Kinderen en glaskunst: het kan bij Museum JAN

Kinderen en kunst – voor Marieke Uildriks is het een vanzelfsprekende combinatie. ‘Toen ik op mijn zesde uit school kwam met een vraag over De Nachtwacht, nam mijn moeder me nog datzelfde weekend mee naar het Rijksmuseum’, vertelt ze.

De verwondering die ze als kind voelde toen ze voor ’s lands grootste meesterwerk stond, overvalt haar soms nog steeds. ‘Het blijft bijzonder om na sluitingstijd in je eentje door de zalen van het museum te dwalen en de kunst even helemaal voor jezelf te hebben. Dat gevoel verandert nooit’, vertelt ze.

Uildriks is sinds 2018 directeur van Museum JAN, een museum voor hedendaagse beeldende kunst en design. De eigen collectie bestaat uit glasobjecten die oprichter Jan van der Togt (1905-1995) verzamelde; hij was behalve directeur van de succesvolle Tomado-fabriek een groot kunstliefhebber. Samen met beeldhouwer Jan Verschoor opende hij in 1991 het museum aan de Amstelveense Dorpsstraat, waar Uildriks nu met veel plezier de scepter zwaait.

Het feit dat Museum JAN tegenwoordig een subsidie van de gemeente ontvangt, motiveert haar extra om de maatschappij daar iets voor terug te geven: ‘Dankzij dit gemeenschapsgeld hebben we een stabiele financiële basis, die ons in staat stelt te blijven investeren in de kwaliteit van onze collectie en tentoonstellingen.’

‘In ruil daarvoor doen we ons uiterste best om de verhalen van de kunstenaars en de kunststromingen in ons museum zo aantrekkelijk mogelijk te vertellen’, vertelt ze. ‘Zo geven we rondleidingen, lezingen en workshops. Bedrijven kunnen hier tevens zalen huren en zelfs dineren tussen de kunst – een bijzondere ervaring’, somt ze op.

Naast alles wat het museum organiseert voor volwassenen, vindt Uildriks het belangrijk ook kinderen bij de kunst te betrekken. ‘Ik heb de liefde voor kunst met de paplepel ingegoten gekregen, maar dat geldt niet voor alle kinderen. Voor hen zijn de bezoeken met school de enige manier om kennis te maken met een museum.’

‘Dat is ontzettend belangrijk, want in een museum leren zij niet alleen over de Nederlandse cultuur en geschiedenis; samen naar kunst kijken leert ze ook goed te observeren en een mening te formuleren. Het is ontzettend leuk om ze daarmee bezig te zien: sommige kinderen bekijken alle details van een object, anderen zien vooral het totaalplaatje. Daarover hoor je ze dan met elkaar praten: wat zou dit zijn, wat vind jij hier mooi aan?’

Volgens Uildriks is het stimulerende effect van een museumbezoek op jonge leeftijd zelfs wetenschappelijk aangetoond: veel van deze kinderen komen op latere leeftijd terug. Heel soms gebeurt er iets bijzonders met een kind dat kennismaakt met kunst.

Uildriks zag het laatst nog gebeuren toen ze het kinderfeestje van haar dochter in het museum vierde: ‘Een van haar vriendinnetjes ging helemaal op in de details van de glazen objecten, er werd bij haar echt een nieuwe interesse aangewakkerd. Dat was prachtig om te zien.’

Hoewel het museum al een tekentafel heeft, en speurtochten, workshops en zelfs feestjes voor kinderen organiseert, wil Uildriks nóg meer doen om ze een onvergetelijke ervaring te bezorgen. Zo wil ze de bestaande museumapp, waarin alle kunst­werken worden toegelicht, ook in kindertaal gaan aanbieden. En van de bijdrage die het museum ontving vanuit Rabo ClubSupport, liet ze een educatieve film maken in de stijl van kindertv-programma Het Klokhuis.

Daarin gaat Klokhuis-presentatrice Janouk Kelderman onder andere op bezoek bij een glasblazer: ‘Om glas te blazen, heb je een oven nodig die constant 1.450 graden is. Daarvan zijn er maar een paar in Nederland’, vertelt ze.

‘Je hebt er bovendien flinke spierballen en krachtige longen voor nodig, het is een ambacht dat nog maar weinig mensen beheersen. Door deze film aan scholen toe te sturen voordat ze bij ons op bezoek komen, begrijpen kinderen beter hoeveel bloed, zweet en tranen er in onze kunstwerken zit, en hoe bijzonder knap ze gemaakt zijn.’

De grote, frivole, glazen Etagère van Bernard Heesen maakt vaak het meeste indruk op de kinderen, maar ook Wederzijdse Band, een kunstwerk van beschilderd, gelaagd glas met metaal van Bohumil Eliáž, en het naamloze werk van Vacláv Cigler, met gepolijste schijven glas waarin je jezelf steeds kleiner terugziet, zijn populair.

Bang dat er een object sneuvelt door het kinderlijke enthousiasme, is Uildriks niet. ‘Glas bekijken vanachter glas is geen succes, je wilt het werk het liefst van dichtbij kunnen zien. We wijzen kinderen erop dat ze voorzichtig moeten zijn, er is nog nooit iets kapot gegaan’, lacht ze.

‘Het is mijn ultieme wens om een ruimte in het museum te creëren waar kinderen wél al hun zintuigen mogen gebruiken, bijvoorbeeld door de grondstoffen van glas door hun handen te laten gaan en objecten aan te raken. Glas kan heel ruw zijn, maar ook heel clean en glad. Het is verrijkend als je dat zelf kunt voelen.’

Naar fondsen voor deze nieuwe ontdekkingsruimte is Uildriks nog op zoek: ‘We hebben een groep van bijna zeshonderd particuliere museumvrienden die erg loyaal zijn, Rabobank is een van onze goede bedrijfsvrienden. Ook krijgen we af en toe een legaat, daarvan kunnen we mooie dingen doen.’

‘Bovendien ontvingen we afgelopen jaar een recordaantal bezoekers, ook dat genereert extra inkomsten. Als museumdirecteur voel ik mij ook cultureel ondernemer, die combinatie maakt mijn werk extra leuk.’