‘Het aanbod voor toeristen kan nóg beter’

Wat opvalt bij binnenkomst in de verbouwde Eusebiuskerk in Arnhem is niet alleen de hoogte, maar vooral het licht. De ruimte heeft twee nieuwe zij-ingangen gekregen, die niet alleen veel daglicht toelaten, maar de kerk ook toegankelijker maken. Je kunt er nu vanaf het grote plein zo binnenlopen. Meike Verhagen begon acht jaar geleden, hoogzwanger, aan haar werk als directeur van de Eusebiuskerk. ‘Ik was betrokken bij de laatste jaren van de grote restauratie en heb samen met het bestuur de omvorming van evenementengebouw naar culturele instelling ingezet.’

De Eusebiuskerk raakte zwaar beschadigd in de oorlog en werd daarna herbouwd. In 2007 bleek opnieuw een grondige renovatie nodig. ‘Er waren verkeerde stenen gebruikt bij de herbouw en die vielen van de toren’, legt Verhagen uit. In 2022 verdwenen de laatste steigers. ‘Behalve aan de buitenkant vond er ook binnen een grondige renovatie plaats’, vertelt ze. ‘De houten vloer is vervangen door tegels, er kwamen nieuwe ingangen, bij de ingang van de toren is de Citystore Arnhem neergestreken en onder de kerk zijn de kelders verder uitgegraven en toegankelijk gemaakt.’

Wie geen hoogtevrees heeft, kan de lift nemen naar de zesde verdieping. Daar zijn twee glazen balkons, uitstekend boven de stad. Omgeven door glas kun je uitkijken over de hele omgeving. ‘Eigenlijk zijn de balkons gemaakt om de beelden van dichtbij te bekijken, hoog tegen de gevel van de kerk’, zegt Verhagen. ‘Bij de herbouw na de oorlog zijn sculpturen van Disneyfiguren en karakters van Marten Toonder toegevoegd.’

De Eusebiuskerk een belangrijke plek voor de stad, volgens Verhagen. ‘Door de wederopbouw is de kerk een symbool geworden van veerkracht en vrijheid.’ Toen Verhagen aantrad, was de kerk een evenementenlocatie, maar tijdens de verbouwing werden ook plannen gemaakt voor een museumfunctie. Daarbij was het belangrijk dat die nieuwe functie geld op zou leveren. Verhagen ging zich breed oriënteren bij andere grote kerken in het land. ‘De Nieuwe Kerk in Amsterdam bijvoorbeeld blinkt uit in cultuur, de Pieterskerk in Leiden is een vijfsterren evenementenlocatie.’

Verhagen en het bestuur zaten in het begin nog op twee sporen. ‘Er was een permanente expositie over de slag om Arnhem, maar er waren ook evenementen. Daardoor stonden bezoekers voor de expositie soms voor een dichte deur. Ook voor vrijwilligers was het onprettig als er feesten tussendoor waren. Dan wisten ze niet waar ze aan toe waren. Daarom zijn we vrij snel gestopt met de evenementen en hebben we gekozen voor het culturele profiel.’

Verhagen studeerde commerciële economie in Arnhem en vervolgens kunstgeschiedenis in Nijmegen. Tijdens haar laatste studie werkte ze bij de Arnhem Mode Biënnale en de Sonsbeektentoonstelling. Daarna ging ze lobbyen in Den Haag voor de brancheorganisatie van Nederlandse universiteiten en was ze woordvoerder van het bestuur van de Hogeschool van Amsterdam.

‘Toen Willem Bijleveld van het Scheepvaartmuseum naar Arnhem ging om de landelijke canon van Nederland te maken in het Openluchtmuseum, ben ik voor hem gaan werken’, vertelt Verhagen. ‘Na de oplevering van de canon zat mijn werk daar erop en kon ik bij de Eusebiuskerk aan de slag.’

Verhagen is inmiddels een ervaren cultureel bestuurder. ‘Daarnaast ben ik ook ondernemend. Zeker in de culturele sector is dat belangrijk. Het samenbrengen van het maatschappelijke met het commerciële is altijd de kern van mijn werk. Bij de Eusebiuskerk is gekozen voor een culturele bestemming, maar wel één die zichzelf kan bedruipen. Kerken krijgen weinig financiële steun, dus het is belangrijk om een verdienmodel te hebben. We hebben 60.000 betalende bezoekers per jaar, daarmee schrijven we zwarte cijfers.’

Volgens Verhagen kan het nog beter. ‘Er zit potentieel in de bezoekersaantallen en we kunnen kiezen voor commercieel gebruik buiten openingstijden. Daarin moet dan wel de betekenis van de kerk naar voren komen. Mijn opvolger gaat hiermee verder.’

Verhagen is in januari begonnen met haar nieuwe baan: directeur van Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen. ‘De Veluwe is de Nederlandse topbestemming voor toeristen, en voor Arnhem is daar veel winst uit te behalen’, zegt Verhagen. ‘Ik ken de stad natuurlijk goed en er liggen veel kansen. Mensen komen voor Burgers Zoo en het Openluchtmuseum, maar die liggen buiten de stad. In het hart van de stad is ook voldoende te beleven, maar het aanbod van de Arnhemse en Nijmeegse binnenstad moet nog aantrekkelijker worden.’

Haar nieuwe baan sluit goed aan op Verhagens eerdere werk. ‘Ook hier kijk ik weer wat er nodig is om het culturele en het commerciële samen te brengen, maar bij toerisme hoort een bredere blik’, legt Verhagen uit. ‘We moeten niet alleen promotie maken om zo veel mogelijk toeristen te trekken, maar ook kijken naar aspecten die samenhangen met brede welvaart en duurzaamheid. De uitdaging is om qua toerisme de juiste balans te vinden. Op de Posbank, bijvoorbeeld, wil je het toerisme juist wat afremmen.’

Verhagen woont al ruim vijfentwintig jaar in Arnhem, samen met haar dochter (12) en zoon (7). ‘De combinatie van stad en groen is geweldig en we hebben veel cultuur, met Theater Oostpool, Dansgezelschap Introdans en Orkest Phion. Ik voel me hier helemaal thuis.’

In de toekomst zou ze wel burgemeester willen worden. ‘Besturen, veel verschillende belangen samenbrengen, dat is wat ik graag doe. Het liefst in de regio Arnhem natuurlijk.’