Met de koffiemachine naar het Repair Café

Mijn koffiemachine maakt een hels kabaal bij het malen van de bonen. Een gesprek is dan niet te voeren. Niet zelden stopt de machine vroegtijdig tijdens het vullen van het kopje koffie, en moet er een tweede keer op de startknop worden gedrukt. ‘Waarom kopen we niet gewoon een nieuw apparaat’?, klinkt thuis regelmatig de vraag. Het antwoord: omdat we er eerst mee naar het Repair Café gaan.

In Sevenum dus. Bij de ingang van gemeenschapshuis De Wingerd ligt een formulier klaar om ingevuld te worden. Naam, adres? Wat voor apparaat? Wat mankeert eraan? Het ingevulde briefje en de koffiemachine belanden vervolgens op tafel bij een van de vrijwilligers, die de reparaties uitvoeren.

Het kapotte koffiezetapparaat staat in de top drie van meest aangeboden producten in de Repair Cafés. Ook in de topdrie: de stofzuiger en het strijkijzer. Zo ook in Sevenum, waar vrijwilligers onwillige apparaten toch weten open te krijgen en te repareren. De boosdoeners zijn vaak schroefjes die je met een normale schroevendraaier niet los kunt draaien. Op een bordje bij reparateur Henk Thissen liggen enkele van zulke niet-gangbare schroefjes.

Thissen gaat eerst aan de slag met een kledingstomer, die de stoom niet aan de voorkant uitblaast, maar aan de zijkant. ‘Iets meer dan een jaar oud’, weet de eigenaresse, ‘de garantie is er net van af.’

Even later meldt Thissen zich lachend bij de eigenaar van de haperende koffiemachine die zoveel lawaai maakt. ‘Is-ie misschien van de zoldertrap gevallen? Ik mis enkele schroefjes, zoals dat van de maler. Daarom maakt hij zo’n herrie. En er ligt een los weerstandje in en een plastic klepje dat we niet thuis kunnen brengen.’

De Wingerd heeft vandaag een primeur. Tegelijk met het Repair Café vindt het Info Café plaats. Burgers kunnen er terecht met prangende vragen. ‘Denk aan praktische vragen over bijvoorbeeld het verlengen van je rijbewijs of het declareren bij de zorgverzekering’, legt vrijwilliger Jan Wijnen uit. ‘Of vragen van statushouders die de taal of regels niet begrijpen. Samen zoeken we naar het antwoord. Niet zelden maskeren kleine vragen een diepere problematiek, zoals relatieproblemen, eenzaamheid of angst voor autoriteiten.’

Normaliter vindt het Info Café elke donderdagmiddag plaats in de Wingerd. Wijnen: ‘De reden om het te koppelen aan het Repair Café is puur strategisch. We willen zichtbaarder zijn, onze bekendheid vergroten.’

Wachten op je beurt in Sevenum is trouwens geen straf, want voor iedereen staat koffie met kersenvlaai klaar. Tim Janssen (30) is de bedrijfsleider van De Wingerd. Waarom we een Repair Café zijn begonnen? ‘Eenvoudig, dat hadden we in Sevenum nog niet. We deden in Horst en America inspiratie op en zijn toen hier gestart, ongeveer een jaar geleden. We hebben een poule van twaalf vrijwilligers, onder wie twee naaisters. De anderen zijn mannen met een technische achtergrond. Als het druk is, spring ik bij. Maandelijks helpen we circa twintig mensen met kapotte spullen en kleren. Dat laatste verbaasde mij. Ik dacht dat mensen kapotte kleren tegenwoordig weggooien, maar die komen ze dus hier brengen.’

‘Vooral oudere mensen’, nuanceert naaister Francien Kleuskens. ‘In Horst doen we dit al langer. Daar loopt het als een tierelier. Ik neem zelfs kapotte kleren mee naar huis, want ik krijg het werk niet af tijdens het Repair Café.’

Het fenomeen Repair Café bestaat inmiddels vijftien jaar. Martine Postma uit Amsterdam is de bedenker van het concept, dat zich in korte tijd verspreidde over het hele land. Nederland telt er inmiddels zo'n zeshonderdvijftig. Wereldwijd zijn er nu meer dan drieduizend. Niet voor niets luidt de leuze ‘Weggooien, mooi niet!’

Kapotte spullen komen niet op de afvalberg, maar krijgen een tweede leven. Het is ook een sociale happening. Mensen maken een praatje met elkaar en de vrijwilligers oefenen hun hobby uit. Mede dankzij de impact van de Repair Cafés komt er nieuwe EU-wetgeving – Right to Repair – bedoeld om de hoeveelheid afval te verminderen en een circulaire economie te stimuleren. Fabrikanten moeten reparaties makkelijker, betaalbaarder en aantrekkelijker maken.

