7 min

Pientere Tuinen

Reportage

‘We hebben het onszelf zó comfortabel gemaakt, dat we met z’n allen zijn vergeten welke natuurlijke processen er nodig zijn voor een gezond leefklimaat’, zegt Bas Schuite, productbeheerder groen bij Hof van Twente. Vandaar dat hij het project Pientere Tuinen onmiddellijk omarmde. Doel van Pientere Tuinen: door middel van zoveel mogelijk meetpunten in privétuinen gegevens verzamelen over de bodemgesteldheid. ‘Waardoor uiteindelijk de bewustwording bij onze inwoners én de biodiversiteit zullen toenemen.’

‘Ons motto is: haal zoveel mogelijk tegels uit je tuin en vervang die indien mogelijk door groen’, zegt Bas Schuite. Hij is bij de gemeente Hof van Twente productbeheerder groen. Dat betekent dat hij verantwoordelijk is voor het onderhoud en beheer van alles wat er in de openbare ruimte groeit en bloeit. ‘Op bijvoorbeeld speeltuinen, sportvelden en begraafplaatsen.’ Betegelde tuinen zijn een landelijke tendens die ook aan Twente niet voorbij is gegaan. Daar heeft Schuite aan de ene kant ook wel weer begrip voor. ‘Mensen zijn druk en willen van het onderhoud af’, zegt hij. ‘Maar wij willen juist het omgekeerde. Wij willen juist meer vergroening.’

Vandaar dat Schuite en Hof van Twente meteen vooraan staan als er projecten worden opgezet om betonnen tuinen te transformeren tot oases van groen. Of ze nou Stoepgroen, Tegelwippen of Steenbreek heten – Hof van Twente is van de partij. Het zijn stuk voor stuk acties in hetzelfde kader: mensen bewust maken van het feit dat meer groen in de tuin goed is voor de biodiversiteit. ‘Al die acties, waarbij mensen bijvoorbeeld groen van ons kunnen krijgen als ze zelf de tegels uit hun tuin halen, vullen elkaar mooi aan’, zegt Schuite.

Dat geldt dus ook voor Pientere Tuinen. ‘Omdat dat ons inzicht geeft in wat er allemaal in de bodem gebeurt, qua water, droogte, vochtvoorziening, temperatuur. Want dat is nu eenmaal nodig om alles te laten groeien. Pientere Tuinen helpt ons daarbij.’

Punaise

Hoe? Pientere Tuinen levert meetmethoden voor bodemcondities, legt Schuite uit. ‘Deelnemers krijgen een uit de kluiten gewassen punaise. Die prik je in de grond. Zodra die in de grond gezet wordt, begint het meten. En dat drie jaar lang. Die punaise meet onder meer het vocht­gehalte en de temperatuur in de bodem.’

Er zijn voor deelnemers slechts een handjevol voorwaarden verbonden aan het project. Zo mag de punaise drie jaar lang niet worden verplaatst. ‘Hij mag ook niet bedekt zijn, want de bovenkant moet zonlicht ervaren.’ De beloning is instant: de deelnemers krijgen de resultaten à la minute te zien via een app op hun telefoon. Schuite: ‘Daarop kunnen ze alle meetresultaten zelf bijhouden. Dat creëert inzicht, gevoel en begrip. Mensen gaan snappen wat de impact van vergroening kan zijn.’ Waarbij die bewustwording mensen wellicht aanzet tot (nog meer) actie. ‘Wat als ik nog meer tegels uit m’n tuin haal? Natuurlijk hoop je dat je zoiets teweeg kunt brengen. Omdat het gunstig is voor hun eigen leefgebied.’

‘Doortewetenwaterindebodemvanjetuingebeurt,creëerjeinzicht,gevoelenbegrip’

Reggetuin

De Reggetuin in Goor is een complex dat eigendom is van de stichting Stadslandbouw Hof van Twente. ‘Die is ooit ontstaan om binnen onze kern wat tuintjes te creëren waar diverse mensen hun gemeenschappelijke hobby, namelijk tuinieren, kunnen uitoefenen’, legt Schuite uit. Het volkstuintjescomplex ligt aan de rand van Goor, tegen de oevers van het riviertje de Regge aan. De gemeente heeft op een perceeltje, samen met een gebruiker, zelf óók een blauwe Pientere Tuinen-punaise in de grond laten prikken.

‘Pientere Tuinen? Nooit van gehoord’, zeggen mede-tuiniers Jos ten Zijthof en Frits ter Doest. De twee zijn bijna dagelijks in de Reggetuin te vinden en slaan de inspanningen van hun gemeente met interesse gade, zoals niets ze ontgaat van wat er zich op en rond de Reggetuin afspeelt. ‘Er tuiniert hier van alles. Oekraïners, Syriërs. Dat tuintje is van een Filippijnse’, zeggen ze, wijzend op een oer-Hollands aandoende groentetuin. ‘Die mevrouw daar verderop komt uit België. En het perceeltje hiernaast is van een Duitser. Ja, je kunt het zo gek niet bedenken of het heeft hier een tuin.’

Schat aan informatie

Gemeente Hof van Twente dus ook, al moet Schuite even zoeken waar die grote blauwe punaise hier nou ook al weer in de grond is gezet. Als we ’m na enig speurwerk hebben gevonden, wordt duidelijk waarom: de punaise is weliswaar zo’n kwart meter lang, maar staat bijna in z’n geheel ondergronds. Je ziet ’m nauwelijks. Schuite: ‘Je zou dus kunnen zeggen dat de mensen die meedoen aan het project nauwelijks last hebben van die punaise, terwijl die wél een schat aan informatie oplevert.’

