‘Te vaak wordt hiphop gereduceerd tot alleen beweging’

John Agesilas (55) is een vertrouwd gezicht op het Bijlmerplein, zo blijkt deze middag. Vanuit een ruimte van Hiphop Center Foundation, in winkelcentrum de Amsterdamse Poort, zwaait hij uitbundig terug naar alle bekenden die langslopen: leerlingen, buurtgenoten, zijn moeder. Agesilas lacht: ‘Wedden? Die komt straks nog even langs.’

Vier jaar geleden richtte hij Foundation Amsterdam Hiphop Center op. Inmiddels geeft hij al ruim twintig jaar les aan verschillende dansacademies, onder andere aan de Amsterdamse Hogeschool voor Theater en Dans (AHK) en het ROC van Amsterdam en daar groeide het idee voor een eigen, vernieuwende plek. ‘Te vaak wordt hiphop gereduceerd tot alleen beweging’, zegt Agesilas. ‘Wat ik miste, was de verdiepende context: de theorie, de ontstaansgeschiedenis. Knowing who the people were that were there before you. Zonder kennis van het verleden kun je de waarde van datgene wat je doet niet echt inschatten.’

‘Ik ben altijd gefascineerd geweest door de verbindende en verhalende werking van kunst en cultuur’, vertelt Agesilas. ‘Die vond ik zelf door me te verdiepen in de zwarte cultuur en dan met name de hiphop- en housecultuur, twee disciplines die sterk met elkaar verbonden zijn. Het zijn niet alleen kunstvormen, maar ook instrumenten voor sociale verandering die een stem hebben gegeven aan groepen die die niet hadden.’

Die overtuiging vertaalt zich naar de activiteiten die Foundation aanbiedt, voor jongeren en jongvolwassenen. Naast lessen in dans, rap, beatmaking en spoken word organiseert de hiphophub ook lezingen, filmavonden en panels, vaak in samenwerking met partners uit de buurt. Ook is er een ‘bescheiden bibliotheek’ met boeken over de hiphopcultuur. ‘We willen een plek creëren waar jongeren geïnspireerd raken en zich thuis voelen. Een community, een village.’

Voor Agesilas zelf duurde het een tijd voordat hij zich ergens ‘thuis’ voelde. Hij werd geboren in Ivoorkust, als zoon van een Ghanese moeder en een Franse vader en groeide op in Ghana, waar het leven gevaarlijk was. ‘Tanks en soldaten in de straten, dat soort dingen. Omdat ik die mixed race kid was, viel ik op.’

In muziek vond hij soelaas. ‘Mijn vader hield van jazz en klassiek, mijn moeder van reggae, disco en highlife (een mengeling van jazz en traditionele West-Afrikaanse muziek, red.). Mijn tante stuurde vanuit Amerika VHS-videobanden op van Soul Train. Op mijn vijfde gaf ik al performances weg – het verbaasde haar niet dat ik dit werk ben gaan doen.’

Op zijn vijftiende verhuisde Agesilas met zijn moeder naar Amsterdam-Zuidoost. Hij moest meteen naar school, om de taal te leren. ‘Zodat je weet wat de mensen naast je over je zeggen’, zei ze. Maar ik was dyslectisch, na een tijdje redde ik het niet meer. Ik dook de clubs in. Dat was mijn plek, voelde ik, met mijn lichaam kon ik dingen die ik niet in woorden kwijt kon.’

Agesilas viel op in de clubscene en rolde de spotlights in. Hij werd als model gescout voor G-star, danste en choreografeerde voor internationale artiesten en merken als Nike, Footlocker, Adidas. Ook werd hij mede-organisator en co-artistiek leider van Summer Dance Forever, een van de belangrijkste internationale hiphopdansfestivals.

Aan de muur bij Foundation hangen hiphop-, jazz- en house-lp’s, de muziek die aan de basis ligt van wat ze hier doen. ‘Bij de dj-lessen doceren we verschillende technieken, van draaien met vinyl tot digitaal mixen, maar nemen we leerlingen ook mee in de geschiedenis van de dj en de muziek, zodat ze begrijpen en voelen waar het vandaan komt.’ Waarden als authenticiteit, respect, discipline en het ‘hiphopmotto’ each one teach one vormen in alle lessen het fundament. ‘Ik wil dat leerlingen niet alleen betere artiesten worden, maar ook betere mensen: dat ze leren samenwerken en verantwoordelijkheid nemen voor hun leven.’

In zijn leerlingen herkent Agesilas vroegere versies van zichzelf: onzeker, zoekende naar een identiteit. ‘Zeker in Amsterdam-Zuidoost, waar veel gezinnen niet over voldoende budget beschikken om hun kinderen te laten deelnemen aan kunst- en cultuuruitingen, zijn plekken waar financieel laagdrempelig les wordt gegeven door lokale, nationale en internationale rolmodellen, heel belangrijk. Ik had die niet, niet écht. De meeste leerlingen hier zijn meiden, waarvoor dat misschien nog wel belangrijker is. Er zit hier zó veel talent.’

‘Van al mijn rollen vind ik die van docent de mooiste. These kids challenge me. Juist doordat ik de patronen ken, kan ik een goede zijn. Je moet niet voor een groep gaan staan en zeggen: dit moeten jullie doen. Je moet ze vragen: waar heb je behoefte aan? Wat kan ik voor je betekenen?’

Agesilas’ ervaring is dat hiphop en andere straatstijlen ‘niet eenvoudig in een educatief of subsidiesysteem passen’. Het systeem moet zich óók een beetje aanpassen aan de cultuur, vindt hij. ‘De grootste kans voor de komende jaren ligt daarom in het herzien van kennisoverdracht: niet alleen over hiphop onderwijzen, maar ook vanuit hiphop-principes onderwijzen. In plaats van een schrijfopdracht vragen of een jongere een spoken word over een bepaald thema wil voordragen.’

Rabobank heeft sinds vorige zomer een driejarige samenwerking met Foundation, waardoor er een zomerkamp georganiseerd kon worden voor zeshonderd kinderen die anders niet op vakantie zouden gaan. Zulke duurzame financiering blijft voor Foundation van levensbelang, benadrukt Agesilas, net als samenwerkingen met scholen, culturele instellingen en lokale organisaties. ‘Om zichtbaarder te maken dat dit niet alleen entertainment is, maar ook erfgoed en sociaal kapitaal.’

Met andere woorden: de toekomst ligt niet vanzelf open, die moet je zorgvuldig vormgeven. ‘Onzekerheid, angst, boosheid: je moet het anders leren gebruiken, in je voordeel. Zet het om in iets constructiefs. Switch it around.’