Circulaire revolutie in Heerde
Rabo &Co Met de oprichting van Circulair Centrum Nederland wordt het Gelderse Heerde het epicentrum van circulariteit. Hier verrijst later dit jaar het gebouw van de stichting. Rabobank is een trotse strategische partner van dit initiatief, dat laat zien wat circulariteit echt betekent en welke stappen we in de praktijk kunnen zetten.
Circulariteit is voor veel mensen nog een abstract begrip, of iets wat alleen wordt gekoppeld aan de bouwsector. Maar het is breder dan dat en raakt ons allemaal. Heel kort gezegd draait het om hergebruik, recyclen, repareren en het principe dat afval grondstof is: daar kun je weer iets nieuws van maken of een nieuwe toepassing voor vinden. Circulariteit begint thuis: bijvoorbeeld als je een oude stoel naar het lokale kringloopbedrijf brengt voor een tweede leven of iets koopt op Marktplaats. Een goede zaak, want de beschikbaarheid van primaire grondstoffen zoals metalen, hout en olie staat steeds meer onder druk en de winning van die nieuwe grondstoffen heeft gevolgen voor het milieu.
Gelukkig steeds bewuster
In de bouwsector is de potentiële winst voor de planeet momenteel echter het grootst. Bij niet-circulair, oftewel lineair slopen, gaat de energie die ooit in het winnen, bewerken en transporteren van bouwmaterialen is gestoken, definitief verloren. Wanneer je een constructie tot puin reduceert, vernietig je in één klap de enorme investering die in die materialen besloten ligt. Voor het creëren van een nieuw gebouw moeten vervolgens weer nieuwe grondstoffen worden gewonnen en verwerkt, wat gepaard kan gaan met extra CO2-uitstoot. Dat is een inefficiënte manier van bouwen die volgens voorstanders van circulair bouwen doeltreffender kan worden aangepakt.
Nog uitstekend herbruikbaar
Woningbouwcorporaties en bouwbedrijven worden zich er gelukkig steeds bewuster van dat rigoureus slopen eeuwig zonde is. Veel van deze vrijgekomen elementen zijn namelijk nog uitstekend herbruikbaar voor toekomstige projecten.
Circulaire toepassingen hebben onze directe omgeving de afgelopen jaren al flink veranderd. Hergebruik in de bouw gebeurt op veel verschillende niveaus. Dat kan gaan om concrete zaken zoals toiletpotten, deurkozijnen of deuren. Maar Circulair Centrum Nederland wil laten zien dat dit juist óók kan met de grote elementen van bestaande gebouwen, om zo de behoefte aan nieuwe materialen en de milieu-impact te beperken.
Directeur Erik van der Veen: “Firma Lagemaat is hier jaren geleden mee begonnen. Zij lieten zien dat je gebouwen niet hoeft te slopen, maar uit elkaar kunt halen om ze ergens anders weer op te bouwen. De kennis die daarmee is opgedaan, wilden ze graag in deze stichting stoppen om die expertise te delen.”
Voorbeeldgebouw
Het hoofdkwartier van CCN in Heerde wordt het voormalige Prinsenhofgebouw uit Arnhem. Het werd gedemonteerd en de onderdelen zullen worden ingezet voor de bouw. Het is een voorbeeldgebouw. Met dit pand wil CCN laten zien wat hoogwaardig hergebruik van bouwmaterialen en complete bouwonderdelen in de praktijk mogelijk maakt. De ervaring en kennis die daarbij worden opgebouwd, deelt het centrum met ondernemers, overheden, kennisinstellingen en onderwijsorganisaties.
Rabobank participeert vanuit haar coöperatieve missie en draagt bij met kennis, netwerk en financiële expertise. Daarbij ligt de focus op vraagstukken rondom financierbaarheid, waardering van rest- en toekomstwaarde en de beoordeling van circulaire bouwprojecten.
Samen pionieren
De bank vervult in dit proces niet alleen een financiële rol, maar draagt ook actief bij aan kennisontwikkeling en de verdere uitwerking van vraagstukken rondom circulair bouwen. Samen zoeken naar oplossingen vormt de belangrijkste randvoorwaarde voor het slagen van het innovatieve project.
'WezijnzoekendeentrekkendaarinnauwopmetRabobank.Doorsamentepionieren,komenwesnellertotdejuisteoplossingen'
Het succes valt of staat met samenwerking tussen onderwijs en onderzoek, ondernemers, overheid en maatschappelijke organisaties. Juist door verschillende perspectieven en expertise samen te brengen, kunnen nieuwe oplossingen sneller worden ontwikkeld en toegepast. Volgens Van der Veen ga je in het begin alleen misschien sneller, maar door als collectief op te trekken, kom je uiteindelijk het verst. Het centrum wil de komende tijd met praktijkvoorbeelden uit de regio aan woningcorporaties, projectontwikkelaars en andere partijen laten zien hoe je bouwmaterialen hoogwaardig kunt hergebruiken.
