Film over jongeren en geld

In het schemerlicht van de Bredase Karrestraat lopen twee verliefde tieners hand in hand langs een juwelierszaak. Zij – mooi, blonde krullen – wijst hem op een ketting die ze graag zou willen. Hij – brilletje op de neus, type sulletje – aarzelt geen moment en sleurt haar mee naar binnen om het peperdure sieraad te gaan kopen, op de voet gevolgd door een cameraman. ‘En stop maar’, klinkt het, als de twee het beeld uit zijn gelopen.

Het is de stem van Kees-Jan Mulder (38), filmregisseur, gekleed in een sportief jack en met een knotje achterop zijn hoofd. Hij wil de scène overdoen, en daarna nog een paar keer, omdat zijn scherpe oog telkens een onvolmaaktheid ziet. Voor aanwijzingen tussendoor is nauwelijks tijd; de draaidag begon om half zes vanochtend en duurt tot ver na zonsondergang. De korte film die hier wordt geschoten moet namelijk al over enkele weken klaar zijn. Dan is de grote première van Blij dat je betaald hebt, een film over de gevaren van ‘buy now pay later’ en geldezels.

Als de scène bij de juwelier erop staat, is het tijd voor een korte pauze bij een nabijgelegen snackbar. Een bont gezelschap strijkt er neer, bestaande uit de twee hoofdrolspelers Benjamin de Vries (speelt Kai) en Elena Merkus (speelt Danique), producer en jongerenwerker Robert Pruis, cameraman Gerbert Floor, uiteraard regisseur Mulder en een handvol mensen van Rabobank, die de film financiert. Bij een frietje vertelt Mulder, opgeleid tot theoloog en daarna afgestudeerd aan de Utrechtse kunstacademie, hoe hij in dit project verzeild is geraakt. ‘Ik maak graag films over jongeren, omdat ik gefascineerd ben door die periode in een mensenleven. Eerst groei je veilig op onder de vleugels van je ouders, maar dan word je ineens geacht om allerlei keuzes te maken, terwijl de hormonen door je lijf gieren. Dat is drama, en dus film.’

Mulder maakte eerder korte films over jongeren en mentale gezondheid, die ook internationaal werden vertoond. Tijdens een eerdere productie kwam hij in contact met jongerenwerker Robert Pruis (36), met wie hij sindsdien samenwerkt. Die samenwerking bleek een schot in de roos. Pruis heeft als eigenaar van een jongerenontmoetingsplek zo’n groot netwerk in deze doelgroep dat hij de ideale producer bleek. ‘Ik ben eigenlijk maar een gewone jongerenwerker die graag wil dat thema’s die spelen in hun leven alle aandacht krijgen’, zegt hij. ‘Film is een uit de hand gelopen passie geworden.’

Vorig jaar kwam Enkeltje Parijs uit, een film over mentale gezondheid onder jongeren. En dan was er ook nog The Devil’s Avocado, dat verhaalt over drie generaties avocado-boeren en hoe zij met elkaar in conflict raken over de toekomst van het familiebedrijf. ‘Tijdens de vertoning van die film kwam ik in contact met Daphne Bustenai van Rabobank’, vertelt Mulder. ‘Zij wilde die film laten zien tijdens lunchlezingen bij de bank. Ik vertelde haar dat ik bezig was met een film over mentale gezondheid, waarop zij vroeg of ik er niet eentje over financiële gezondheid voor jongeren wilde maken. Ik ben als een gek met mijn vaste scenarist Wicher Schuurman gaan werken aan een pitch, en vanaf dat moment ging het allemaal heel snel.’

Het scenario van Blij dat je betaald hebt werd dat van een romantische comedy, omdat het vooral niet te zwaar moest worden. Het doel was om de film toegankelijk en herkenbaar te maken. ‘Dit gaat over de fase waarin je loskomt van je ouders, de wereld ineens heel groot wordt en je op je kwetsbaarst bent’, zegt Pruis. ‘Je kunt het gevoel krijgen dat er dingen tegenvallen, omdat je niet mee kunt, maar wel het idee hebt dat je mee moét.’ En Mulder: ‘Toen ik zelf tiener was, vergeleek ik mezelf met kinderen uit mijn klas. Nu, door sociale media, vergelijken jongeren zich met de hele wereld. De lat om erbij te horen, ligt veel hoger. Dan moet je sterk in je schoenen staan om te weten dat je goed genoeg bent.’

In de film wil de sullige jongen Kai de knappe blondine Danique meenemen naar een concert van haar favoriete band en koopt hij een peperdure ketting voor haar. Er is een probleem: Kai kan zich die cadeaus niet veroorloven. Hij zwicht voor de druk van een gesjeesde klasgenoot die weet hoe hij ‘fast money’ kan maken. Voor hij het weet, zit hij diep in de schulden en wordt hij geldezel voor criminelen die zijn bankrekening willen gebruiken voor witwaspraktijken. Aan het einde van de film komt Kai er op het politiebureau achter dat hij ook zonder die opsmuk het hart van Danique gestolen had, gewoon door zichzelf te zijn.

In december, vier maanden na het eerste gesprek tussen Mulder en Rabobank, gaat Blij dat je betaald hebt in première. Eerst is er een voorvertoning voor cast en crew in het Bredase Chassé Theater, een paar weken later een grootse première in Theater Diligentia in Den Haag, in aanwezigheid van koningin Máxima. Ze is erevoorzitter van Wijzer in Geldzaken, een initiatief van het ministerie van Financiën waarin verschillende organisaties in de financiële sector de krachten hebben gebundeld.

Na de première neemt de koningin op het podium een lespakket in ontvangst dat op basis van Blij dat je betaald hebt is ontwikkeld door Bank voor de Klas, een samenwerkingsverband van alle banken in Nederland op het gebied van financiële educatie. Het lespakket wordt gratis ter beschikking gesteld aan alle scholen, zodat bankmedewerkers het gesprek over geldzaken met jongeren kunnen voeren. ‘Praten over schulden en geldzaken is moeilijk voor hen’, zegt jongerenwerker Pruis. ‘Met deze film komt daar hopelijk verandering in.’

Michiel van der Zant, head of private clients bij Rabobank, spreekt over een ‘goede en realistische film’. Als bankier geeft hij zelf ook af en toe lessen op school via Bank voor de Klas en weet hij hoe belangrijk financiële educatie is. ‘Deze film en het lespakket zijn een succes als zoveel mogelijk bankmedewerkers er les mee gaan geven’, zegt hij. ‘Dat moeten we blijven doen. Want praten over financiën, hoe confronterend soms ook, blijft essentieel.’