Naakte haver in opmars vanuit Holwert

Met uitzicht op de Friese Waddendijk doen vader Kees (69) en dochter Bianca (41) van der Bos hun verhaal. We zitten in de ruime kantine van de opslaghal, waar houten kistjes pootaardappelen hoog staan opgestapeld. Ruim zeventig jaar boert de familie Van der Bos al op deze plek, het Witmonnikshuys in Holwert.

Pake Igle Jan, de vader van Kees, had een gemengd bedrijf met koeien, schapen en akkerbouw. In 1975 schakelde hij volledig over op akkerbouw. Zo'n twintig jaar geleden richtte Kees met drie collega's de vereniging Ecolana op, met als doel het gemengde bedrijf terug te brengen, maar dan in een nieuw jasje.

Op 55 van de in totaal 150 hectare teelt Kees pootaardappelen. Daar is nu vijf hectare naakte haver bijgekomen: een oergraan, dat je niet hoeft te pellen want het kaf valt van de korrel zodra die rijp is. Bianca wil naakte haver nieuw leven inblazen. ‘Het gewas van de toekomst’, verzekert ze.

Hoe ze erbij kwam? Na een jarenlange loopbaan in het bankwezen werd Bianca in 2023 mede-eigenaar van het ouderlijk akkerbouwbedrijf. Daar sprong ze op vrije momenten al vaak bij. Met gewone haver was ze bekend. Haar dochter Hannah heeft een glutenallergie. ‘Ik maakte zelf haverdrank voor haar en bakte haverpannenkoeken.’ In 2023 begon ze gewone haver te telen voor zuivelonderneming Friesland Campina. Toen dit stopte, besloot ze over te stappen op naakte haver. ‘Doordat het kaf er vanzelf af valt, spaar je een dure bewerking uit.’

Ze somt nog meer voordelen op: ‘Naakte haver is goed voor het bodemleven en bevordert de biodiversiteit. En het is een echt ‘superfood’ met veel gezonde eigenschappen. Rijk aan vezels, dus goed voor je darmen. Het bevat relatief veel eiwitten en cholesterolverlagende beta-glucanen. Het is voedzaam en een prima alternatief voor rijst. Dat hoef je dan niet meer uit het buitenland te halen.’

Vijf hectare naakte haver staat er nu op de kleigrond. Goed voor een opbrengst van tienduizend kilo. Haar vader had eerst wat aarzelingen. ‘Haver geeft minder opbrengst dan andere granen. En wat als de oogst mislukt door ziekte of het weer?’

Maar aan de andere kant was het risico ook weer niet heel groot, besefte Kees. ‘Verkoop je niks, dan draai je verlies, maar op het hele bedrijf is dat niet zo heel veel.’ Bianca zette door. Ze overtuigde Kees en haar broer Anco om vijf hectare in te zaaien.

Pionieren is een traditie bij het familiebedrijf, vertelt Kees. ‘We gebruiken al sinds de jaren negentig minder gewasbeschermingsmiddelen.’ Zoon Anco, mede-eigenaar sinds 2013, verdiepte zich in de voordelen van Niet Kerende Grondbewerking. Hierbij gaat de ploeg de grond niet meer in. ‘Je verstoort de bodem niet en organisch materiaal blijft in de bovenlaag zitten. Een nadeel is dat je meer kans op onkruid hebt’, stelt Kees.

De familie wil toe naar mechanische onkruidbestrijding. ‘Maar dat vergt nu nog te hoge investeringen. Wel zaaien we een mengsel van groenbemesters in van vlas, zomerwikke, haver en gele mosterd en gebruiken we strorijke mest. Goed voor de bodem. We willen gezondere gewassen telen, die minder vatbaar zijn voor ziektes.’

Bianca knikt. ‘Ja, wij wachten niet af, maar anticiperen.’ Toch, verduurzamen kost geld, weet Kees. ‘Je productiekosten stijgen. Groenbemesters zijn duur. We hebben een extra trekker moeten kopen om ze in te zaaien. Daar lopen boeren vaak tegenaan als ze willen verduurzamen. Als wij nu helemaal stoppen met chemische middelen, bijvoorbeeld tegen schimmels, dalen de opbrengsten. En verder kun je nog zo duurzaam produceren: als er een overschot is, voel je het in je portemonnee.’ Kees vindt het ook jammer dat de boeren geen eigen platform hebben. ‘Dan kunnen we dit soort zaken duidelijk maken aan milieuactivisten.’

Bianca haakt daarop in. ‘Alles wat heit nu zegt, willen wij juist regelen in de Havercoöperatie. Daar wil ik samenwerken met andere akkerbouwers, de markt, de horeca en de consument.’ Begin dit jaar trapte ze haar campagne af met een haverdiner in de oude schuur. Ze prijkt op posters en folders in een badkuip met goudgele naakte haver. Kees glundert: ‘Ik ben trots op haar energieke aanpak. Ik hoop dat dit slaagt.’

De naakte haverboerin, zoals Bianca al bekend staat, knikt. ‘Twee hectare is al verkocht in de voorverkoop’, lacht ze. ‘Valt de oogst tegen, dan mag dat verhaal ook verteld worden. Dit risico is normaal gesproken alleen voor de boer. Via nieuwsbrieven hou ik mijn afnemers op de hoogte. Zij zijn mijn ambassadeurs. Haver op de kaart zetten is mijn missie. Goed voor bodem, boer en buik.’