‘We helpen elkaar en delen onze sores’

Op een tafel in het kantoortje van De Gezel in Gorinchem liggen vijf kleine, antieke boekjes. ‘Een mooie vondst bij de ontruiming van een huis’, zegt Rik Quak (28). ‘Ze blijken 45 euro per stuk waard. We verkopen dat soort dingen via Marktplaats of binnenkort via onze webwinkel.’

De Gezel is een circulair ambachtshuis waar mensen werken die wat extra hulp nodig hebben om weer aansluiting te vinden bij de maatschappij, of iets willen betekenen voor de Gorcumse samenleving. Zij heten Gezellen. Onder leiding van Leermeesters doen ze ontruimingen, repareren ze afgedankte meubels, fietsen en kleding, en maken ze nieuwe producten van oude materialen, zoals tasjes van oude stoffen en stoelen en tafels van afgedankt hout. In een ruime showroom staan tafels, stoelen en kastjes, strak in de lak te pronken. Ook runnen ze een pakketpunt.

De onderneming, inmiddels een stichting, werd in 2017 opgezet door Annelies Nagel en Perry Sporken. ‘Bij de kringloop zagen zij dat er vaak meubels én mensen waren die extra aandacht nodig hadden’, vertelt Quak. ‘Ze huurden een kleine loods, kochten verf en een schuurmachine en trokken al snel mensen aan die graag wilden helpen met het opknappen van de meubels. Na een tijdje liep de uit Syrië afkomstige Mohammed binnen. Hij is couturier en wilde graag weer aan de slag. Zo kwam het naaiatelier erbij.’

Zelf begon Quak vijf jaar geleden als stagiair, maar inmiddels heeft hij de dagelijkse leiding. Nagel en Sporken richten zich nu vooral op strategie en beleid. ‘De ambitie is break-even draaien, maar dat lukt nog niet helemaal. We werken met kwetsbare mensen. Dan kun je niet altijd doen wat je zou willen. Soms valt er iemand uit of gaat iets wat langzamer dan verwacht.’

Nancy (33) is in het naaiatelier bezig met het stofferen van een barkruk. In de lichte ruimte staan een groot werkblad, zeven naaimachines en kasten vol stoffen en schuimrubber. Nancy kwam twee jaar geleden een pakketje brengen en was nieuwsgierig wat hier gebeurde.

‘Ik heb een opleiding gevolgd tot meubelstoffeerder, maar doordat ik veel op mijn bord kreeg, kon ik er niet mee aan de slag. Mijn partner overleed en ik moest alleen zorgen voor onze jonge tweeling. Na een tijdje kreeg ik een nieuwe relatie, en met hem nog een kind. Maar deze relatie liep niet goed af en ik belandde in een Blijf-van-mijn-lijfhuis in Gorinchem. Ik kende hier niemand. Toen ik het naaiatelier zag, dacht ik: misschien zoeken ze een stoffeerder.’ Ze begon met etuis en toilettasjes en stoffeert nu twee dagen per week meubels. Daarnaast werkt ze als postbezorger.

‘Ik hoop verder te groeien, misschien anderen te kunnen begeleiden en er betaald werk van te maken. Hoe dan ook heb ik veel aan De Gezel te danken’, zegt ze. ‘Hier komen mensen met een rugzakje. We helpen elkaar, delen onze sores en je wordt niet afgerekend op wat nog niet lukt. Bovenal heb ik hier mensen leren kennen, waardoor ik me in deze nieuwe stad thuis ben gaan voelen.’

Boven op een kast staat een grote zwart-wit foto van een man die ook met stoffen bezig is. ‘Dat is Mohammed’, zegt Nancy. ‘Ik doe de meubels, hij de kleding. Hij maakt echt prachtige dingen. Met name islamitische klanten komen speciaal voor hem hierheen om kleding te laten verstellen of maken. Hij doet zelfs bruidsjurken.’

Op de gang speelt Jules (30) wat jazzy akkoorden op een oude piano. Maar als iemand binnenloopt om een pakket te verzenden, haast hij zich naar de balie. Ogenschijnlijk met gemak handelt hij het af. ‘Dat was niet altijd zo’, vertelt hij. ‘Als werknemer in de gehandicaptenzorg en de logistiek werd ik door negatieve ervaringen zo onzeker dat ik faalangst kreeg. Na mijn scheiding kwam ik mijn huis niet meer uit. Ik was depressief en sociaal angstig, begon te blowen en raakte in de schulden.’

