Leren oké te worden met jezelf

Het is fris vanochtend. Weggedoken in hun jas lopen verschillende collega’s naar het hoofdgebouw van Yes We Can Clinics in Hilvarenbeek, waar ruim tweehonderd 13 tot 23-jarigen verblijven met psychische problemen, verslavingen en gedragsproblemen, zoals agressie. Elke week arriveert er een bus met een nieuwe lichting jongeren, die op het hoofdkantoor in Waalre afscheid hebben genomen van hun ouders.

Ze beginnen aan de meest intensieve weken van hun leven. Bij binnenkomst leveren ze hun telefoon in, de eerste vijf weken hebben ze met niemand van buiten contact. Het is de enige manier om te breken met hun destructieve gewoontes.

Veel van de counselors en coaches die hen begeleiden, werken vanuit hun eigen ervaring. Elke ochtend nemen ze door welke jongeren (fellows genoemd) extra aandacht nodig hebben. Een meisje dat moeite heeft met positieve aandacht, wordt vandaag overladen met knuffels en complimenten. Een meisje dat steeds haar tranen inzet om niet in actie te hoeven komen, zal juist hard worden aangepakt.

Steun en liefde voor wie je bent, gecombineerd met stevige feedback op wat je doet – dat typeert Yes We Can Clinics. ‘Een diagnose of een moeilijke jeugd is geen excuus voor het maken van verkeerde keuzes. Wat je hebt meegemaakt, kun je niet meer veranderen, maar wél hoe je ermee omgaat’, vertelt Jeffrey, die de counselors opleidt. ‘Met onze 10-Acties tot Verandering helpen wij de fellows verantwoording af te leggen voor hun gedrag en te kiezen voor gezonde alternatieven. Respect, openheid, eerlijkheid en bereidwilligheid staan daarin centraal.’

Hoe hard deze leerschool soms kan zijn – móet zijn – blijkt tijdens de eerste groepssessie van de dag. Counselor Steffy zit samen met haar collega’s Eline en Nathalie in een kring met vijftien fellows. Een jongen leest een brief voor van zijn broertje; daarna is het zijn beurt om Actie 6 van De 10-Acties tot Verandering met de groep te delen: emotieloos somt hij een lijst op van iedereen die hij pijn heeft gedaan. Het broertje blijkt behoorlijk onder hem te hebben geleden.

‘Ik vind het best heftig wat je vertelt’, zegt een meisje. ‘Maar ik heb niet het idee dat het jou iets doet.’ Counselor Eline bedankt de jongen voor zijn openheid, maar zegt ook: ‘Ik hoor hier de verslaafde in jou; zo was ik zelf vroeger ook. Je hebt ons iets kwetsbaars verteld, maar het blijft aan de oppervlakte. Je bent nog niet helemaal bereid om door je schuld en schaamte heen te gaan en onder ogen te zien wat je hebt gedaan.’

De jongen zwijgt even en zegt dan: ‘Dat klopt wel, denk ik.’

Na de pauze staan de stoelen anders. Een jongen neemt in zijn eentje plaats tegenover de rest. Hij is toe aan Actie 4: hij maakt de balans op van zijn leven en deelt een lijst van alles waar hij boos of geïrriteerd over is. ‘Ik zit nog net niet te gapen’, zegt Steffy als hij klaar is. ‘Ik voel hier he-le-maal niks bij. Hoe vaak heb je dit verhaal zo al aan hulpverleners verteld?’

De jongen aarzelt. ‘Vaak’, antwoordt hij zacht. ‘En, schoot je er iets mee op?’, vraagt ze. Nee, schudt hij. Steffy neemt er geen genoegen mee. Ze kopieert zijn gedrag, door precies hetzelfde te gaan zitten. De jongen schuift op zijn stoel. ‘Wil je dat niet doen? Het is heel irritant’, zegt hij. ‘O ja?’, zegt ze uitdagend. ‘Ik zie er anders niks van. Terwijl we weten dat jij heel agressief kunt worden als iets jou niet bevalt. Laat nou eens zien wie je echt bent. Morgen is het Verbindingsdag, dan zie je na vijf weken je ouders weer. Ga je dan wéér iedereens tijd verdoen met dit gedoe?’

Die opmerking raakt hem. ‘Ik ben bang dat ze boos worden als ik eerlijk ben’, antwoordt hij. ‘Kijk, dat is oprecht’, zegt Steffy. ‘Dank je wel daarvoor.’ Na afloop legt ze uit waarom ze hem zo aanpakte. ‘Ik ben ervaringsdeskundige, dus ik herkende wat hij probeerde te doen: het probleem uit de weg gaan. Maar dat brengt hem uiteindelijk niet verder.’

Als we na de lunch verzamelen voor de buitenactiviteit, vraagt coach Joep ons een kring te maken rondom het meisje dat vanochtend werd besproken. Een voor een geven de fellows haar een knuffel. Ze ondergaat het ongemakkelijk. Na een luidruchtige groepsknuffel beginnen we aan een parcours van touwen en balken, boven in de bomen. Ook het meisje dat zou worden aangepakt als ze huilt, doet mee. ‘Ik heb buikpijn, maar ik probeer het toch’, verklaart ze. ‘Nee, ik ga niet huilen’, zegt ze tegen Joep. ‘Dat doe ik niet meer.’

Ze houdt woord. En dat verdient respect, want het parcours is op sommige plekken tien meter hoog en wiebelt aan alle kanten. ‘Deze oefening laat zien hoe de fellows omgaan met angst en druk, hoe hoog ze de lat voor zichzelf leggen en of ze om hulp durven vragen’, legt Joep uit. ‘Daar kunnen we dan later mee verder.’

Oud-fellow Milan heeft zijn behandeling inmiddels twee jaar achter zich. Hij meldde zich aan met een depressie, gedragsproblemen, een game- en drugsverslaving, maar tegenwoordig leidt hij een Yes We Can-meeting voor oud-fellows in zijn woonplaats. Een verschil van dag en nacht, erkent hij. ‘Ik stapte hier zonder enige hoop of vertrouwen naar binnen, ik voelde me echt verschrikkelijk.’

Ook voor Milan was de blik in de spiegel levensveranderend. ‘Mijn afhankelijkheid van mijn ouders was erg ongezond. Ze waren veel te lief, ik maakte daar volop misbruik van.’ Omdat ook zijn ouders werden betrokken bij de behandeling, lukte het om de relaties binnen het gezin te verbeteren. ‘Op Verbindingsdag was ik voor het eerst echt open tegen ze. Dat luchtte enorm op. Vanaf die dag begon ik weer te leven.’

Toch kwam het echte omslagpunt voor Milan pas in het nazorgtraject. ‘Er was een terugval voor nodig om te beseffen dat ik moest breken met mijn oude vrienden. Sindsdien gaat het goed. Ik wil nu casemanager worden bij Yes We Can. Ik heb hier ontdekt dat ik de moeite waard ben en dat ik niet alleen ben. Daar ben ik zo dankbaar voor. Dat gevoel wil ik doorgeven aan anderen.’

De dag wordt afgesloten met een hoogtepunt: acht jongeren vieren hun afscheid. Er wordt gespeecht, geklapt, geknuffeld en gezongen. Als iedereen uitgelaten de zaal verlaat, zie ik de jongen van de groepssessie in de woonkamer zitten. Hij is begonnen aan een brief voor zijn broertje.