Varend erfgoed helpt werkzoekenden

Hij dacht dat hij het wel met één hand kon. Maar dat viel Ferry Scheffels (20) toch behoorlijk tegen. Nu drukt hij de zware naaldenbikker, bedoeld om oude verfresten te verwijderen, met beide handen tegen de scheepshuid van het op te knappen Feanster skûtsje. De oude, groene verfschilfers vliegen eraf. ‘Leuk werk’, vindt hij, ‘vooral omdat je ook echt ziet wat je gedaan hebt. En je bent lekker fysiek bezig.’

Het skûtsje Nooit Gedacht, gebouwd in 1901, ligt sinds vorig jaar in een loods van het Project Beurtschip in Drogeham, waar het in authentieke staat wordt teruggebracht. De restauratie vindt plaats door werkzoekenden en statushouders met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ze leren er onder andere lassen en slijpen. En samenwerken.

‘Het schip is het middel om hen werkervaring te laten opdoen en aan werk te helpen’, licht Harjan Bruining (61) toe. Hij is voorzitter van de Stichting Cultureel Erfgoed Feanster Skûtsje, waarin het schip is ondergebracht. ‘Het mooie is dat de oude vrachtschuit ooit in Kootstertille is gebouwd en dat hij nu in de oorspronkelijke vorm en stijl wordt teruggebracht. Dat is prachtig, omdat het tot het cultureel erfgoed van deze regio behoort. En de mannen en vrouwen kunnen hier hun lasdiploma’s halen en doorstromen naar betaald werk.’

In de hal liggen een oude tjalk en het skûtsje gezusterlijk zij aan zij. Na jaren op het water wachten ze hier op een nieuw leven. Luide radiomuziek klinkt en op enkele plekken vliegen de lasvonken in het rond. Kevin Bruinsma (23), laskap half op zijn hoofd, grote, dikke handschoenen aan, laat leermeester en projectleider Bryan Kes (52) een stalen proefstuk zien dat hij zojuist heeft gelast. ‘Is dit roestvrijstaal?’, vraagt de laatste, als hij zich over het laswerkstuk buigt. ‘Ja’, knikt Kevin. Kes bekijkt de lasnaad en complimenteert de jongen. ‘Die is goed doorgelast. Perfect gedaan.’

De twintiger werkt sinds maart aan het skûtsje en heeft al een lasdiploma. ‘Mijn vader is lasser, dus het zit in de familie’, grapt hij. ‘Ik wil meer lasdiploma’s halen op hogere niveaus. Ik wil echt voor dit vak gaan.’

Twintig jaar lag het Feanster skûtsje in de Seine in Parijs. Het werd bewoond door een echtpaar dat het verhuurde als bed & breakfast. Jan de Vries van Stichting de Nijteam, dat de historie van alle gebouwde skûtsjes in kaart brengt, zag het oude vrachtschip daar liggen. De eigenaren bleken er wel vanaf te willen.

Zo keerde het skûtsje, getrokken door een sleepboot, in de zomer van 2022 terug naar Friesland. Bruining ging direct op zoek naar sponsoren die de opknapbeurt financieel wilden steunen. Dat verliep vlot, vertelt hij.

‘In korte tijd hadden we het geld, zo’n anderhalve ton, bij elkaar, dankzij sponsoren en gemeentelijke subsidies van Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen.’ Het verhaal van dit skûtsje sprak kennelijk tot de verbeelding. Niet alleen de historie van het oude beurtschip, maar vooral ook het feit dat het schip nu kansarme werkzoekenden een werkervaringsplek biedt. Kes: ‘Belangrijk is dat ze weer ritme opdoen. ’s Morgens je bed uitkomen, werken en dan moe naar huis gaan.’

Het project Beurtschip is in 2015 opgezet door de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen. In dat jaar werd het eerste ijzeren beurtschip ‘Dorp Grouw’ gerestaureerd en daarna werden nog twee oude schepen via dit leerwerkproject opgeknapt.

Kes, scheepsbouwer van beroep, was daar ook al bij betrokken. Hij loopt door de loods en spreekt de jongens af en toe aan. Zelf werkt hij gewoon mee, gezien zijn zwarte werkhanden. De Nooit Gedacht is inmiddels volledig gestript en krijgt een nieuwe, originele opbouw. Dat wil zeggen een nieuwe mast, roer, giek, nieuwe zwaarden, zeiltuigen en een nieuw roefje. Wel komt er een elektromotor in.

Authentieke onderdelen, zoals haken, de mastkoker, bolders, spanten (geraamte van het schip red.) en klinken worden zelf gemaakt. ‘Vroeger werden platen niet aan elkaar gelast, maar werden er klinken voor gebruikt. Die halen we van oude schepen, maken we op maat en ontroesten we.’

