‘Wij gooien thuis niet snel iets weg’

WAS HET ONVERANTWOORD dat de vader van Kees van Kampen hem als tienjarig ventje in de Tweede Wereldoorlog leerde hoe hij met het explosieve cordiet uit granaathulzen de waterketels kon opstoken? Zeker niet – het was juist heel verstandig, vindt Kees, die wekelijks naar het Repair Café in Uden komt: ‘In de oorlog hadden we niets, ook het brandhout was op. Daarom leerde mijn vader me hoe ik de cordietstaafjes veilig kon gebruiken, zonder dat de boel ontplofte. Ik gooide een klein handje ervan op het vuur, dan volgde een flits en daarna brandde het toch lekker!’

De schaarste in de oorlog maakte mensen vindingrijk. Zo lukte het de vader van Van Kampen zelfs om windenergie op te wekken met een constructie van vier palen en een dynamo: ‘Daardoor hadden wij thuis altijd licht en elektriciteit. Buurtgenoten kwamen bij ons hun accu’s opladen’, vertelt hij. ‘Na de oorlog bleef mijn vader dingen maken en repareren. Hij kon zelfs een zuiger voor een motorblok op maat maken. Dat kon bijna niemand.’

Naast hem fluit Paul Bekkers bewonderend: ‘Een zuiger op maat gieten, da’s inderdaad knap.’ Bekkers is docent technologie aan het Koning Willem 1 College in Veghel en organiseert daar een wekelijks Repair Café waar hij studenten de kunst van het repareren bijbrengt. ‘Repareren is een belangrijk vak bij ons, we zijn niet voor niets benoemd tot een van de duurzaamste ROC’s van Nederland’, verklaart hij. ‘Leerlingen hoeven eigenlijk maar één ding te kunnen: nieuwsgierig zijn. We geven ze de ruimte om zelf uit te zoeken hoe apparatuur in elkaar zit.’

Ook de vader van Geo van den Brand paste de tactiek van het laten prutsen met succes toe, op zijn beurt doet Van den Brand nu hetzelfde met zijn vijftienjarige zoon. ‘Toen Arlon laatst iets wilde solderen, gebruikte hij een paar oude pc-ventilators om de dampen uit zijn gezicht te blazen. Dat vind ik mooi’, vertelt hij. ‘Wij gooien thuis niet snel iets weg en gaan vaak naar de kringloop; zelfs in een kapotte computermuis zitten nog bruikbare schakelaars. We vinden het leuker om zelf een oplossing te verzinnen dan om kant-en-klare reparatiesetjes te kopen.’

Van Kampen zou graag zien dat meer jongeren de ruimte krijgen om met techniek te experimenteren: ‘Mijn kleinzoon kon op zijn zesde al solderen. Maar tegenwoordig mogen ze niet eens meer in een boom klimmen, omdat ouders dat te gevaarlijk vinden.’

Dingen repareren of hergebruiken in plaats van ze weg te gooien: het is een mentaliteit die we volgens Annie van Genugten een beetje verloren zijn. Als voorzitter van het Repair Café in Uden wil ze ervoor zorgen dat praktische kennis behouden blijft. ‘De meeste vrijwilligers zijn zestig-plus, maar we hebben ook een reparateur van 24 jaar die ons regelmatig komt helpen. Als jong en oud hun kennis delen, is dat verrijkend voor beiden’, vertelt ze.

Ook Van Kampen leert nog steeds: ‘Ik weet weinig van digitale apparatuur, maar veel van oude bandrecorders, pick-ups en televisies. Daarover kun je op YouTube echt alles vinden. Zo vond ik een filmpje over de reparatie van een dubbel cassettedeck, nu weet ik hoe ik die van mij kan maken’, vertelt hij. Ook voor de studenten van Bekkers is internet onmisbaar: ‘Repareren is een kwestie van doen. Door stapsgewijs oorzaken uit te sluiten, vind je vanzelf het probleem. Kijken hoe iemand anders dat aanpakt, helpt daarbij.’

Wie de moeite neemt om zich in een apparaat te verdiepen, zal volgens Van Kampen ontdekken dat het heus niet altijd hogere wiskunde is. ‘Bij een koffieapparaat dat een aantal keer is ontkalkt, wil de thermische beveiliging het nog wel eens begeven. Dat los je op door een zekering van zeventig cent te vervangen. Ik heb zelfs laatst een prachtige, oude buizenradio gerepareerd met zo’n zekering’, vertelt hij.

Ook Van Den Brand maakt in de regel weinig kosten: ‘Er kwam hier laatst iemand met een elektronisch babyschommeltje dat zoveel herrie maakte, dat de baby er niet van kon slapen. Ik vijlde wat aan een stukje plastic en het probleem was verholpen. Voor een meneer met dementie maakte ik met wat houtje-touwtje-werk het zenderpijltje van zijn oude radio. Die radio was een belangrijk houvast voor hem.’

Dat Nederland inmiddels meer dan zevenhonderd Repair Cafés telt, bewijst volgens Van Genugten de kracht. Maar het kan nóg duurzamer, denkt ze: ‘Het Circulair Arbeidscentrum van Meierijstad dat bij de milieustraat in Sint-Oedenrode zit, is een mooie samenwerking. Ook in het Duurzaamheidsplein Oss trekken de Milieustraat, het kringloopbedrijf en de demontagehal samen op.

Ons Repair Café ontving een bijdrage uit het Rabobank Coöperatiefonds om de samenwerking en circulariteit in onze regio te verbeteren. Ik ben blij dat er een nieuwe Europese wet is die de “repareerbaarheid” van apparatuur verplicht stelt. Daardoor hoeven we veel minder weg te gooien.’