Steeds meer organisaties sluiten zich aan bij initiatieven rond circulariteit. Onder andere TU Delft, Deltion College, hogescholen Saxion en Windesheim en woningstichting Triada slaan de handen met CCN ineen.
Oud gebouw, nieuw begin
Wat straks het onderkomen wordt van Circulair Centrum Nederland (CCN) in Heerde begon ooit als Prinsenhof A, het oude kantoor van de provincie Gelderland in Arnhem. In plaats van het pand te slopen, werden duizenden bouwonderdelen zorgvuldig gedemonteerd om opnieuw te gebruiken. Zo krijgen onder meer betonnen vloeren, gevelpanelen en trappen en kozijnen een tweede leven.
Het project laat zien dat circulair bouwen verder kan gaan dan het recyclen van materialen: complete bouwonderdelen worden opnieuw ingezet. Ook het ontwerpproces verliep anders dan gebruikelijk. Niet een ontwerp vormde het uitgangspunt, maar de materialen die beschikbaar waren. Architecten pasten het gebouw daarop aan. Uit uitgebreid onderzoek bleek bovendien dat de geoogste betonnen kanaalplaatvloeren een grotere draagkracht hadden dan oorspronkelijk was berekend. Het gebouw wordt veel meer dan een kantoor.
CCN door de ogen van deskundigen
Overheid, onderwijs, bouwbedrijven en kennisinstellingen: bij CCN komen ze samen. Zes betrokkenen delen hun kijk op wat circulair bouwen in de praktijk betekent.
Directeur CCN Erik van der Veen: “We willen er een ontmoetingsplek van maken waar ondernemers, overheden, onderwijs en onderzoekers samenwerken aan circulair bouwen. Het gebouw zelf moet laten zien dat hoogwaardig hergebruik van complete bouwonderdelen niet alleen mogelijk is, maar echt ook op grotere schaal kan worden toegepast.”
Helga Witjes, gedeputeerde van Gelderland: "Wij geloven dat de circulaire economie de toekomst is en de overheid moet daarin een voortrekkersrol vervullen. In de bouw en wegenbouw zitten de meeste grondstoffen, meer dan 80 procent. Door bij aanbestedingen te kiezen voor hergebruik van materialen, zoals bijvoorbeeld asfalt in de wegenbouw, geven we een enorme impuls aan de verduurzaming van de sector. Die opgedane kennis delen we graag, want duurzame alternatieven zijn inmiddels prima concurrerend met nieuw materiaal, ook in prijs. Lang niet iedereen weet dat.
Het Circulair Centrum Nederland is essentieel omdat hier expertise samenkomt. Bij de ontmanteling van ons provinciekantoorpand Prinsenhof is meer dan 90 procent hergebruikt, van kozijnen tot kanaalplaten. Dat vraagt een andere manier van werken, zoals het digitaal registreren van materialen. We moeten die kennis als overheid en marktpartijen samen delen om de transitie te versnellen.
Ik hoop dat dit centrum een olievlekwerking krijgt. De sector moet zien dat hergebruik kán en dat oude materialen kwalitatief vaak sterker zijn dan nieuwe. We moeten af van het idee dat nieuw altijd beter is. Bovendien is bewustwording cruciaal: we zijn nu te afhankelijk van buitenlandse grondstoffen. Door zelf meer te hergebruiken, worden we minder kwetsbaar en werken we aan een duurzame toekomst."
Lisette Bagerman, Deltion College: “Als Deltion vinden we het belangrijk dat ons onderwijs aansluit op de ontwikkelingen in de beroepspraktijk. Circulariteit wordt een steeds belangrijker onderdeel van de bouwsector. Door ons aan te sluiten bij CCN kunnen we studenten, docenten en bedrijven rechtstreeks verbinden aan de nieuwste ontwikkelingen, innovaties en praktijkvoorbeelden. Daarnaast biedt CCN een omgeving waarin onderwijs, bedrijfsleven, onderzoek en overheid samen optrekken. Dat helpt ons om studenten goed voor te bereiden op de bouwsector van morgen.
De overgang naar een circulaire economie vraagt om nieuwe kennis, nieuwe vaardigheden en nieuwe manieren van samenwerken. CCN brengt partijen bij elkaar die ieder een deel van de oplossing in handen hebben. Door kennisdeling, praktijkgericht onderzoek en innovatie samen te brengen, kunnen we de ontwikkeling van circulair bouwen versnellen.
