Applaus is niet nodig, verandering wél

‘Goedenavond dames en heren, mijn naam is Bas van Rijnsoever’, zegt de theatermaker als hij aan het begin van zijn voorstelling het podium op komt. Maar nog voordat Van Rijnsoever aan zijn volgende zin kan beginnen, wordt hij op het scherm achter hem onderbroken door een stel kinderen. ‘Hee Bas, ben je daar weer’, zegt een van hen.

Terwijl Van Rijnsoever omdraait, begint een ander kind tegen hem te praten. ‘Wat gek dat ze jou vragen en niet ons, om iets te vertellen over kinderarmoede. Wat weet jij er nou van? Jij bent theatermaker. Als ze een loodgieter nodig hebben, bellen ze jou toch ook niet?’ Even is het stil. ‘Ga maar zitten, Bas. Dan nemen wij het vanaf hier van jou over.’

Het is de openingsscène van de voorstelling Arm Kind: een krachtig statement over kinderarmoede van Stichting Nieuwe Helden, waarin kinderopvangorganisatie Humankind, Studio Possible Futures, Van Rijnsoever, de Voedselbank en Rabobank zijn verenigd. De voorstelling geeft honderd kinderen een stem, met een even verbluffend als aangrijpend resultaat.

‘We wilden iets doen dat echt impact zou maken’, zegt Van Rijnsoever. Hij was als theatermaker al langer bezig met het thema kinderarmoede. Maar na een voorstelling bleef hij vaak met een onbevredigd gevoel achter. ‘Ik kreeg applaus, de bezoekers dronken na afloop gezellig een chardonnay en gingen de volgende dag weer vrolijk verder met hun leven. Maar de kinderen over wie het ging, schoten er niets mee op’, zegt Van Rijnsoever. ‘Ik besefte: ik moet de barricade op voor de kinderen.’

Al snel kreeg hij steun van Humankind; en toen ledenraadslid Mireille du Pré van Rabobank De Kempen hoorde van het idee, was ze ook direct enthousiast. Ze wist: dit sluit naadloos aan bij de ambitie van Rabobank om mensen te stimuleren om een stap te zetten naar een financieel gezonder leven. ‘Eén op de dertien kinderen in Nederland leeft in armoede. Dat zou niet mogen in zo’n welvarend land’, zegt Du Pré.

Ze vertelde Van Rijnsoever dat de bank 20.000 euro beschikbaar stelde, op één voorwaarde: dat de première in Bladel zou plaatsvinden. Samen met Paul Maas van de Voedselbank zou ze ervoor zorgen dat verschillende doelgroepen, zoals beleidsmedewerkers en onderwijsprofessionals, aanwezig zouden zijn.

Maar al pratende kwamen Van Rijnsoever, Humankind, de ledenraad van Rabobank en de andere aangesloten organisaties erachter dat ze méér moesten doen. Hun idee mocht niet stoppen bij de voorstelling. ‘Toen kwamen we met het plan om er workshops aan te koppelen’, zegt producent Eslin Cohen Stuart, die zich richtte op de inhoud van de aansluitende workshops.

Nu het eindresultaat er is, omschrijft Van Rijnsoever Arm Kind als ‘een liefdevolle stomp in de maag van mensen die echt het verschil kunnen maken.’ Tijdens de ruim twintig minuten durende monoloog van de kinderen zit hij in het publiek. ‘Wat weet jij eigenlijk van kinderarmoede?', vraagt een kind tijdens de voorstelling. Stilte volgt. ‘Oké, dan vertellen wij het’, zegt een ander kind. ‘Omdat wat jullie nu doen, gewoon niet goed genoeg is.’

Aan het eind van de voorstelling spreekt een kind de zaal rechtstreeks toe en vraagt de aanwezigen door te gaan staan op welke manier zij impact denken te kunnen maken. Zo worden de bezoekers opgedeeld in vier groepen, die meteen na de voorstelling naar een van de workshops worden gebracht. ‘Met dit format willen we echt een stap verder komen’, zegt Van Rijnsoever. Als voorbeeld noemt hij de workshop ‘participatieve besluitvorming voor gemeenten’.

Van Rijnsoever: ‘Hoe kun je kinderen betrekken in de besluitvorming? En wat moet er veranderen om echt ruimte te creëren voor de stem van het kind?’ Voor de workshops werkt Stichting Nieuwe Helden onder andere samen met organisaties als Nibud, Critical Mass, Diversion en 125procent.

‘Als mensen over een langere periode in armoede leven, daalt hun IQ met zo’n 13 procent als gevolg van de voortdurende stress’, zegt Maas. ‘Als kinderen dit doormaken, heeft dit een enorm remmend effect op hun ontwikkeling. Dat levert onherstelbare schade op. En dan is er zeker geen sprake van gelijke kansen.’

Met Arm Kind pretendeert Stichting Nieuwe Helden niet alle antwoorden te hebben. Wel geeft zij de mensen die echt het verschil kunnen maken tools mee. ‘Mensen zijn echt geraakt, doordat ze rechtstreeks door de kinderen worden aangesproken. Wegkijken is geen optie’, zegt Cohen Stuart. ‘Na de première in Bladel stond een wethouder ontroerd bij me, omdat zij zich enorm aangesproken voelde.’

De première van Arm Kind vond plaats op Wereldarmoededag, op 17 oktober in gemeenschapshuis Bruis in Bladel. Het was volgens Du Pré een groot succes. ‘Halverwege de voorstelling had ik al het gevoel: dit gaat landen’, zegt ze. ‘We willen dat er nu echt iets gaat veranderen door gedeeld eigenaarschap te creëren, zodat de bezoekers zich verbonden voelen met de kinderen en zich realiseren: ja, hier moet ik iets mee.’

Als het aan Du Pré ligt, verspreidt het statement van Stichting Nieuwe Helden zich als een olievlek over Nederland. ‘Wij hebben het wiel als het ware uitgevonden, dus dat hoeven anderen niet meer te doen. We komen graag helpen.’

Intussen blijft Stichting Nieuwe Helden de mensen die echt het verschil kunnen maken het vuur na aan de schenen leggen. ‘We gaan terug naar de wethouders en andere beleidsmakers die na de voorstelling iets beloofd hebben en willen weten hoe het staat met de plannen’, zegt Cohen Stuart. Om de bezoekers duidelijk te maken dat het menens is, eindigen de kinderen de voorstelling met de woorden: ‘We hoeven geen applaus. We willen verandering.’