Monumentale boerderij krijgt tweede leven

Keet en Kato begroeten ons vrolijk en luidruchtig als we het terrein van ecodorpje Ons Dorpje Overeind in Schalkwijk op lopen. De Hongaarse wolvarkens zijn niet te missen, maar naar de baasjes van deze stevige, stoffige zussen is het even zoeken. Met dank aan de bouwvakkers vinden we Loes Schouten en Monique Blom bij de yurt en stacaravan waarin ze tijdelijk wonen.

Hun duurzame woningen op het gezamenlijke boerenerf zijn bijna klaar. ‘Keet en Kato zijn lid van ons marketingteam, ze nemen hun promotiewerk heel serieus’, grapt Schouten. ‘Ze wonen hier al een tijdje, samen hebben ze deze hele hectare omgeploegd.’

Dat hun gewroet goed is voor het bodemleven, is duidelijk te zien. Waar voorheen bestrating of grasveld was, vind je nu een voedselbos, moestuin, kippenweide en een bloementuin.

Schouten en Blom lopen naar het logeerhuis, dat midden op het erf staat. Het is het eerste gebouw dat helemaal af is; een prettige plek met veel hout, lemen wanden en rustige kleuren. Hier kunnen mensen komen logeren die mantelzorg nodig hebben. De bewoners nemen dan de zorg over, zodat de mantelzorger er even tussenuit kan.

‘Ik vond deze plek in 2018 op Funda’, vertelt Schouten als we aan de cappuccino zitten. ‘Op vrijdag reed ik erlangs, op maandag ging ik kijken met de makelaar en op woensdag zat ik al bij de gemeente aan tafel om te vragen wat er mogelijk was. Ik zocht al een tijdje naar een plek om een kleine leefgemeenschap op te richten. Mijn huwelijk was gestrand en mijn dochters waren bijna uit huis, dus ik besloot mijn hart te volgen. Ik ging op zoek naar een plek in de natuur, waar ik samen met anderen kon leven.’

Door veel te googelen en ecodorpjes te bezoeken, kreeg Schouten steeds helderder wat zij wilde. ‘Na elk bezoekje dacht ik: hier zou ik niet willen wonen. En dat hielp, want weten wat je níet wilt, brengt je ook verder. Op een dag besloot ik: ik ga het zelf doen. Ik voelde dat ik het kon en had een helder beeld voor ogen.’

Dat Schouten verder totaal niet wist waaraan ze begon, vindt ze eerder een voordeel dan een nadeel, want daardoor zag ze ook geen beren op de weg. ‘Ik wist helemaal niks van bestemmingsplanprocedures of het oprichten van een wooncoöperatie. Ik heb er gewoon mensen bij gehaald die wel verstand van zaken hadden; verschillende adviseurs, een notaris en een architect. Natuurlijk was het een gok, maar als je nooit iets probeert, bereik je zeker niks’.

‘Ik diende een principeverzoek in bij de gemeente voor een ecodorpje met acht woningen én een openbaar voedselbos, een trekkershut, een logeerhuis en een plek voor educatie – want je moet niet alleen iets vragen van de gemeenschap, maar ook iets geven, vind ik. Na een jaartje overleggen belde de gemeente in juni 2019: met wat laatste aanpassingen waren ze akkoord. Zo werkt het dus in het leven: heel veel dingen blijken wél te kunnen, als je ervoor gaat.’

Snel daarna ging Schouten op zoek naar medebewoners. De eerste met wie ze in zee ging, was Jurjen, die al een oude schuur van haar huurde. ‘We konden het goed vinden, daarom stelde ik voor om de schuur aan hem te verkopen zodat hij er een woning in kon maken. Hij is al twee jaar aan het verbouwen en het schiet aardig op. Hij doet alles zelf, samen met zijn vrouw en vader.’

Monique Blom en haar vrouw Pauline waren het tweede stel dat een huis kocht. ‘Willen jullie het zien?’, vraagt Blom als we onze koffie op hebben. ‘We koken, eten en slapen beneden. De bank komt straks boven, kom maar kijken waarom’, vertelt ze, terwijl ze voorgaat, de trap op. Het uitzicht op de eerste verdieping is adembenemend: alleen maar groen, zo ver je kunt kijken.

‘Mooi he?’, zegt ze. ‘Na een auto-ongeluk besloten Pauline en ik vrijer te gaan leven: we wilden meer buiten zijn en meer delen met anderen. Toen we lazen over dit initiatief, zijn we meteen op de fiets gesprongen om te gaan kijken. We waren er direct weg van.’

‘In de gesprekken met Loes en Jurjen spraken we ook over wat we wilden bijdragen. Pauline wilde graag iets doen in het groen, ik wilde me inzetten voor het logeerhuis. Dat zorgen past helemaal bij mij. Mijn ouders hebben hier pas geleden op proef geslapen, het was fijn om voor mijn moeder te zorgen en mijn vader te ontlasten.’

We verlaten Bloms woning voor een wandeling door de moestuin en het voedselbos. ‘Dit wordt een gezamenlijke werkplaats met opslag’, vertelt Schouten, terwijl we langs een oude schuur lopen. ‘Ik heb mooie tweedehands garagedeuren gezien op Marktplaats, daar ga ik straks op bieden.’

Duurzaamheid staat centraal in alle keuzes die de groep maakt. ‘We willen zoveel mogelijk leven van de zon, wind, regen en aarde. We hebben zonnepanelen, zoutbatterijen en warmtepompen; ook vangen we ons regenwater op. Nu willen we nog een boerenwindmolen, met van die houten wieken. Zo werken we toe naar 0 op de meter.’

Alle aanloopkosten zijn betaald door de wooncoöperatie die Schouten in 2020 oprichtte. ‘Alle bewoners zijn eigenaar van hun huis, ieder heeft zijn eigen hypotheek. Daarnaast tekenen ze een toetredingsovereenkomst, waarin onder andere staat dat ze een eenmalig bedrag inleggen voor de gezamenlijke investeringen. Als je je huis verkoopt, wordt de nieuwe eigenaar lid van de coöperatie en krijg je deze eenmalige inleg terug.’

We stoppen even bij de kippenren, waar adoptiegans Guus met zijn ronde snavel in de grond loopt te pikken, precies zoals de kippen doen. ‘Hij is opgevoed door de kippen, hij weet niet beter’, verklaart Blom. ‘In de statuten staat ook dat je je minstens acht uur per week moet inzetten voor het gezamenlijk belang. Als je hier alleen wilt komen wonen voor het mooie uitzicht, ben je aan het verkeerde adres.’

Onze wandeling eindigt waar hij begon, bij varkens Keet en Kato. ‘Toen we een financiering zochten voor het logeerhuis, durfde geen enkele bank het aan – ook Rabobank niet’, vertelt Schouten, terwijl ze aangekoekt zand van een van de varkens klopt.

‘Maar we lieten ons niet ontmoedigen. Binnen een paar weken hadden we het geld bij elkaar via het platform Collin Crowdfunding. Deze vorm van samenleven kan een prachtige herbestemming zijn voor veel boerenbedrijven, gelukkig is ook Rabobank daar inmiddels van overtuigd. Ons dorpje staat over honderd jaar nog fier overeind, dat weet ik zeker.’