Circulariteit raakt veel meer dan alleen de bouw. Het gaat ook over ontwerp, techniek, materialen, logistiek, beleid en maatschappelijke vraagstukken. Geen enkele discipline kan deze uitdaging alleen oppakken. Juist door samen te werken ontstaan nieuwe inzichten en betere oplossingen. Wij hopen dat onze studenten uitgroeien tot vakmensen die actief bijdragen aan de circulaire transitie in de bouw. Uiteindelijk dragen we zo bij aan een bouwsector waarin verantwoord omgaan met grondstoffen en hergebruik van materialen vanzelfsprekend zijn.”
Vincent Gruis, TU Delft: "Vanuit de universiteit ondersteunen we de kennisontwikkeling over circulariteit. We doen al veel kennis op in verschillende pilots, maar om echt op te schalen moet die kennis bij iedereen terechtkomen. Wij steunen het doel van CCN daarom van harte; het geeft ons een warm gevoel dat ze dit initiatief willen ontplooien. Circulariteit is een omslag die je in de bouw met heel veel partijen samen moet maken. Niemand kan dat alleen.
Als we nu een huis kopen, kijken we vooral of het goed geïsoleerd is. We vragen ons nog niet af of een kozijn duurzaam is geproduceerd en later opnieuw gebruikt kan worden. Dat bewustzijn moet bij ons allemaal groeien en daar kan dit centrum een belangrijke rol in spelen. Voor ons onderzoek is het cruciaal om in de praktijk te experimenteren. Zo leren we wat werkt en wat we tot standaard kunnen verheffen, maar ontdekken we ook welke afslagen we beter niet kunnen nemen.
Circulariteit is geen doel op zich, maar een middel om milieuschade te verminderen. Onderzoek wijst uit dat we door hergebruik, goed onderhoud en de inzet van biobased materialen zoals hout en hennep, daadwerkelijk de uitstoot van CO2 en stikstof omlaag brengen."
Jolanda van Loon, Triada: "Als woningcorporatie zien wij onze samenwerking met Circulair Centrum Nederland als een mooie kans om meer kennis op te doen over circulariteit. Zeker omdat we dit thema zelf in onze koers hebben omarmd. Wij zien in Lagemaat een vernieuwende partij, dus het voelt logisch om in dit centrum samen met onderwijs en andere actieve partijen in de bouw verder te komen.
We staan aan het begin van een ontwikkeling die nog niet door iedereen volledig wordt omarmd. Juist in de samenwerking, waarin we vanuit verschillende velden actief zijn, kun je krachtig opereren. Het is nodig om elkaar op te zoeken en dit gezamenlijk aan te pakken.
Als corporatie zijn wij er voor de lange termijn. Wij willen woningen neerzetten die van toegevoegde waarde zijn, ook voor de toekomst. Dat betekent dat we onze nieuwbouw zo willen realiseren dat deze zo min mogelijk van het milieu vraagt, rekening houdend met de natuur en de klimaatverandering. Grondstoffen worden schaarser. We moeten onze woningen gaan zien als bron voor de toekomst; ze bevatten de bouwstoffen die we straks nodig hebben. Als je dat beseft, is circulair bouwen op de lange termijn geen duurder alternatief, maar juist efficiënter."
Hans van Norel, Van Norel Bouwgroep: "Er is veel winst te behalen, maar circulariteit is in de praktijk best complex. De kunst is om kennis te bundelen en intensief samen te werken in de keten; alleen zo zetten we de stappen die nodig zijn. Als bouwbedrijf is aansluiting bij het Circulair Centrum Nederland voor ons een logische stap om die noodzakelijke kennis uit te wisselen. Wij zien in de markt namelijk veel commerciële kansen om met circulaire bouwprojecten het verschil te maken, al staat in de basis onze uitdrukkelijke ambitie voorop om een duurzame omslag te realiseren en ons werk op de bouwplaats slimmer in te richten.
Het centrum is onmisbaar omdat je als individueel bedrijf niet op alle vlakken zelf de kennis en expertise in huis kunt hebben. Je moet je verhouden tot de gehele keten om gezamenlijk tot snellere en betere resultaten te komen. Wij hopen dan ook dat we los van alle theorie concrete stappen gaan zetten om innovaties in de praktijk te brengen. We moeten circulariteit aan de voorkant regelen. De grootste kansen liggen besloten in het ontwerp: als je aan de start al nadenkt over de mogelijkheden van materialen en hergebruik, verander je de manier waarop we bouwen fundamenteel.”
Meer weten over Circulair Centrum Nederland?
Lees het interview met Gerd-Jan Jongerman, mede-initiatiefnemer en bestuurslid van Circulair Centrum Nederland; een plek waar bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden samenwerken aan circulaire oplossingen en toekomstbestendig bouwen.
Interview Gerd-Jan Jongerman