Zo zelfvoorzienend mogelijk door het leven

Steeds meer mensen willen voorbereid zijn op iets waar ze eigenlijk geen invloed op hebben, weet Nander Knobben. De eigenaar van Offgrid Centrum in Wierden doelt op zaken als de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne. ‘Door die oorlog’, zegt Knobben, ‘schoten de energieprijzen ineens door het plafond. In plaats van honderdvijftig euro per maand moesten mensen opeens vijfhonderd gaan betalen. Daar schrokken ze van, want dat gebeurt door iets waar ze zelf part noch deel aan hebben. Veel mensen zeggen daarom: ik zou mijn energietarief wat meer zelf in de hand willen hebben. Die willen niet meer compleet overgeleverd zijn aan andere partijen.’

Offgrid Centrum bestaat sinds 2019. Drie jaar eerder was Knobben, koud afgestudeerd aan Hogeschool Saxion en na een baan bij een kampeerwinkel in Almelo, een bedrijfje begonnen in prepping. Prepz.nl verkocht, via een website, survivalpakketten en overlevingsbenodigdheden, voor mensen die goed voorbereid wilden zijn op een calamiteit. Voor zaken als gasmaskers, noodradio’s en noodrantsoenen was je bij Knobben aan het goede adres. Wat er in zo’n pakketje zat? ‘Zaklampje, houdbaar voedsel. Gewoon, wat eerste levensbehoeften. Kijk maar op risicokaart.nl: op veel plekken in Nederland is de kans best groot dat mensen eens per tien jaar te maken krijgen met bijvoorbeeld een overstroming. Op zoiets wilden wij hen voorbereiden.’

Al ver voordat corona de kop opstak en Rusland Oekraïne binnenviel, wisten media uit het hele land hem te vinden. EenVandaag, NOS, Tubantia, de Stentor, Trouw – stuk voor stuk stonden ze bij hem op de stoep, benieuwd naar de beweegredenen van de preppende Nederlander. ‘Preppen is nu kennelijk wat meer ingeburgerd dan een paar jaar geleden, want de laatste journalist die het naadje van de kous over preppen wilde weten, was hier alweer twee jaar geleden.’

Zelf heeft Knobben z’n blik ook wat verruimd. Offgrid Centrum richt zich tegenwoordig vooral op mensen die zo onafhankelijk mogelijk willen wonen en werken. ‘Mensen helpen die hun eigen boontjes willen doppen, vind ik nog steeds heel vet’, zegt hij. Zijn klanten zijn heel divers: van mensen die in de Weerribben op een woonboot wonen tot Ik Vertrekkers die richting het zuiden afreizen.

‘Mensen bepalen zelf hoe ver ze willen gaan in hun zelfvoorzienendheid’, zegt Knobben. ‘Wij verkopen batterijsystemen, vaak in combinatie met zonnepanelen, we verkopen waterzuiveringssystemen, composttoiletten. Wij hebben alles om basisvoorzieningen te creëren op een plek waar helemaal niks is. Neem klanten die emigreren. Die pakken een zeecontainer vol en gaan wonen op de Antillen of in Portugal, op zoek naar vrijheid. Het zijn idyllische plaatsen, maar ook plekken waar het elektriciteitsnet nogal onbetrouwbaar is. Bij ons kopen ze dan een stukje betrouwbaarheid.’

Of je in Nederland helemaal off the grid zou kunnen leven? ‘Je hebt hier natuurlijk vier maanden met weinig zon. Maar er zijn ook hier wel degelijk projecten met tiny houses waar het de bewoners honderd procent lukt om zelfvoorzienend te leven, met behulp van panelen, accu’s, composttoiletten, eigen waterzuivering en pelletkachels. Maar helemaal zelfvoorzienend leven vergt wel een bepaalde creativiteit.’

Een startende offgridder begint vaak met zonnepanelen. ‘Doordat je in Nederland nu nog kunt salderen. Dat betekent dat je je opgewekte energie eerst terug het net opstuurt. Later haal je het terug. Je gebruikt het net als het ware als accu. Met het geld dat je daarmee bespaart, zou je een batterij kunnen kopen. Die geeft mensen namelijk de échte onafhankelijkheid waar ze vaak naar op zoek zijn.’

Bert de Wit, woonachtig in het Oost-Groningse Veelerveen, is een Offgrid-klant. ‘Een stukje bestaanszekerheid creëren’, antwoordt De Wit op de vraag waarom hij al jaren zo zelfvoorzienend mogelijk probeert te zijn. ‘Daarnaast wil ik mijn bijdrage aan “Den Haag” en grote bedrijven zo klein mogelijk proberen te houden.’

