‘Ik vaar en werk met afval, net als mijn opa’

Aan de kade van de Rotterdamse Voorhaven, aan de voet van de pittoreske molen De Distilleerketel, stappen we op de elektrische waterbus van iKapitein. Trots toont eigenaar Wesley Dos Santos de nieuwste aanwinst van zijn vloot. Het interieur oogt fris, met een glanzende houten vloer, blauwwitte bankjes, een gelakte bar en lage borreltafels. Hij stelt ons voor aan de bemanning. Jennifer is ‘manager boats’. ‘Ik doe hier alles’, lacht ze, terwijl ze de etagères op de tafels vult met mandarijntjes, taartjes en snoepgoed. ‘Van het maken van offertes tot de catering en het schoonmaken van de wc.’

Eveline is de gids, met Rotterdamse tongval en dito humor. Ze geeft sinds 1998 rondleidingen in Rotterdam en kent dit gebied op haar duimpje. En aan het roer zit Miguel, de zeventienjarige stuurman. ‘Ik zit op het Scheepvaart en Transport College’, vertelt hij. ‘Op zoek naar een bijbaantje kwam ik hier terecht. Ik vond het meteen geweldig.’ Inmiddels volgt hij de opleiding tot schipper, werkt hij op een binnenvaartschip en ook nog voor Wesley.

Met de waterbus varen we over de Delfshavense Schie richting de Van Nellefabriek, waar we een groep ophalen van De Betrokken Spartaan, een stichting waarmee voetbalclub Sparta maatschappelijk relevante activiteiten organiseert. Deze middag gaan ze onder leiding van Wesley en zijn crew vuilvissen. Er was regen voorspeld, maar al snel breekt de zon door en verschijnt een zilveren lichtspoor op het water. We passeren zeilbootjes, zwanen, meerkoeten en witte ganzen.

Even later stappen 24 mensen aan boord, van voetballers tot medewerkers en fans van Sparta, en varen we weer richting Delfshaven. Als een volleerd cabaretière vertelt Eveline over de ins en outs van het gebied, over Het Kasteel, de gevangenis en, bij het beeld van Piet Hein bij de Lage Erfbrug, over de Zilvervloot. ‘Effe je muil houden’, roept ze af en toe, als iemand door haar heen kletst, even luchtig als effectief. Een groot binnenvaartschip vaart langs. ‘Het vervoert zand en grind’, weet Eveline. ‘Vroeger was dat haring en bier.’

Terug bij de molen is het tijd voor het tweede deel van het programma: het vuilvissen. Maar eerst neemt Wesley nog even het woord. Hij vertelt over zijn opa die vijftig jaar geleden vanuit Kaapverdië naar Rotterdam kwam. ‘Hij voer jarenlang op schepen, vaak van Nederlandse rederijen, waar hij werkte als kok en matroos. Toen al zijn kinderen in Rotterdam woonden, besloot hij aan land te gaan werken, bij afvalbedrijf Roteb. Min of meer toevallig ben ik in zijn voetsporen getreden: ik vaar en werk met afval!’

Hij legt uit dat hij nooit iets met water had, maar een keer zijn vriendin meenam op een bootje in Alblasserdam en zo ontdekte hoe leuk varen was. ‘We dachten: hoe tof zou het zijn om ook in Delfshaven te kunnen pleziervaren en anderen zo de stad vanaf het water te laten zien. We hadden beide zesduizend euro gespaard voor een nieuwe auto,’ vertelt hij, ‘maar besloten een sloep te kopen en onze droom te realiseren.’

Het viel Wesley op hoeveel afval er in het water drijft. In 2019 besloot hij duurzamer te gaan werken. Hij ontwikkelde een ingebouwde vuilvanger om het varen te combineren met vuilvissen. Nu, acht jaar later, heeft iKapitein acht boten – het merendeel elektrisch – de waterbus, een restaurant met gecombineerde Nederlandse en Kaapverdische keuken en een aantal bewustwordingsprogramma’s, voor basisscholen en bedrijven. Ook startte hij in samenwerking met de gemeente Rotterdam een initiatief om het opgeviste vuil te recyclen.

Met dit alles is iKapitein uitgegroeid tot de meest impactvolle ‘waterrecreatie onderneming’ van Rotterdam. Wesley’s ambitie is om de meest impactvolle van Nederland te worden. ‘Er zijn al andere steden die interesse hebben in dit concept’, vertelt hij. ‘We werken steeds professioneler, ik zie wel kansen om het uit te rollen.’

Dan verdeelt Wesley de groep over drie boten. Hij legt uit hoe de boot werkt en geeft iedereen een grijpstok om het afval op te dreggen. ‘Bij terugkomst weeg ik jullie afval’, roept hij de vertrekkende bootjes na. ‘Dan weet je wat je hebt bijgedragen. En, degene met het meeste gewicht is de winnaar.’ Het wedstrijdelement is volgens hem een slimme toevoeging. ‘Daardoor gaat iedereen harder werken’, lacht hij.

Hij krijgt gelijk. Achter elkaar zoeven de boten weg, alle drie in een andere richting. Wesley neemt ons mee op een kleiner bootje waarmee we langs de verschillende groepjes varen. Boot 1 is gestopt in een hoek waar veel riet en waterplanten staan. Vol vuur halen ze met hun grijpers, half voorover hellend, tal van materialen uit het water. Zoals petflesjes, koffiebekers, plasticzakken en ook een voetbal. ‘We blijven natuurlijk wel voetbalfans’, lacht de groep.

Bij boot 3 is het fanatisme zo mogelijk nog groter. Ze vissen de ene na de andere grote plastic zak uit het water, en zelfs twee brommerhelmen. ‘Die wegen lekker veel, wij gaan winnen!’ schreeuwen ze enthousiast en varen snel verder. Twee meerkoeten houden even in en kijken het bootje verbaasd na. Dan vaart boot 2 voorbij. Trots laten ze hun zak zien, voor de helft gevuld met troep. Als zij zien wat de andere twee sloepen allemaal al hebben opgepikt, besluiten ze een tandje bij te zetten. ‘Dáár moeten we zijn’, roept de stuurman. Hij vaart de boot richting de kant. Iedereen springt van boord en haalt nu ook afval van de kade.

Na een uur keren de sloepen vol afval terug naar de kade. Precies op tijd, want de lucht is aan het betrekken. Op boot 3 tilt de bemanning joelend een elektrische deelfiets in de lucht. Die zal het totaalgewicht flink omhoog helpen. ‘Zij spelen vals, dat komt gewoon uit een tuin!’ roepen verschillende mensen, wijzend richting boot 2. Op hun dek ligt behalve een grote berg zwerfvuil een oude bank. ‘Alles om Rotterdam een beetje schoon te houden!’ gieren ze van de lach.

Veel voorwerpen zijn te groot om te wegen, dus Wesley houdt het bij het zwerfvuil. In totaal is 19,4 kilo vuil opgevist, exclusief fiets en bank. Boot 3 wint. ‘En rara, wie mag dit allemaal weer opruimen?’ verzucht manager boats Jennifer vanaf de kade, half klagend, half grappend. Maar de Betrokken Spartanen blijken ook echt betrokken en sjouwen alle rotzooi richting de bakken waar de gemeente het zal komen ophalen.