Schuite kan zich niet meer precies voor de geest halen hoe hij met Pientere Tuinen in contact kwam, maar hij werd er meteen door gegrepen. ‘Wat een leuke actie, dacht ik, omdat wij heel graag met onze bewoners samen willen werken aan het vergroten van de biodiversiteit. En dit wordt uitgezet bij particulieren, om de condities in hun tuinen te meten. Al die metingen in onze gemeente geven ons vervolgens weer een mooi inzicht in wat er overal gebeurt.’

Curieuze Neuzen

Het fenomeen Pientere Tuinen kwam overgewaaid uit België, waar het Curieuze Neuzen heette. Ook Rabobank heeft het project omarmd. ‘In België duurde een vergelijkbaar project een jaar in plaats van drie jaar’, weet Jochem Essink, coöperatief directeur bij de bank met duurzaam wonen in zijn portefeuille. ‘Wat zij daardoor missen, is kennis over de gedragsverandering van mensen. Dit is voor de bank een interessant onderdeel. Een jaar is te kort om te kunnen zien hoe mensen nou daadwerkelijk aangezet worden om hun gedrag te veranderen. Juist om deze kennis op te doen, hebben wij besloten om ook voor drie jaar mee te doen. Hogeschool Van Hall Larenstein doet hierin onderzoek naar het gedrag van de deelnemers. Zij gaan kijken wat er daadwerkelijk voor nodig is om mensen te bewegen hun tegels of kunstgras te laten vervangen door planten en echt gras.’

Precies om die reden is het project ook voor Rabobank interessant. ‘Want wij zijn tegenwoordig een bank die niet meer louter hypotheken verstrekt’, zegt Essink. ‘We vragen nu bij elk hypotheekgesprek: gaat u uw huis nog verduurzamen? Ik kan me voorstellen dat daar binnen afzienbare tijd nog een vraag bijkomt: gaat u uw tuin nog verduurzamen? Omdat we weten welke impact een groene tuin heeft op het leefklimaat van mens en dier.’

Razend interessant

Rabobank nam daarom zelf honderd Pientere Tuinen-punaises af. Die staan door het hele land, zegt Essink. Ook in zijn eigen tuin heeft hij een punaise laten prikken. ‘Kijk’, zegt hij, terwijl hij zijn telefoon erbij pakt en de app laat zien:
‘Dit is wat er nu in mijn tuin gebeurt. De ontwikkeling van de bodemtemperatuur in de afgelopen dagen, de bodemvochtigheid… We zijn pas een paar maanden bezig, maar dit is nu al razend interessant.’

In maart 2023 vroeg Hof van Twente via de (social) media aan zijn inwoners om mee te doen met Pientere Tuinen. Daar kwamen zo’n twintig geïnteresseerden op af. Later verdubbelde dat naar bijna veertig. Een mooi aantal, vindt Schuite. ‘Want je vraagt toch wel wat van de mensen. Hoewel je ’m bijna niet ziet, moeten mensen toch drie jaar lang zo’n punaise in hun tuin hebben staan. En laten we eerlijk zijn: vaak worden dit soort acties hier op het platteland toch altijd als een tikje belachelijk ervaren. Er wordt wat schamper over gedaan. Wat is dat voor gekkigheid, krijg je dan te horen. Al druppelt de roep om verandering, ook door die periodes van droogte, hier toch wel langzaam door.’

Niettemin viel het Schuite op, toen hij de landelijke deelnemerskaart van Pientere Tuinen onder ogen kreeg, dat Hof van Twente in het oosten van het land één van de weinige participanten is. ‘Ik kan alleen maar hopen dat meerdere gemeenten zich zullen aansluiten’, zegt hij. Hoe het komt dat ze in Goor nu wat vooroplopen? ‘Wij steken nu eenmaal hoog in op zaken als biodiversiteit en landschapsherstel. Dat zouden meer gemeenten moeten doen.’ Essink: ‘Dat vinden wij uiteraard ook. Hoe meer deelnemers, hoe beter het resultaat. En wij zijn ervan overtuigd dat dit project echt inzichten gaat geven om Nederland een betere biodiversiteit te laten krijgen.’

Essentie verloren

Hof van Twente hoopt met het project Pientere Tuinen twee doelen te bereiken. ‘Ten eerste meer inzichten’, zegt Schuite, ‘en daarnaast, al is dat misschien wel het belangrijkste doel: meer bewustwording bij onze bewoners.’ Want, weet hij, veel mensen zijn de essentie verloren. ‘We zijn heel ver afgedreven van wat natuurlijk is. Het is ons allemaal zó comfortabel gemaakt dat we niet eens meer weten welke natuurlijke processen nodig zijn voor een gezond leefklimaat. Hopelijk draagt dit een steentje bij om die kennis weer wat terug te brengen.’ <

  • Auteur: Geert Jan Darwinkel
  • Fotograaf: Reyer Boxem

Meer lezen over dit onderwerp?

Wat vind jij van de digitale Rabo &Co?

Wat fijn dat je je mening wilt geven over de digitale Rabo &Co. Daar zijn we heel blij mee.

max. 500 tekens