Tevreden kippen en een soepele keten

Maar liefst 34.000 kuikens en toch heerst er een aangename rust in de stallen van boerderij Oranjehoen in Swifterband. Wat getok, wat geschuif, wat gerommel, meer niet. De kuikens zijn nog maar twintig dagen oud, dus zijn hun lijfjes donzig en is het klimaat in de stal warm en vochtig.

Zodra ze goed in de veren komen, gaan de luiken open naar de overdekte uitloop die de twee kippenstallen verbindt. Daar zullen de kippen wat van de wind voelen die vandaag ongehinderd over de Flevopolder waait, en kunnen ze zich vermaken met allerlei speelmateriaal: strobalen, pikstenen (die aan touwtjes hangen, de touwtjes blijken leuker), stofbaden en pompoenen (harde schil, dus lekker lang pikken tot je bij het lekkers komt).

Johan Leenders (35), vierde generatie akkerbouwer/pluimveehouder, runt het bedrijf samen met zijn moeder Annelien. Ze hebben in de eerste plaats een akkerbouwbedrijf, de vleeskuikens zijn een nevenactiviteit. Met de vleeskuikens sloeg Annelien na het overlijden van haar man Kees in 2004 een nieuwe weg in, naar een concept dat ze nu Oranjehoen noemen.

De Oranjehoen-kip is een langzaam groeiend ras, dat pas na negen weken naar de slacht gaat. Omdat hun kippen nu meer ruimte hebben dan vóór de overstap (negen kippen per vierkante meter in plaats van eenentwintig), speelmateriaal en een uitloop, heeft Oranjehoen één Beter Leven-ster. Daarnaast eten de kippen van Oranjehoen lokaal kringloopvoer en krijgen ze geen antibiotica; het kippenvlees onderscheidt zich in kleur en smaak. Het is meer werk en het kost ook meer geld – hoeveel precies, dat is bedrijfsgeheim – maar daar staan een betere prijs en andere marktpositie tegenover.

‘Op de hogere landbouwschool leerde ik vanuit bedrijfskundig perspectief naar het bedrijf kijken’, zegt Leenders. ‘Stallen bijbouwen of uitbreiden is geen reële optie op deze plek, dus kunnen we niet concurreren met grootschalige bedrijven; niet op schaal en ook niet op prijs. We kunnen ons wél onderscheiden door te investeren in dierenwelzijn en in een systeem van kringloopvoer.’

‘De Oranjehoen-kip krijgt als enige vleeskuiken in Nederland géén eiwitten uit soja of maïs, maar voer dat voor veertig procent bestaat uit restproducten die voor menselijke consumptie zijn afgekeurd’, vervolgt Leenders. ‘Een deel daarvan komt van akkerbouwers uit de eigen regio én van onszelf: achter de kippenstallen worden wortels, erwten, uien, vlas, bonen en tarwe verbouwd. Andere ingrediënten zoals zonnebloempitten en raapzaad komen van verder weg, maar in elk geval uit Europa. De rode biet, wortel en kurkuma die ook in de voeding verwerkt zijn, geven de Oranjehoen-kip zijn oranje kleur.’

Met het stro van Leenders’ tarwe wordt de stalvloer bedekt, met de kippenmest worden de eigen en naburige akkers bemest. ‘Daarmee is onze kringloop een stuk ronder dan voorheen en de CO₂-voetafdruk van het voer ligt een kleine veertig procent lager.’

Oranjehoen verkoopt het kippenvlees direct aan klanten, die bovendien de héle kip afnemen. ‘We hebben klanten die niet alleen wat meer willen betalen, maar zich ook willen inspannen voor iets beters. Met HelloFresh, bijvoorbeeld, denken we na hoe we de verschillende delen van onze kip kunnen gebruiken in hun receptenprogramma.’ Andere klanten van Leenders zijn onder meer Bilderberg, Crisp en Boerschappen.

Aandacht voor dierenwelzijn, kringloopvoer en duurzaamheid: het vormt een mooi verhaal om de boer mee op te gaan. Maar is Oranjehoen daarmee ook goed gepositioneerd op de pluimveemarkt? René Veldman, Rabobanks sectormanager varkens- en pluimveehouderij, denkt van wel.

‘Kip past bij elke religie en in nagenoeg elk dieet. De Nederlandse supermarkten verkopen alleen nog kippenvlees met ten minste één Beter Leven-ster, maar de horeca koopt nog wel keurmerkloos kippenvlees’, ziet Veldman. ‘Daardoor is de vraag naar regulier kippenvlees op dit moment nog groot. Maar er is duidelijk ook ruimte op de markt voor een niche zoals Oranjehoen. We verwachten dat ook de horeca op een gegeven moment vaker zal overstappen naar één Beter Leven-ster, Oranjehoen is ook dan onderscheidend.’

‘Als je eenmaal de drempel over bent’, zegt Leenders, ‘kun je gaan verbeteren en uitbreiden, zoals wij dat met Oranjehoen hebben gedaan. Zo hebben we de boerderij energieneutraal gemaakt. Ik zag in dat we – als we over veertig jaar nog steeds willen boeren – niet alleen het kippen houden moesten verduurzamen, maar de complete boerderij.’

Om als bedrijf te kunnen groeien zonder de stallen uit te breiden, houden nu ook twee partnerboerderijen Oranjehoen-kippen. Een soort franchisemodel. ‘We zijn drie keer zo groot geworden, terwijl het aantal kippen onder onze hoede gelijk is gebleven.’

Commerciële en praktische overwegingen daargelaten, was de stap naar het Oranjehoen-concept ook een emotionele keuze. ‘Onze kippen zijn zichtbaar in goeden doen. Ik zie ze rennen, springen en fladderen; daar geniet ik van. Dat was altijd mijn hoogtepunt van de dag. Nu voel ik ook voldoening als ik merk dat alles in de keten soepel loopt.’