Zijn vader koppelde hem aan Annelies Nagel. Zij stelde voor dat hij af en toe kwam lunchen. ‘Daardoor ging ik weer naar buiten en stelde ik het blowen uit. Na een paar keer vroegen ze me te helpen bij het pakketpunt. Die kleine contactmomenten maakten mijn sociale angst minder. Hier gaan soms dingen fout, maar ik leerde dat dat niet per se aan mij ligt.’

Het is druk bij de balie; Jules neemt weer een pakket aan en maakt een praatje. ‘Ik werk nu één dag per week hier en heb nog een WIA-uitkering’, zegt hij. ‘Daarnaast volg ik een opleiding tot sociaal wijkbeheerder waarmee ik straks weer een betaalde baan hoop te krijgen.’

Verderop is een jongeman (25, hij blijft liever anoniem) in de fietsenwerkplaats bezig met het ontmantelen van een halfvergane racefiets. Uit een box schalt Radio 2. Door de tuindeuren zie je een berg fietsen die nog moeten worden opgeknapt. ‘Deze is niet meer te fixen’, zegt hij. ‘Ik haal alles eraf wat niet van metaal is, dan kan hij naar het oud-ijzer. Sommige onderdelen gebruiken we weer.’ Hij kwam via ggz-instelling Antes bij De Gezel toen hij nog worstelde met een verslaving.

‘Op de middelbare school ging het mis’, vertelt hij. ‘Ik was onzeker, begon met blowen en later met andere middelen. Twee keer zat ik in een kliniek, maar ik viel terug. Toen ik thuis zag wat een verdriet ik veroorzaakte, heb ik me opnieuw laten opnemen. Ik weet niet hoe, maar toen heb ik de knop omgezet. Ik ben nu twintig maanden clean.’ Bij De Gezel stond hij eerst achter de balie om weer contact te leren maken. ‘Maar ik werk graag met mijn handen, daarom ben ik naar de fietsenmakerij gegaan’, zegt hij.

Op weg naar de houtwerkplaats passeren we een kleine ruimte waar een oude man geconcentreerd het uurwerk van een klok repareert. ‘Ik zet er een nieuw tandwieltje in’, zegt Jan (89). Achter hem hangen nog twee prachtige, antieke klokken. Jan is van oorsprong ingenieur, maar komt drie à vier middagen per week ‘een beetje sleutelen’. ‘Ik werk niet meer, maar blijf graag bezig. Als ik zo’n klok uit elkaar haal, verbaast het me telkens hoe mooi ze vroeger uurwerken maakten.’

‘Bij De Gezel werken 52 Gezellen en zes Leermeesters’, vertelt Rik Quak. Behalve op deze stadslocatie is er een werkplaats bij het milieuplein in Groot-Ammers. ‘Daar halen we zoveel mogelijk bruikbare spullen uit het afval.’ Vrijwilligers bouwen hun werk langzaam op en werken toe naar een volgende stap, soms een betaalde baan. ‘Doordat ze weer in actie komen, groeit ook hun zelfvertrouwen.’ Trots vertelt hij: ‘Per jaar begeleiden we dertig à veertig man — mensen met een taakstraf niet meegerekend.’

Quak stelt ons voor aan meubelmaker en leermeester Sjors (28) die bezig is in de houtwerkplaats, een grote ruimte waar verschillende werkbanken staan en waar tegen de muren honderden oude, houten planken leunen en kapotte meubels staan. Hij volgde naast een opleiding tot meubelmaker ook een studie pedagogisch werker Jeugdzorg.

‘Die heb ik niet afgemaakt’, zegt hij, zittend aan een oude, groene draaibank. ‘Maar hier komt alles samen: ambachtelijk werken én mensen op weg helpen.’ Zijn team is jong en bestaat zowel uit meisjes als jongens. ‘Samen en met je handen werken, doet ze goed’, zegt hij. ‘Een jongen was erg depressief toen hij hier begon. Nu gaat het heel goed met hem. Misschien kan hij binnenkort wel weer gewoon aan het werk.’

In de werkplaats maken ze ook meubels in opdracht, voor particulieren, bedrijven en gemeentes die graag duurzame meubels willen. ‘Van oud hout kunnen we vaak nog veel maken. Ook als er houtworm of andere insecten in zitten. We maken er tafels van, of stoelen.’

Hij wijst naar een houten stoel die op een werkbank staat. ‘Dat was een wrak. We hebben hem opgeschuurd en opgeknapt zodat hij weer als nieuw is. Nu gaat hij naar Nancy voor bekleding. Zo krijgt alles hier een tweede kans: machines, meubels, materialen – en bovenal: mensen.’