieleman het bedrijf Thermeleon op, waarmee ze een passieve warmtebatterij (zie kader) op basis van Phase Changing Materials (PCM) speciaal voor hightech kassen ontwierp. ‘Overdag smelt het materiaal door het broeikaseffect, ’s nachts kristalliseert het weer, waarbij warmte vrijkomt’, legt De Jong uit. ‘Zo koelt de batterij de kas overdag door de overtollige warmte op te slaan, en geeft die ’s nachts weer af, als het te koud is.’

De technologie voorkomt ook hittestress bij gewassen. ‘Het kasklimaat is homogener en doordat de ramen minder open hoeven, lekt er minder warmte weg en scheelt het ook koelenergie. Goed voor het klimaat en voor een betere gewasgroei.’

De succesvolle ontwikkeling van de warmtebatterij is mede te danken aan innovatieve teler Koppert Cress en Bart van Meurs, directeur van Division Q, de innovatietak van Koppert Cress. ‘Dankzij hun geloof in de innovatieve technologie hebben we de batterij verder kunnen ontwikkelen. Zij maakten de stap van een demo naar de implementatie op één hectare mede mogelijk.’

Begin 2025 was de definitieve versie klaar. ‘Maar’, zo zegt De Jong ook, ‘elke kas is anders en vraagt om net weer andere toepassingen. We hebben daarom een strategie ontwikkeld voor een op maat gemaakte versie.’

De warmtebatterij is, anders dan een traditionele batterij, dankzij de PCM passief. ‘Je bent niet afhankelijk van gasprijzen en hebt geen netbelasting’, legt ze uit. ‘Telers besparen er vijftien tot dertig procent mee op hun energierekening, ook doordat er geen operationele kosten zijn. En dankzij overheidssubsidies op de investeringskosten is de aanschaf extra aantrekkelijk.’

Voor een volledig klimaatneutrale kas is meer nodig dan alleen zo’n batterij. ‘Ook licht en elektriciteit spelen een grote rol. Met Thermeleon zijn we daarom verschillende samenwerkingen aangegaan.’ Samen met onder meer TNO, Delphy en HIC bouwt het bedrijf aan een fieldlab, waarin licht, warmte en CO₂-management gecombineerd worden tot een compleet klimaatsysteem.

De Jong: ‘Zo kunnen we het proces naar een klimaatneutrale kas versnellen.’ Hoewel er al internationale interesse is, ligt de focus voorlopig op Nederland. ‘Wij zijn de etalage van de wereld. Als het hier goed werkt, volgt de stap naar internationaal vanzelf.’

Vijftien jaar geleden had De Jong nooit gedacht in de glastuinbouw terecht te komen. ‘Ik was nog nooit in een kas geweest’, lacht ze. ‘Maar natuurkunde speelt er een grote rol. Ik ga nu zelfs samenwerken met een professor van wie ik destijds college kreeg. De cirkel is rond.’