Inheemse plantensoorten

In het kassencomplex van de Radboud Universiteit is een deel gereserveerd voor Het Levend Archief. Er is een ruimte met plantjes, waar zaden kunnen worden opgekweekt, en er staan koelkasten, waarin zich de zaadjes van honderden bedreigde inheemse planten bevinden. Zo hopen de initiatiefnemers de soorten te behouden voor toekomstige generaties.

Het Levend Archief is een initiatief van verschillende wetenschappers en natuurbeschermingsorganisaties. ‘Het idee ontstond toen we zagen hoe weinig ruimte er eigenlijk nodig was om veel soorten te bewaren’, vertelt Nils van Rooijen, plantecoloog en onder­zoeker aan de Wageningen University & Research. Van der Meer en Van Rooijen zijn beiden naast hun werk zeker twee dagen per week actief voor Het Levend Archief. ‘Een kleine koelkast is al genoeg voor duizenden verschillende zaden.’

In Nederland zijn ongeveer 1.500 verschillende inheemse plantensoorten. ‘Circa 500 daarvan worden in hun voortbestaan bedreigd door onder andere stikstof, klimaatverandering en droogte’, legt Van der Meer uit. ‘Het is schrikbarend hoe snel dat gaat.’ Een zorgelijke trend, volgens haar. ‘Het is ons erfgoed. Wij hebben als mens de verantwoordelijkheid om ook voor andere soorten te zorgen, zodat ze blijven voortbestaan voor toekomstige generaties. Elke soort heeft een eigen interactie met insecten, schimmels en de bodem. Het verdwijnen van een plantensoort kan daarom een groot effect hebben op de biodiversiteit.’

Sommige plantensoorten zijn essentieel voor het voortbestaan van een bepaald insect. Van Rooijen geeft de guldenroede-kokermot als voorbeeld. ‘Dat is een vlinder die alleen op de echte guldenroede leeft en daar dus afhankelijk van is. Als het plantje verdwijnt, heeft dat niet alleen gevolgen voor die mot, maar ook voor vogels, die de rupsen eten.’

Het verzamelen van al die verschillende plantensoorten is vrij complex. ‘Elke soort heeft een aantal genetische variaties’, legt Van Rooijen uit. ‘Een madeliefje dat aan zee groeit, is net iets anders dan een madeliefje uit de polder. We willen die genetische varianten allemaal bewaren.’ Soms moeten de onderzoekers noodgrepen uithalen, omdat er nog maar een paar bloeiende planten zijn in Nederland. ‘Die moeten we dan opsporen en op het juiste moment de zaden oogsten en opkweken’, legt Van der Meer uit. ‘Sowieso moeten we soms klimmen, abseilen of met een boot op pad om soorten te verzamelen.’

De zadencollectie is voor iedereen beschikbaar. ‘We verzamelen geen massa, dus als een plant ergens terug moet keren, moeten de zaden eerst worden opgekweekt en vermeerderd’, legt Van der Meer uit. Er lopen al initiatieven om populaties terug te zaaien. ‘We hebben bijvoorbeeld op de Afsluitdijk een succesvol project uitgevoerd’, vertelt Van Rooijen. ‘Daar leefden bijzondere soorten, die verdwenen waren na de renovatie. Met behulp van onze collectie is een aantal soorten teruggeplant en ze doen het goed.’

Van Rooijen en Van der Meer zijn trots op de Nederlandse natuur. ‘Nergens ter wereld heb je zoveel diversiteit dicht bij elkaar’, zegt Van Rooijen. ‘We hebben zandgrond, mergel, de rivierdelta en veengrond allemaal op minder dan 300 kilometer bij elkaar vandaan.’