‘Samen’ raakt in zwang nu de samenleving wordt bedreigd

Polarisatie, (handels-)oorlogen, klimaatverandering, een wooncrisis en een dreigend zorginfarct testen de weerbaarheid van onze samenleving en beïnvloeden onze welvaart. Weerbaarheid en welvaart horen bij elkaar, volgens onderzoekers van RaboResearch. In een samenleving die niet tegen een stootje kan, zal de welvaart bij tegenslag snel afnemen. En een weinig welvarende samenleving veert moeilijk terug na tegenslag.

Om onze samenleving weerbaar te maken en de welvaart duurzaam te verbeteren, zodat ook toekomstige generaties in welvaart leven, onderzocht RaboResearch eerst hoe welvarend Nederlanders zich nu voelen: de ervaren brede welvaart. In een enquête is gevraagd naar hun tevredenheid over elf zaken – baanzekerheid en inkomen bijvoorbeeld, maar ook sociale contacten, huisvesting, gezondheid, persoonlijke ontwikkeling en veiligheid.

De ervaren brede welvaart vormde het vertrekpunt voor verder, kwalitatief onderzoek. RaboResearch organiseerde een landelijke dialoog met vertegenwoordigers uit de zorg- en bouwsector, ngo’s, actievoerders, studenten, CEO’s en anderen, en veertien regionale dialogen met vertegenwoordigers van Rabobank-ledenraden. Nadat de RaboResearch-onderzoekers ook die dialogen hadden geanalyseerd, schreven ze het Coöperatief Perspectief: een kompas dat de richting aangeeft naar een wel­varende, weerbare samenleving.

Eerst over die ervaren brede welvaart. Die nam het afgelopen jaar een kleine procent af; het jaar ervoor daalde hij ook al. Landelijk gezien geven Nederlanders vooral hun maatschappelijke betrokkenheid en persoonlijke ontwikkeling een relatief laag cijfer.

De gemiddelde Nederlander ziet wel mogelijkheden om zijn persoonlijke ontwikkeling en gezondheid te verbeteren; we benutten dat potentieel alleen nog niet ten volste. Mensen voelen zich een stuk onveiliger dan zes jaar geleden. Vergeleken met de andere welvaartsaspecten is het veiligheidscijfer nog hoog, maar het is in dat tijdsbestek het hardst gedaald. Inkomen en baanzekerheid scoren relatief goed. En hoewel woontevredenheid afneemt en de woningnood in veel regio’s topprioriteit is, ligt die nu nog op een relatief hoog niveau.

Uit de verdiepende dialogen kwam naar voren dat als generaties gelijke kansen hebben, meer mengen en meer samenwerken, we het potentieel van elke generatie beter benutten. Jongeren verdienen extra aandacht omdat ze vaak toekomstperspectief missen en met mentale druk en een studieschuld kampen. Meer verbonden gemeenschappen waarin men naar elkaar omkijkt (dit noemen we sociale cohesie, of in het noorden en oosten van Nederland: ‘noaberschap’) maken de samenleving sterker en veerkrachtiger.

In het verlengde daarvan ligt ‘samenredzaamheid’: minder afhankelijk willen zijn van externe voedsel- en energiebronnen. Een passend (t)huis in een vitale leefomgeving wordt gezien als basisvoorwaarde voor welvaart en weerbaarheid. Hetzelfde geldt voor goede fysieke, mentale en financiële gezondheid. Overheden, onderwijsinstellingen, bedrijfsleven en burgers dienen meer en beter samen te werken.

Barbara Broeks, hoofd van het Dialoog Expertisecentrum bij RaboResearch, deed met haar team het dialogenonderzoek en schreef mee aan het Coöperatief Perspectief. ‘Met de roep om samenwerking, het verlangen naar meer verbondenheid, lijkt de samenleving te breken met het individualisme dat de afgelopen jaren juist in zwang was. In die beweging hebben we iedereen nodig, ook dat kwam duidelijk naar voren, dus inclusiviteit en kansengelijkheid zijn ook belangrijke voorwaarden.’

In elke regio wordt hier aan gewerkt. Door beleidsmakers, ondernemers en bewoners, maar ook door Rabobank, waarvan mensen ‘verbindend leiderschap’ vragen: de koers bepalen, initiatieven ondersteunen en partijen bij elkaar brengen. Voor elke regio schreef de lokale Rabobank daarom een impactplan, waarin staat hoe de bank dat gaat doen en op welke doelen worden ingezet. In het kader lees je de plannen voor jouw regio.

Verspreid door Nederland zijn al initiatieven te vinden die hierbij aansluiten. Zo bouwt Buurtcirkel aan netwerken van buurtgenoten die elkaar helpen met allerhande zaken. Dat moet de sociale cohesie versterken. Coöperatie Bommelerwaar versterkt met lokale projecten voor hernieuwbare energie de samenredzaamheid van Zaltbommel.

In Twente rolt projectontwikkelaar Bert Damink een interessant woonconcept uit, WoonWies: zestien woonlocaties die het noaberschap moeten bevorderen. Op een aantal locaties wordt een mix gebouwd van ruime koopwoningen voor ouderen en kleinere huurappartementen voor jongeren. Er is een gezamenlijke woonkamer en een centrale trapopgang en lift, soms ook een gemeenschappelijke moestuin of jeu-de-boulesbaan. Op de meeste locaties zal een wooncoöperatie zonder winstoogmerk het complex beheren.

Zo’n wooncoöperatie, met bewoners als leden, is eigenaar van de woningen en regelt het onderhoud en de schoonmaak, de hoogte van de huur en de selectie van nieuwe huurders. Damink: ‘Zij selecteren huurders die zich onderdeel van hun leefomgeving voelen, buren willen helpen en iets willen bijdragen. We denken dat mensen door dit concept meer interactie met elkaar hebben en zich meer thuis gaan voelen. En de zorgverlening wordt efficiënter als zorgbehoevende ouderen meer geclusterd gaan wonen.’

Rabobank zette Damink, die eerder meedeed aan een Rabobank-dialoog, op het spoor van deze wooncoöperaties. De bank financiert die ook, en voorzag Damink van reken­modellen en advies om het businessmodel rond te krijgen. De eerste WoonWies-locatie, in Wierden bij Almelo, wordt naar verwachting dit voorjaar opgeleverd.

Als je het Damink (41) vraagt, snijdt het mes aan twee kanten. WoonWies levert hem als projectontwikkelaar een voordeel op omdat zijn voornaamste doelgroep, ouderen, hier een aantrekkelijk en onderscheidend concept in ziet. Ook helpt het Damink te voldoen aan regels om 40 procent middenhuur aan te bieden.

Toch was dat niet de voornaamste motivatie, zegt hij: ‘WoonWies ontstond vanuit de wens om als ontwikkelaar niet alleen een gebouw neer te zetten, maar een leefomgeving te creëren waarin mensen langdurig en in gezamenlijkheid fijn wonen. Als projectontwikkelaar ben ik in de positie om dat te faciliteren en zo een beweging op gang te brengen. Dat geeft me een goed gevoel.’