Hoe overleef ik een studieschuld?

Anouk Jansen behoort tot de befaamde pechgeneratie: de generatie jongvolwassenen die studeerde tussen 2015 en 2022, in de jaren waarin de basisbeurs tijdelijk geen gift was, maar een lening. Haar ouders schoten te hulp en zelf zette Jansen twee keer haar studie tijdelijk op pauze om wat bij te verdienen. Maar het was al met al niet genoeg om de studiejaren door te komen.

‘Het bedrag van de basisbeurs was precies het bedrag dat ik elke maand tekortkwam en moest lenen’, vertelt Jansen. ‘Ik heb zeven jaar gestudeerd, dus dat tikt aan.’ Pech op pech: sinds 1 januari 2024 is de rente op de studieschuld vervijfvoudigd van 0,46 procent naar 2,56 procent. Die rente is gekoppeld aan andere rentes en stijgt of daalt automatisch mee.

Jansen: ‘Die lening werd destijds gepresenteerd als de goedkoopste lening die ik ooit zou afsluiten, met een rente van nagenoeg niks. Als je net op kamers gaat en begint met studeren komt er genoeg op je af, dus ik heb me destijds niet verdiept in de mogelijkheid van een rentestijging of de andere consequenties van een studieschuld.’

Inmiddels werkt Jansen als stedenbouwkundig ontwerper in Den Haag. In juli studeerde ze af, na de zomer is ze begonnen. ‘Afgelopen maand ben ik gaan samenwonen. Mijn partner en ik hebben wel gekeken naar wat we nodig zouden hebben voor een koopwoning, maar dat voelde ver buiten ons bereik. Daarom zijn we uitgekomen bij een vrij dure huurwoning.’ Het voelt een beetje uitzichtloos, stelt Jansen.

‘Het is een opeenstapeling van zaken. Niet alleen de studieschuld, maar álles lijkt duurder en ingewikkelder geworden. Ik heb geen vast contract en de huurprijzen zijn torenhoog. Daardoor is het moeilijk om te sparen of financieel grote verantwoordelijkheden te nemen. Geen idee wanneer ik een volgende stap kan zetten. Die ligt waarschijnlijk pas in het verschiet als ik mijn studieschuld heb afbetaald of als de huizenmarkt kalmeert.’

Is dat inderdaad zo? Koen Overeem, hoofd Hypotheekadvies en Distributie bij Rabobank, geeft raad. ‘Wat mijn team samen met de adviseurs dagelijks doet, is het helpen van klanten met een woonwens door middel van financieel advies en uiteindelijk een hypotheek. Dat doen we niet alleen als je op zoek bent naar een nieuwe woning, maar ook als je je eigen woning wilt verbouwen of verduurzamen.’

De adviseur ziet het veel: starters die de woningmarkt betreden met een studieschuld bij DUO. ‘Als Rabobank willen we iedereen duurzaam en financieel gezond laten wonen, ook starters met een eventuele studieschuld’, zegt Overeem. ‘Daarbij kijken we altijd naar iemands kredietwaardigheid in het belang van zowel de klant als de bank.’ Kan de klant de hypotheeklasten maandelijks betalen? Eventuele schulden, of dat nou een studieschuld is, een lopend krediet of een andere hypotheek, worden altijd meegenomen in de afweging.

‘Dat zijn we in navolging van de wet verplicht, maar zelf vinden we het ook belangrijk om een goed beeld te krijgen van de financiële situatie van de klant. Een studieschuld heeft invloed op het maximale hypotheekbedrag. Niet omdat we woningzoekers willen pesten - we willen iedereen juist graag helpen - maar het moet wel betaalbaar zijn en blijven. Iemand moet ook nog boodschappen kunnen doen, een financiële tegenvaller kunnen opvangen en een keer op vakantie kunnen gaan.’

Tot op heden werd op basis van de initiële studieschuld een fictief maandbedrag berekend, het bedrag dat een klant ongeveer aan DUO zou moeten betalen. Vanaf 2024, vertelt Overeem, hanteert Rabobank een nieuwe rekenmethode: dan kijken hij en zijn collega’s niet langer naar een fictief getal, maar naar de daadwerkelijke maandbedragen voor rente en aflossing op de studieschuld.

‘Op die manier krijgen we een reëler beeld van iemands lasten. Dat is uiteindelijk beter voor de klant. Als je met een studieschuld van 50.000 euro begon en 20.000 euro hebt afgelost, betaal je maandelijks minder en houd je meer geld over voor een eventuele hypotheek.’

Betekent dit dat iemand als Anouk Jansen eerst haar studieschuld afbetaald moet hebben voor ze überhaupt kans maakt op een hypotheek? Zeker niet, zegt Overeem. Ook met een studieschuld is een hypotheek vaak een mogelijkheid. ‘Als je een hogere hypotheek wilt krijgen, dan is het inderdaad raadzaam om eerst je studieschuld af te betalen. Want als beide partners een flinke studieschuld hebben, legt dat wel een beperking op de maximale hypotheek, ongeacht de geldverstrekker.’

Overeem: ‘Ik kan geen concrete uitspraken doen over deze specifieke klantsituatie, maar weet wel dat we als Rabobank altijd willen meedenken. Als je een studieschuld hebt, maar ook als je bijvoorbeeld zzp’er bent of werkt op een tijdelijk contract. Bij ons zijn er veel mogelijkheden om toch een hypotheek te krijgen.’

Een koopwoning is immers een heel belangrijk vermogens­element voor mensen, aldus Overeem, vanwege de zogeheten woningwaardestijging. ‘Huren kan een prima woonvorm zijn, maar je bouwt er geen vermogen mee op. Voor sommigen is dat vermogen essentieel, bijvoorbeeld tijdens hun pensioen.’

Gaan jonge mensen te makkelijk een lening aan? ‘Laat het duidelijk zijn: het is heel begrijpelijk dat studenten een lening afsluiten bij DUO om te kunnen studeren. Het is een lening waarmee je jezelf kunt ontwikkelen en een opleidingsgraad kunt behalen. Tegelijkertijd wil ik ook meegeven: doe het verantwoord. Studeer, heb een leuke tijd, maar wel in het besef dat die studieschuld ooit moet worden afbetaald.’