‘Ik zie altijd de mooie dingen in het leven’

In de knusse huiskamer van pleats Grut Winia schuift Anke Bijlsma (55) aan de enorme houten tafel achter een kop koffie. Het bezoek krijgt een grote pot thee. Buiten draven haar beide bordercollies door de tuin. Het uitzicht is fenomenaal, met in de verte de zeedijk en het vlakke land ervoor. ‘Ik hou van het desolate en van de zee.’ Aan de wand hangen portretten van haar twee kinderen, geschilderd door haar man, kunstenaar en zanger Gerrit Breteler. Hij overleed twee jaar geleden onverwachts.

Kort daarop hoorde Bijlsma dat ze kanker had. Er volgde een pittig jaar vol rouw en chemo’s. Veel verbleef ze bij haar ouders. ‘Daar hees ik me van de bank en dwong mezelf om dagelijks met de hond kilometerslange wandelingen te maken. Toen de behan­deling achter de rug was, ging ik weer roeien. Ik dacht: de dood of de gladiolen. Ik wil weer eens voelen dat ik ook kapot kan gaan.’ Het gaat weer goed met haar, verzekert ze. Ook is ze weer volop aan het werk. ‘Mijn werk is wie ik ben en hoe ik leef.’

Bijlsma is er de persoon niet naar om bij de pakken neer te zitten. Integendeel. Ze is optimistisch van aard, vertelt ze. Dat hielp haar na het overlijden van Gerrit, met wie ze ruim dertig jaar samen was. ‘Ik hou te veel van het leven om pessimistisch te zijn. Ik zie altijd de mooie dingen. Al heb ik ook gevoel voor tragiek en drama. Als mensen de zweep van het leven hebben gevoeld, krijgen ze een bepaalde diepgang. Dat maakt ze interessanter. Het leven is niet alleen maar leuk en gezellig. Ik vind het waardevol daar mooie gedachten uit te destilleren. Dan ga ik de natuur in en ontvang ik troost. Daardoor kan ik verdriet aan.’

Ze is ook leergierig. Elk jaar volgt ze weer nieuwe cursussen. Zo is ze bijvoorbeeld trouwambtenaar en klom ze als vrijwilliger aan boord van de reddingsboot van de KNRM. ‘Ik hou wel van sensatie en actie’, lacht ze. ‘Als je jezelf dwingt tot nieuwe prikkels, dan houdt dat je scherp. Tegenwoordig ben ik bestuurslid van het reddingsstation Lauwersoog.’

De oudste dochter uit een onderwijzersgezin in Brantgum deed de pabo, gaf groepslessen aerobics en streetdance en werkte voor de jeugdtheaterschool. Daarna speelde ze in een productie van Tryater. Samen met Breteler, die ze op haar achttiende had leren kennen, maakte ze in 2007 het bekende theatraal requiem ‘Oer de Seedyk’. Met hem en acteur Gerrit Haaksma richtte ze tien jaar geleden de stichting Achmea Culpa op. Daarmee produceerden ze eigen kroegtheatervoorstellingen. Haaksma en Bijlsma speelden in cafés, dorpshuizen en feesttenten. ‘Onze thuisbasis was het café van Gerrit in Lioessens, maar we reisden de hele provincie door. Het was een soort volkstoneel, waarin we allerlei maatschappelijke thema’s aansneden. Per productie kwamen er 20.000 mensen op af.’

Bijlsma is vaak aanjager van nieuwe culturele projecten. ‘Cultuur kan mensen verbinden’, vindt ze. ‘Het is een belangrijk middel om gasten naar een gebied te trekken. Zo raken ze betrokken bij de omgeving waar iets plaatsvindt en bij de bewoners.’ Ruim zeven jaar geleden richtte ze de Stichting Theaterkerk Nes op. ‘De voormalige gereformeerde kerk stond al een paar jaar leeg. Vrienden hadden die gekocht en vroegen Gerrit en mij of we er iets mee konden. Het leek ons mooi om zo’n gebouw een sociale en culturele functie te geven.’

Ze schreef een projectplan en vroeg met succes subsidies aan. Nu vinden er lezingen, concerten, tentoonstellingen en muziek- en theatervoorstellingen plaats. De kerk is te huur voor vergaderingen, congressen en presentaties en ook vinden er rouw- en trouwdiensten plaats. ‘Daar is de gemeenschap erg blij mee’, vertelt ze. Bijlsma benadrukt dat ze kan rekenen op een grote groep vrijwilligers. De jonge Marije Kinderman is haar rechterhand. ‘Zij kan ook zelfstandig zaken oppakken. Ik vind het belangrijk dat jonge mensen in deze regio mogelijkheden krijgen.’

Er waren succesvolle projecten waaronder ‘Nachtwacht 360’ in 2021, waarbij een fotografische reproductie van Rembrandts beroemde schilderij groot te zien was. In Nes was het aantal bezoekers zelfs groter dan in Amsterdam. Of de expositie ‘De Traanjagers’ over de naoorlogse walvisvaart, naar een boek van haar dochter Anne-Goitske. ‘Mooie projecten die duizenden bezoekers trokken’, blikt ze terug. ‘We koppelen er altijd educatieve projecten voor scholen aan vast.’ Nu gaat Theaterkerk Nes een nieuwe fase in. Bijlsma: ‘We onderzoeken of hij open kan blijven, want de huur is verhoogd en we zijn wel afhankelijk van subsidies. Ik zou er verder graag een permanente expositie over de walvisvaart inrichten.’

Momenteel wijdt Bijlsma zich volop aan Keningsdei, zoals Koningsdag in Dokkum zal heten. Burgemeester Johannes Kramer van Noardeast-Fryslân en commissaris van de koning Arno Brok vroegen haar als programmaleider. Afgelopen zomer schreef ze een plan. ‘Centraal staat dat we het met elkaar doen. Verenigingen of bedrijven zullen zich niet apart presenteren. Als we iets doen met sport of muziek, zal daar jong en oud, valide en mindervalide bij zijn.’

Het programma dat de koninklijke familie krijgt voorgeschoteld, is heel gevarieerd. Bijlsma: ‘Natuurlijk doen we iets met de Elfstedentocht. Dit jaar is het veertig jaar geleden dat de koning onder de naam W.A. van Buren de tocht uitreed. We leggen een ijsvloer aan en hopen dat hij de ijzers even onder bindt. Wat zou het mooi zijn als hij nog een keer kan stempelen. Dat geeft een feestelijk sfeertje.’

Hoewel druk met Keningsdei is ze ook alweer bezig met een nieuw groot project. Bijlsma wil in 2027 het ballet Het Zwanenmeer bij het Lauwersmeer laten opvoeren. ‘We hopen dat het Nationaal Ballet met ons wil samenwerken. Nu zoeken we investeerders en partners. Ik heb nog wel tien ideeën in mijn hoofd. Ik doe van alles en kan niet stoppen. Samen met anderen iets realiseren vind ik geweldig!’