Wat hij daar zoal voor doet? ‘Heb je even?’, lacht hij, want de lijst is behoorlijk lang. De Wit heeft zonnepanelen, accu’s, twee houtkachels, een groentetuin, 35 fruitbomen, fruitstruiken, koeien, varkens, hazen, kalkoenen, eenden, ganzen…

Nee, honderd procent zelfvoorzienend is hij nou ook weer niet, moet hij bekennen. ‘Achter m’n huis ligt weliswaar een grote vijver en ik haal weleens water uit het kanaal, maar m’n eigen water zuiveren doe ik niet. En ook m’n wc is gewoon op de riolering aangesloten. Ik doe dit dan ook niet uit overtuiging, maar uit kostenbesparing.’ Niettemin: al in 1980 begon De Wit min of meer zelfvoorzienend te leven. Vijftien jaar later stopte hij daar echter weer mee. ‘Zelfvoorzienend leven naast regulier werk is op je twintigste nog wel te doen, maar na je 35ste is het best een opgave’, moet hij toegeven.

Dertien jaar geleden pakte De Wit samen met zijn vrouw de draad toch weer op. En dat kost met z’n tweeën best wat tijd, geeft hij toe. Maar die tijd heeft hij nu. ‘Ik ben inmiddels pensioengerechtigd, mijn vrouw bijna. Zelfvoorzienend leven is ook niet ons enige doel. We proberen hier ook wat oude rassen, zoals oud-Hollandse koeien en oud-Hollandse geiten, in stand te houden.’

Knobben heeft ook bedrijven als klant. Varkensboer Bertus Grondman uit Hellendoorn bijvoorbeeld. ‘Hij heeft in zijn stal onlangs een batterijsysteem ingebouwd’, vertelt Knobben. ‘Hij wil over op een dynamisch energiecontract en wil daarom stroom inkopen als dat het goedkoopst is.’ Grondman beaamt dat. ‘Ik doe dit bij wijze van investering’, zegt hij, ‘om op de lange duur kosten te besparen. 2023 was een goed biggenjaar, dus dit was het moment om dit te doen.’ 2024 kan immers weer veel minder zijn. En daar heeft hij nu dan al op voorgesorteerd.

Wat in de Wierdense showroom van Offgrid meteen in het oog springt, is een rijtje van zeven composttoiletten. Zo’n toilet is geen hogere wiskunde, legt Knobben uit. De grote boodschap wordt van de kleine boodschap gescheiden, dat is eigenlijk het hele eiereneten. ‘Want juist als de ontlasting en de urine samenkomen, krijg je geuroverlast. Dus als je die twee scheidt, voorkom je dat het gaat stinken. Een droge hondendrol ruikt ook niet, zegt ik altijd maar.’

‘De urine voer je vervolgens af, de ontlasting gaat naar de composthoop. En mocht je daar nou geen zin in hebben, dan hebben we ook een verbrandingstoilet, al verbruikt dat behoorlijk wat stroom. Maar dan hoef je nog maar één keer per maand de asla leeg te gooien en klaar is Kees.’ Het composttoilet is vooral populair bij mensen die in een tiny house wonen, bij camperbewoners en vooral bij pleziervaarders. ‘Die mogen, in tegenstelling tot vroeger, hun ontlasting namelijk niet meer in het water lozen.’

Aan een muur tegenover de toiletten hangen heatpipes. Dat zijn glazen vacuümbuizen, waarin een transportmedium zit dat snel warmte kan verplaatsen. ‘Ik heb zelf ook drie keer dertig buizen op m’n dak liggen. Zo verwarm ik m’n vloer’, zegt Knobben. Ook populair bij offgridders: waterzuiveraars. ‘Die filteren regen- of bronwater. Mensen die een put slaan, sturen een watermonster naar het lab, waarna ze een uitdraai krijgen van wat er allemaal in zit. Vervolgens maken wij op basis daarvan een mooi filterpakketje voor ze. Al blijft het drinken van dat soort water wel voor eigen risico. Maar vaker nog schaffen mensen een regenwatertank aan. Die kunnen ze ingraven.’

Dankzij corona kende Offgrid Centrum een enorme groei, maar die is achter de rug. Gelukkig maar. ‘Het gaat nu weer normaal, we kunnen ons weer richten op wat gezondere groei.’ Natuurlijk moet je als bedrijf winst maken en wil je wat verdienen, geeft Knobben toe. Maar hij ziet zijn zaak zelf meer als een overtuiging en een passie. ‘Mensen helpen om zelfvoorzienend te worden. Selfsupporting zijn is gewoon vet.’

Hij kan oprecht genieten van de leuke reacties. ‘Bij een klant was onlangs in de wijk de stroom uitgevallen. Had-ie niks van gemerkt, omdat bij hemzelf alles nog steeds werkte. Totdat de buurvrouw aanbelde. Hoe het toch kwam dat bij hem het licht nog brandde, terwijl de rest van de straat in het donker zat, wilde ze weten. Dat zijn toch prachtige dingen?’