Op plastic schattenjacht met Captain Fanplastic

‘Fin, kijk, je schild! De bovenkant van Fin’s schild was gebroken. Er kwamen allemaal stukjes plastic van flessen, lolliestokjes, rietjes en bekers onderuit. Fin keek om zich heen en zag tot zijn schrik dat Captain Kirk zijn houten been kwijt was…’

Een paar zinnen uit Captain Fanplastic. Een spannend kinder­boek over vriendschap, avontuur én plasticvervuiling. Geschreven door Ruben Hazelzet, die het boek gebruikt als basis voor een onderwijsprogramma voor basisscholen. Op dit moment helpt Captain Fanplastic kinderen in dertien landen om te leren wat plastic afval met de natuur en onze oceanen doet. En hoe zij kunnen helpen om hier iets aan te veranderen.

In 2016 verruilde Ruben Nederland voor Zuid-Afrika. Niet alleen vanwege de schoonheid van het land. Maar vooral om meer maatschappelijke impact te maken, op plekken waar de uitdagingen groot zijn. Hij startte er de derde Soapbox-vestiging. Vanuit Maastricht, Amsterdam en Kaapstad brengt Soapbox jongeren en bedrijven samen, om te werken aan maatschappelijke oplossingen die de wereld een beetje beter maken.

‘Zuid-Afrika inspireerde mij om het verhaal van deze vriendelijke piraat te schrijven’, legt Ruben uit. ‘Ik kom vaak op het strand en zie hoe plastic de oceaan en de natuur bedreigt. Ik wilde daar iets mee doen, mensen bewuster maken van dit probleem.’

Zo ontstond het idee voor een lesprogramma voor kinderen van zes tot tien jaar. ‘Kinderen van die leeftijd leven nog deels in hun fantasiewereld, maar staan ook al met één been in de echte wereld.’

‘Captain Fanplastic sluit daar mooi op aan. Hij leert kinderen via hun fantasie dingen die ze in het echte leven kunnen toepassen. Met het boek als kapstok, een gastles in de klas en een schattenjacht buiten, worden kinderen écht onderdeel van het verhaal. Ze veranderen in vriendelijke piraten die plastic schatten zoeken. Zo werken we via storytelling, creativiteit en spel aan gedragsverandering rondom plasticgebruik. Dat is heel leuk om te zien. Kinderen zijn enthousiast, betrokken en vooral ook heel trots als ze zelf het verschil kunnen maken.’

Ryanne van Vugt-Custers werkt bij Soapbox in Maastricht. Ze is sinds drie jaar betrokken bij Captain Fanplastic. Samen met een collega biedt ze het programma aan op scholen in Nederland. Er namen al zo’n twintig Limburgse basisscholen deel.

Dankzij een coöperatieve bijdrage van Rabobank kunnen nu opnieuw drie scholen in Zuid-Limburg meedoen. De eerste, Kindcentrum Amby, kreeg in april bezoek van Captain Fanplastic. ‘Ook daar was het enthousiasme van de kinderen niet te stoppen. Eén meisje wilde zelfs liever op schattenjacht dan op schoolreisje’, lacht Ryanne. ‘Dan weet je dat het werkt.’

Ook leerkracht Désirée Penders reageerde enthousiast. ‘Captain Fanplastic laat kinderen op een fijne manier zelf ervaren hoe ze hun omgeving kunnen bekijken, plasticvervuiling kunnen voorkomen en beter met afval kunnen omgaan.’

Ryanne: ‘De gastles start met het voorlezen van het verhaal. Daarna praten we samen over de tekeningen uit het boek en doen we een quiz. Het hoogtepunt is de schattenjacht. Met handschoenen en grijpers gaan de kinderen naar buiten, op zoek naar plastic schatten.’

‘Wat opvalt’, zegt Ruben, ‘is dat kinderen overal ter wereld even enthousiast reageren. Of je nu in Zuid-Afrika, Indonesië of Limburg bent; zodra ze in hun rol als piraat stappen, gaan ze fanatiek op pad en rapen ze alles op wat ze tegenkomen. Het werkt overal.’

Ook is het programma altijd aangepast aan het land. In taal, in voorbeelden, zelfs in dieren uit het boek. ‘Daardoor sluit het aan bij de leefwereld van ieder kind.’

Captain Fanplastic is niet zomaar een leuke les. Er zijn lespakketten, vervolgmodules en een e-learningomgeving. Het programma sluit bovendien aan bij de zogenaamde ‘Sustainable Development Goals’ van de Verenigde Naties. Veel scholen omarmen deze doelen actief en verwerken ze in hun onderwijsprogramma’s. Hierdoor leren kinderen al jong dat ze nu al iets kunnen doen aan afval en het milieu.

Ruben: ‘Wij geloven niet in ‘de leiders van morgen’. Kinderen zijn de leiders van vandaag. Als je ze serieus neemt, komen ze nu al zelf in actie.’ ‘Het bewustzijn bij jonge kinderen groeit door de aanpak van Captain Fanplastic inderdaad heel snel’, vult Ryanne aan. ‘We krijgen bijvoorbeeld terug dat kinderen hun ouders aanspreken: ‘Mama, de verwarming kan lager’, of: ‘Papa, we kunnen die tas nog eens gebruiken’. Dat is precies het gedrag dat we willen stimuleren.’

‘Iedere zak plastic die kinderen verzamelen is een signaal dat ze willen bijdragen aan een schonere wereld’, eindigt Ruben. ‘Wat voor de één afval is, is voor de ander goud. En dat begint bij een verhaal. Over een piraat en een schildpad, mooi toch!’