Een ecologisch paradijsje in de stad

Aan de noordoostkant van Doetinchem, tegen het landgoed Slangenburg aan, ligt Park Overstegen. Ooit was dit in 1975 aangelegde groen een traditioneel park, maar sinds de omvorming in de jaren negentig tot natuurgebied is het een ecologische parel die wordt beheerd door vrijwilligers van verschillende natuurorganisaties. Er wordt niet meer geschoffeld, zoals vroeger, de graskanten worden niet meer afgestoken, omgevallen bomen mogen blijven liggen en vijf Schotse Hooglanders doen samen met een kudde schapen het maaiwerk – alles om de biodiversiteit te vergroten.

Met hun hoeven maken dieren bijvoorbeeld reliëf in de grond, wat fijn is voor bijen en andere insecten die oneffenheden in het landschap gebruiken om nestgangen in te maken. Dat is ook de reden waarom mollen hier niet bestreden worden: de hopen aarde zijn heel aantrekkelijk voor bijen en mieren en dat trekt weer vogels, zoals spechten.

Tijdens een wandeling over het 29 hectare grote terrein laat Han Hensing, coördinator van de vrijwilligersgroep, zien dat het ecologische beheer loont. Zo wordt het aantal orchideeën in het park elk jaar groter. Ook de aronskelk, met zijn feloranje bessen, doet het goed. ‘En elk jaar splitsen we de grote concentraties aan sneeuwklokjes, zodat het er nóg meer worden’, vertelt Hensing.

De vrijwilligers hebben bijzondere plekken gecreëerd in het natuurpark. Zoals de vleermuizenkelder aan de rand van een grote vijver, waar onder meer grootoorvleermuizen huizen. Daaronder is een kunstmatige steilwand geplaatst, waarin gaten zijn aangebracht. De eerste nestelende oeverzwaluwen en ijsvogels zijn er al gesignaleerd. Op het eilandje in het midden van de vijver broedde afgelopen voorjaar een gans zeven eieren uit.

We lopen verder en staan even stil bij een omgevallen en reeds half vergane populier. ‘In deze boom broedde jarenlang een bosuil’, herinnert Hensing zich. ‘Nadat de boom was omgevallen, is de uil verhuisd naar een eik.’

Ook boerderij Kerkeslo, gelegen in het natuurpark en tot enkele jaren geleden bewoond, is inmiddels bij de ecologische ontwikkeling van Overstegen betrokken. In 2025 werd de Stichting Natuurboerderij De Groene Knoop opgericht, die de boerderij heeft omgevormd tot een ontmoetingsplek voor de buurt, maar ook een natuur-educatieve functie heeft.

Op het erf zijn tuintjes aangelegd, waar leerlingen van drie scholen regelmatig komen werken. ‘Ze mogen zelf bepalen wat ze op hun stukje grond telen’, vertelt Jan Willem den Boeft, een van de coördinatoren van de groenprojecten rond de boerderij. ‘Ze gaan in de zomer vaak met een rugzakje vol groente naar huis. Vorig jaar hadden de kinderen zoveel courgettes gekweekt dat we ze echt nergens meer kwijt konden.’

Aan de voorzijde van de boerderij ligt een moestuin waar mensen met een kleine portemonnee voor weinig geld groente kunnen kopen. Er groeien onder meer aardbeien, tuinbonen, knoflook, pastinaak en heel veel bietjes. Met oude vensters is een provisorisch kasje gemaakt, handig in het vroege voorjaar als de groenten nog wel wat extra warmte kunnen gebruiken. Naar een echte kas wordt nog gezocht. Verder is er een boomgaard en staat er een bijenstal met diverse kasten.

Vrijwel dagelijks zijn hier vrijwilligers te vinden. ‘Die ontvangen scholieren voor een natuurwerkdag en stellen lesprogramma’s op, bijvoorbeeld over bodemdiertjes en bijen’, vertelt Den Boeft. ‘Of ze verzorgen een slootjessafari, waarbij de kinderen het onderwaterleven bestuderen. Of een les over nesten: waarom bouwt die vogel een nest met die vorm en doet een andere vogel het op een heel andere manier? En waarom is het ene nest veel groter dan het andere? Het doel is bij de kinderen interesse te kweken voor de natuur.’

Maar de ongeveer zestig vrijwilligers doen nog veel meer, zoals wilgen knotten, heggen vlechten, de fruitbomen in de boomgaard snoeien en oevers van waterpartijen minder steil maken, zodat het water aantrekkelijker wordt voor meer dieren.

Via een graspad komen we bij een poel. De grond die vrijkwam bij het graven van de poel vormt nu lage heuveltjes in het landschap. In de afgegraven steile randen nestelen grondbijen en -wespen. Hensing is blij met de padden en kikkers die op de poel zijn afgekomen, maar niet met de twee goudvissen die erin rondzwemmen. ‘Gedumpt’, is zijn conclusie. ‘Die moeten er snel uit, want goudvissen eten de kikkervisjes op en breiden zich snel uit.’

Tot slot nemen we een kijkje bij de bijenstal naast de boerderij. Vrijwilliger Ina van der Vlist, secretaris van de bijenhoudersvereniging die al sinds 2010 een bijenstal beheert in het natuurpark, tilt het deksel op van een van de kasten en laat zien dat er vroeg in het voorjaar al de nodige activiteit is onder de bijen: de eerste diertjes wagen zich al buiten de warme kast.

‘In het voorjaar halen bijen hun voeding uit sneeuwklokjes, krokussen, gele kornoelje en bomen, zoals wilgen. Die laatste zijn echt geweldig voor bijen. Daarna komen de fruitbomen, de paardenbloemen en de acacia.’ Laat paardenbloemen altijd staan, want in het voorjaar zijn ze, als vroege bloeiers, essentieel voor bijen, benadrukt Van der Vlist. ‘En zorg dat er altijd bloeiende planten in je tuin staan als je bijen wilt lokken.’ We blijven even staan bij het flinke bijenhotel dat naast de boerderij staat. ‘Weet je nog dat we net bij de poel gaatjes in de grond zagen? Daar halen de bijen zand vandaan om hun “kamer” in dit hotel mee te kunnen afsluiten.’

Dan gaan we terug naar de deel van de boerderij, waar koffie wordt geschonken en we nog even napraten. Over één ding zijn de vrijwilligers het eens: ze maken deel uit van een paradijsje.