Kes weet waarover hij praat. Hij groeide als tiener op een tjalk op en zit vanaf zijn zestiende in de restauratie en verbouwing van schepen. De begeleiding van de jongeren vindt hij prachtig werk. ‘Je betekent iets voor mensen om je heen. Je kunt altijd wel voor je eigen portemonnee werken, maar ik wil ook het verschil maken.’ Dat kan hij, omdat hij ook een vertrouwenspersoon is voor de jongeren, die vaak al veel hebben meegemaakt in hun leven.

‘Ferry zat in het begin wat in de put, maar nu niet meer. Je voelt dat dit werk hem helpt. De jongens kunnen hier hun verhalen aan me kwijt.’ Kes vindt het mooi dat de gemeenten Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen in het leerproject willen investeren. Bruining vult aan: ‘Het is best een grote investering voor hen. Je moet de lasopleiding regelen, de loods huren. Weinig gemeenten die het doen.’

Dat het project werkt, bewijzen zes werkzoekenden, die afgelopen jaar hier tien lasdiploma’s hebben gehaald. Ze kwamen snel aan de slag als lasser. ‘Het is een kansberoep’, licht Kes toe. ‘Er is momenteel veel werk in de scheepsbouw en het constructie- en leidingwerk.’ Of Ferry de metaal in wil, weet hij nog niet. ‘Het is leuk werk, maar soms ook wel zwaar.’

Hij vertelt dat hij overigens niet alleen voor het werk komt. Ook het sociale aspect in de loods vindt hij belangrijk: ‘Je hebt allerlei gesprekken met mensen en de sfeer is hier leuk. Iedereen vertelt ook altijd over zijn weekend, dat is gewoon gezellig.’

Bryan knikt. ‘Ja, je leert hier omgaan met elkaar en samenwerken’, vertelt hij bij een kop koffie aan de tafel in de behaaglijk warme kantine. ‘Ferry was in het begin een beetje een stille jongen. En dat is hij nu beslist niet meer.’ Ferry, verlegen lachend: ‘Dat komt ook doordat Bryan een heel open persoon is. Ik kan hier mezelf zijn en over allerlei dingen praten.’

Aan de zijkant van de loods staan lascabines, waar jongens les krijgen in diverse vormen van lassen. Docent Ronald Jellesma (55) loopt heen en weer en geeft aanwijzingen. ‘Het mooie is dat we het tempo van het werk zelf bepalen. Er zit geen druk op’, vertelt hij. ‘De een is na een half jaar geschikt om examen te doen, de ander na anderhalf jaar.’ De oordopjes gaan in en de laskappen op. Dat is verplicht, net als werkschoenen.

Aan een werkbank laat Daniel Mulder (18) in blauwe overall zijn gelaste oefenplaat zien. ‘Ik werk hier nu twee maanden en heb het naar mijn zin. Ik heb al een lasdiploma op niveau 2, maar wil door naar niveau 3. Hoe meer diploma’s, hoe meer geld je later verdient.’

Martijn IJszenga (17) zegt veel te leren van het werk aan het schip. ‘Ik ben vooral heel veel aan het lassen. Prachtig mooi’, vertelt hij enthousiast, ‘en het is hier ook gezellig.’ Ook het afbikken van de verf was een leuke klus. ‘Al is dat behoorlijk vies werk. Toen ik thuis onder de douche ging, kwam er alleen maar zwart water van me af’, grijnst hij. ‘Ja, je leert hier aanpakken hè’, lacht Kes.

Martijn werkt sinds kort twee dagen per week als stagiair bij een lasbedrijf. Kes: ‘Ik kreeg een telefoontje van een lasbedrijf met de vraag of we iemand hadden. Dus Martijn kon aan de slag. Zo kan hij van hier naar betaald werk.’

Het streven is om het skûtsje in 2026, aan het begin van het vaarseizoen, te water te laten. Dan is het schip precies 125 jaar oud. ‘Het is de bedoeling dat sponsoren een dag in het jaar mee aan boord gaan en ook om het in de vakantiemaanden als recreatieschip op het Lauwersmeer te laten varen’, licht Bruining toe. ‘We denken er ook over om het voor educatie in te zetten. Op het Wad kun je leerlingen van het basisonderwijs van alles leren over de natuur. En over het schip zelf. De ligplaats wordt vermoedelijk Dokkumer Nieuwezijlen. De eerste bemanningsleden hebben zich al gemeld’, aldus Bruining. ‘En een schipper is er ook al. We willen vooral niet dat het schip stilligt.’