Ook Venray begon met een Repair Café omdat het er nog niet was, vertelt Ben Schuurman, die de vrijwilligersorganisatie daar sinds vijf jaar leidt. Inmiddels werken er dertig vrijwilligers. De maandelijkse bijeenkomst in ouderencentrum De Kemphaan trekt veertig tot zestig bezoekers.

De topdrie aan kapotte producten verschilt niet wezenlijk van die in Sevenum. Ook hier bestaat het gros uit elektrische koffiezetapparaten, stofzuigers en elektrisch gereedschap, aldus Schuurman.

‘Het is bijna onmogelijk voor mensen om er zelf aan te beginnen. Van sommige apparaten moet je gewoon eerst opzoeken of je ze open kunt maken en hoe je dat dan vervolgens moet doen. Van alle kapotte spullen kunnen we circa zeventig procent repareren. Smartphones doen we niet, te ingewikkeld. Wel repareren we fietsen, maar alleen kleine reparaties, zoals een band vervangen. We willen de fietsenmaker in het dorp niet het brood uit de mond stoten.’

Volgens Schuurman zijn veel reparaties te voorkomen als mensen meer aandacht zouden besteden aan het onderhoud van hun apparaten. ‘Een koffiemachine moet je regelmatig ontkalken, dat wordt op het apparaat duidelijk aangeven, maar het wordt toch vergeten. En een stofzuiger moet je af en toe stofvrij maken. Anders doet-ie het na een tijdje niet meer. Dat zeggen we ook tegen de mensen.’

Net als in Sevenum zijn het in Venray vooral oudere mensen die hun spullen een tweede leven gunnen. ’Een belangrijke pijler is dat ze met elkaar in contact komen’, aldus Schuurman, die nog iets kwijt wil. ‘De grootste uitdaging is dat we de jeugd bereiken. Onze doelgroep is iedereen. Het zou mooi zijn als ook jongeren de weg naar het Repair Café weten te vinden.’

In Sevenum zijn de vrijwilligers inmiddels allemaal gespecialiseerd in koffiezetapparaten en stofzuigers, vertelt Joost Timmerman. Hij gaat aan de slag met een vijf jaar oude koffiemachine, die lekt. Opsturen naar de fabriek heeft geen zin, weet eigenaar Huub Aarts, gezien de kosten. Maar weggooien vindt hij ook niks.

Het kost Timmerman zichtbaar moeite om het apparaat open te krijgen. ‘Dat doen we met een combinatie van beleid en geweld’, lacht hij. Naast hem heeft Peter Clephas zojuist een koffiezetapparaat gerepareerd. ‘Een kabelbreuk. Ik heb de kabel een beetje ingekort. Nee, dat zie je niet, dat zit aan de binnenkant.’

Henk Thissen heeft de stoommachine gerepareerd. Een schoonmaakbeurt volstond. Een tafeltje verderop werken Sjaak Oirbans en Ruud Davans aan een antieke bandrecorder van de vrouw met de stoommachine. Dit keer geen malle schroefjes, het deksel is er snel af geschroefd. ‘De recorder krijgt geen stroom. We moeten het circuit overbruggen’, weet Oirbans.

Na tien minuten is er witte rook. Davans: ‘Kwestie van een kapotte glaszekering. Die hebben we vervangen.’ Oirbans: ‘De bandrecorder heeft thuis een schoonmaakbeurt nodig met een compressor. Smeren kunnen we hier wel.’

Aan een tafeltje verderop klinkt Engels, daar zit de Pool Robert Smolinski. Hij maakt vandaag zijn debuut als vrijwilliger. Samen met collega Gert Billekens buigt hij zich over het antieke dameshorloge van Annie Lommen. ‘Een erfstuk van mijn moeder, meer dan tachtig jaar oud. Hij doet het niet meer. Misschien kunnen ze het verhelpen.’

Dat blijkt geen enkel probleem. ‘Het horloge was niet opgedraaid’, analyseert Billekens, die nog eens goed kijkt. ‘De grote en kleine wijzer staan een beetje scheef. Die zetten we ook nog even recht.’

En hoe zit het met de ratelende koffiemachine van de verslaggever? Davans heeft goed nieuws. ‘De maler zit nu goed vast met een schroefje. En ook het haperend vullen van het kopje is verholpen, dat hebben we getest.’ Dat is wel een donatie van tien euro waard. Henk Thissen, lachend: ‘De garantie geldt tot aan de deur. Maar u mag rustig nog een keer terugkomen.’