8 min

Winkelen voor eigenwaarde

Reportage

Voedselbank Raalte e.o. is een van de twaalf Voedselbanken in Salland. Op dit moment profiteren 140 huishoudens die het financieel moeilijk hebben van de gratis producten die deze Voedselbank voor hen verzamelt. In plaats van een krat op te halen, kunnen klanten hier zelf boodschappen doen met een winkelwagen. ‘Als je zelf kunt bepalen wat je meeneemt, voelt het minder als een gift’, aldus voorzitter Frans Rouwenhoff. ‘Het geeft klanten een gevoel van onafhankelijkheid.’

‘Kijk, dit is het systeem met de kleurcodes’, zegt Frans Rouwenhoff, voorzitter van de Voedselbank Raalte e.o. Hij wijst naar een paar blauwe kaartjes met het cijfer 3 erop. ‘Er staan nu nog allemaal dezelfde nummers naast elkaar, maar dat was voor de opening van ons pand, omdat het er iets netter uitziet. Normaal staan de cijfers door elkaar.’

Rouwenhoff legt uit dat de cijfers op de kaartjes staan voor het aantal producten dat iemand uit dit schap mag pakken. Er wordt onderscheid gemaakt tussen grote gezinnen, gezinnen met twee kinderen, stellen zonder kinderen en alleenstaanden. Afhankelijk van je persoonlijke situatie krijg je een kleur: blauw, geel, groen of rood.

‘Het aantal producten voor een alleenstaande ligt lager dan voor een gezin met meerdere kinderen. Bij elk product zie je de stickers die bij jouw pakket horen, met een cijfer erop. Als er bijvoorbeeld bij een blik tomatensaus een blauwe 3 staat, mag je er drie pakken. Het is een supersimpel systeem, dat we een beetje hebben afgekeken van de Voedselbank Tilburg.’

Onafhankelijkheid, zelfrespect en eigenwaarde

Als je in de Voedselbank Raalte e.o. staat, heb je niet het idee dat dit een Voedselbank is, eerder een supermarkt. In de hoek staan nog wel een aantal kratten, bestemd voor klanten in het verderop gelegen Heino en Olst-Wijhe. Vrijwilligers van de Voedselbank Raalte e.o. brengen ze op vrijdag wekelijks naar een distributiepunt aldaar.

‘Het heeft meerdere voordelen als je een Voedselbank inricht als supermarkt’, aldus Rouwenhoff. ‘Allereerst geeft het klanten een gevoel van onafhankelijkheid. Als je zelf kunt bepalen wat je meeneemt, voelt het minder als een gift. Het gevoel van “boodschappen doen” geeft daarnaast een gevoel van zelfrespect en eigenwaarde.’

Sla over het hek

Het op deze manier inrichten van een Voedselbank is ook een uitstekende manier om verspilling tegen te gaan – een belangrijk doel van alle Voedselbanken. ‘Mensen nemen immers alleen producten mee die ze echt willen hebben. Je wilt niet weten hoe vaak ik in het verleden gebeld ben. “Hee Frans, er is weer sla over het hek gegooid”.’

Voedselbank Raalte e.o. zit pas enkele maanden in dit nieuwbouwpand, op het voormalige MBI-terrein in Raalte. Als je door de gangpaden loopt, kun je de nieuwigheid nog ruiken. Rouwenhoff: ‘Vrijwel alle Voedselbanken in Nederland huren. Logisch, want je bent afhankelijk van giften en donaties. Je kunt een hypotheekverstrekker geen garantie geven.’

‘Bijelkproductziejedestickersdiebijjouwpakkethoren.Alserbijeenbliktomatensauseenblauwe3staat,magjeerdriepakken’

Dat Voedselbank Raalte e.o. wel een pand heeft kunnen kopen, is voor een groot deel mazzel geweest. Twee weken nadat de Bank Nederlandse Gemeenten, die projecten met een maatschappelijke impact financiert, de Voedselbank een hypotheek verstrekte, werd bekend dat je als instelling vanaf dat moment alleen nog maar bij de BNG terecht kon voor hypotheken van een miljoen euro en meer.

‘We waren net op tijd. De gemeente staat garant voor ons, dus als we de hypotheek niet meer zouden kunnen betalen, doet zij dat. We betalen ook nog eens een hele lage rente. Per saldo zijn we goedkoper uit dan met de huur die we jaarlijks betaalden. Daarnaast krijgen we meerdere subsidies en hebben we van diverse fondsen en stichtingen mooie bedragen mogen ontvangen; ook van Rabobank. We hebben een keer een grote gift gekregen van een particulier, en nog een aanzienlijk bedrag uit een nalatenschap. Dat soort bedragen maken het verschil. Misschien hadden we dit pand zonder die giften wel kunnen kopen, maar dan was het maar een kale boel geweest.’

Schrijnend

Het aantal klanten dat Voedselbank Raalte e.o. heeft, fluctueert. Het zijn er nu minder dan begin vorig jaar. Toen waren 205 huishoudens klant, nu zijn dat er 140. ‘Het aantal daalt als de toeslagen omhoog gaan, dan kom je boven de norm die wij moeten hanteren. Ik zeg altijd: je kunt beter elke week een voedselpakket ophalen dan dat je toeslag met vier of vijf tientjes omhoog gaat. Het is nog maar afwachten wat het nieuwe kabinet hierover gaat beslissen.’

