De Freonen zijn doeners

Bouwe de Boer maakt graag tijd voor een interview over de Freonen. Want Friesland mag dan bol staan van duurzaamheidsinitiatieven, de Friezen zijn naar zijn idee ook iets te bescheiden. Bouwe is oprichter en projectleider van Freonen fan Fossiel Frij Fryslân, een stichting die als doel heeft om de provincie in snel tempo te verduurzamen.

De stichting ontstond in 2017 uit de Elfwegentocht – onderdeel van LF2018 – waarbij heel Friesland werd opgeroepen om twee weken lang geen fossiele brandstoffen te gebruiken. Inmiddels is de organisatie uitgegroeid tot een robuuste netwerkclub met 140 Freonen. Een bont gezelschap van Friese gemeenten, dorpen, scholen en kleine en grote bedrijven. Samen zetten zij mooie stappen richting een duurzamer Fryslân. Bijvoorbeeld met individuele activiteiten, zoals het bouwen van een energieneutrale woning of het bedrijfsmatig overgaan op elektrische voertuigen. En vooral met gezamenlijke duurzame projecten.

‘We zijn een doe-club’, legt Bouwe uit. ‘Als de Freonen goede ideeën hebben, maken we er samen een project van. Een mooi voorbeeld is ons deelautoproject, waar Rabobank – ook een Freon – als sponsor bij betrokken is. Het idee van elektrische deelauto’s kwam ter sprake in onze mobiliteitsgroep, een clubje van Freonen die iets met mobiliteit doen.

In 2022 zijn we in Balk, Akkrum en IJlst gestart met een pilot. Nu, twee jaar verder, willen 30 andere dorpen óók een deelauto. Ons doel is om uiteindelijk 500 deelauto’s in Friese dorpen te hebben staan. Er wordt gezegd dat voor elke deelauto in steden zeven auto’s van de straat verdwijnen. In dorpen zal dat iets minder zijn, maar dan hebben we het misschien toch over 2500 auto’s. Dat is flinke impact.’

Een ander succesvol project is het project Fryslân bloeit, een gezamenlijk initiatief van Freonen fan Fossylfrij Fryslân en Arcadia. Een project dat bredere doelen heeft dan alleen ‘fossylfrij’. ‘Een bloeidorp is een dorp dat activiteiten in gang zet rond brede welvaart en geluk’, vertelt Bouwe. ‘Dat kunnen activiteiten zijn die te maken hebben met duurzaamheid, klimaat en biodiversiteit, maar ook met thema’s als eenzaamheid bestrijden, eten zonder vlees of vaker met de fiets gaan.’

Vorig jaar was Wergea het eerste bloeidorp. Een week lang bruiste het dorp van activiteiten, zoals een streekontbijt, een duurzame markt en buitenzwemmen bij zonsopgang. Dit jaar doen er zes dorpen mee: Akkrum-Nes, Grou, Wergea, Eastermar, Wâldsein en Berltsum. In 2025 zijn er waarschijnlijk 30 bloeidorpen.

‘Fryslân bloeit is nu al de hit van het jaar’, lacht Bouwe. ‘De kracht is dat elk dorp zelf kiest welke duurzaamheidsthema’s aandacht krijgen. Wij bedenken niks, wel helpen we als ze dat willen. Het mooie is dat je ziet dat iedereen in het dorp meedoet. Zo’n week zorgt voor samenhang.’ Bouwe benadrukt dat een bloeiweek niet bedoeld is als de jaarlijkse feestweek, maar blijvende impact zou moeten hebben. ‘Het zou het mooiste zijn als Fryslân bloeit tot een gedragsverandering leidt. Zodat de dorpen duurzaam betere dorpen worden, mét alle inwoners. Je moet ergens beginnen.’

‘Samen doen’ is de rode draad binnen de Freonen. Bouwe: ‘Dat past bij Friesland. In een groep gaan dingen drie keer zo snel. Als organisatie hebben we contact met alle Freonen, we kunnen ze ook met elkaar in contact brengen. Dan gebéuren er dingen. De een heeft een elektrische auto nodig, de ander kan ‘m leveren. Zulke voorbeelden zien we geregeld.’ De stichting organiseert zes keer per jaar voor de Freonen een informatieve en inspirerende bijeenkomst rond duurzame technieken of oplossingen. ‘Vaak zit de zaal bomvol. Zulke kennisdeling is supereffectief.’

Wie Freon is of wil worden, moet meer dan gemiddeld bezig zijn met duurzaamheid, geeft Bouwe aan. Vandaar de ontwikkeling van de milieubarometer voor bedrijven. ‘We willen dat de standaard binnen de Freonen over vijf jaar op een hoog niveau is. In de pilot van de milieubarometer leggen we tien bedrijven langs de meetlat. We maken vervolgens een verbeterplan en bieden onze hulp aan. De Rabobank is bij dit project betrokken en kan ook ondersteunen bij het financieren van duurzame maatregelen.’

Bouwe is trots op de Freonen. ‘Er komen steeds meer Freonen bij; een signaal dat dit in een behoefte voorziet. Mensen buiten Friesland zeggen vaak: hoe krijgen jullie dit voor elkaar? Onze formule heeft iets van de Elfstedentocht: giet it oan, dan helpt iedereen. Dat is hier ook zo. Het is de trotsheid van Friesland om Freon te zijn.’

Bouwe werkt zelf al 35 jaar bij gemeente Leeuwarden. Z’n functie laat zich het beste omschrijven als ‘duurzaamheidsaanjager’. In de loop der jaren startte hij uiteenlopende duurzaamheidsinitiatieven en -projecten op. Waaronder de Freonen. ‘Het ligt me om met anderen nieuwe dingen op te zetten. Ik motiveer mensen graag en creëer daarmee doeners. Duurzaamheid is een thema waar ik met liefde aan werk.’

En dat kan al met kleine stapjes, zegt Bouwe. ‘Aan de grote klimaatproblemen kunnen we vanuit Friesland weinig doen op wereldniveau. Maar in ons eigen gebied wel, met elkaar. De Freonen lossen de wereldproblemen lokaal op. En de laatste tijd kijken we breder dan alleen naar het vraagstuk fossiele brandstof. Het gaat om gezond oud worden. Die beweging willen we samen maken en daar kan iedereen aan mee doen. In elk dorp en in elke straat. Dáár word ik blij van.’