‘Het schrijnende is dat bijna de helft van onze klanten kinderen onder de achttien jaar zijn, dat is in heel Nederland zo. Het is een belangrijke reden voor ons om samen te werken met andere organisaties, zoals Stichting Jarige Job uit Rotterdam. Door hen kunnen we verjaardagsboxen ter beschikking stellen voor jarige kinderen. Voor basisschoolkinderen zitten hier onder andere traktaties in. Sommige ouders houden hun kinderen thuis als ze jarig zijn, omdat er geen geld is voor traktaties of een feestje. Ik kreeg een keer een foto doorgestuurd van een kind dat op school met een kroontje op stralend op een verjaardagsstoel zat. ‘Eindelijk kan ze weer haar verjaardag vieren’, schreef de moeder. Zo’n bericht doet me veel.’

Dikke auto

De Voedselbank heeft in de afgelopen jaren veel naamsbekendheid gekregen, onder andere door de aandacht die ambassadeurs als René Froger en Radio 538 DJ Frank Dane genereren. Hoewel dat er volgens Frans Rouwenhoff voor heeft gezorgd dat het taboe misschien iets minder is geworden, is er toch nog steeds schaamte.

‘Én vooroordelen’, zegt hij. ‘We hebben hier klanten die in een dikke auto aan komen rijden. Dan zie je mensen kijken en fluisteren: “Belachelijk”. Maar die mensen zitten in de schuldsanering. Ze hebben een baan en een auto van de zaak.’

Met de billen bloot

Je mag drie jaar lang gebruikmaken van de Voedselbank, dat is landelijk zo geregeld. Die termijn is ooit bedacht omdat je drie jaar in de schuldsanering zit. Dat is inmiddels verlaagd naar achttien maanden, maar de Voedselbanken houden vast aan die drie jaar. Er zijn echter uitzonderingen. Als je in de schuldsanering terechtkomt en je schuldeisers niet willen meewerken aan een regeling, ben je eindeloos aan het afbetalen. In uitzonderlijke gevallen kun je dan ook langer hulp krijgen.

Rouwenhoff: ‘We hebben een paar klanten die hier waarschijnlijk tot in lengte van dagen zullen rondlopen. Maar… je moet wel elk half jaar met de billen bloot. Elke zes maanden moet je aantonen dat je nog steeds recht hebt op hulp van de Voedselbank.’

Blij door het nieuwe systeem

Bij Voedselbank Raalte e.o. werken zo’n tachtig vrijwilligers. Door het nieuwe supermarktsysteem zal dat aantal de komende tijd wel iets dalen. Er is minder te doen nu er geen pakketten meer hoeven worden ingepakt.

Het nieuwe pand is pas net open, maar Rouwenhoff is er nu al ontzettend positief over. ‘Vorige week kwam er een vrouw naar me toe die vertelde hoe blij ze wordt van onze “supermarkt”. Ze loopt eerst de winkel door om te zien wat er is en gaat dan bedenken wat ze allemaal kan maken. Van dat soort berichten word je zelf toch net zo blij?’

Voedselbanken in Nederland

Een Voedselbank is een liefdadigheidsinstelling die kosteloos levensmiddelen verstrekt aan mensen die financieel slecht of niet in staat zijn om in hun levensonderhoud te voorzien. Ook spelen Voedselbanken een belangrijke rol in de strijd tegen voedselverspilling. Aanbod van nog goed consumeerbaar voedsel (dat op het punt staat om vernietigd te worden, omdat de houdbaarheidsdatum nadert) en vraag (gezinnen die het voedsel nodig hebben) worden zo bij elkaar gebracht. Voedselbanken verzamelen producten van supermarkten, particulieren en producenten. Ze werken uitsluitend met vrijwilligers.

Voedselbanken zijn ontstaan in de Verenigde Staten en kwamen later naar Europa. Frankrijk opende de eerste Europese voedselbank in 1984, België volgde in 1986. Pas in 2002 werd de eerste Nederlandse Voedselbank geopend. In 2006 werd besloten om een landelijke organisatie te vormen op basis van acht regio’s, met acht regionale Voedselbanken. Dit leidde tot de oprichting van de Federatie van Voedselbanken in Nederland (FVN). In 2013 kwam daar de Vereniging van Nederlandse Voedselbanken uit voort.

Op dit moment zijn er in Nederland 177 voedselbanken, die bemenst worden door maar liefst 14.000 vrijwilligers. Inmiddels zijn er in 23 Europese landen Voedselbanken. Door voedselhulp te bieden aan mensen in nood spelen Voedselbanken een cruciale rol in de Nederlandse samenleving. In een land dat bekendstaat om zijn welvaart en goede sociale zekerheidssysteem lijkt de noodzaak van Voedselbanken misschien verrassend. Toch zijn ze essentieel in de ondersteuning van mensen die tijdelijk niet in staat zijn om in hun basisbehoeften te voorzien. De voedselhulp is vaak een reddingsboei voor mensen die financiële problemen hebben.

  • Auteur: Suus Ruis
  • Fotograaf: Martin Hogeboom

Meer lezen over dit onderwerp?

Wat vind jij van de digitale Rabo &Co?

Wat fijn dat je je mening wilt geven over de digitale Rabo &Co. Daar zijn we heel blij mee.

max. 500 tekens