In het Repair Café krijgen kapotte spullen een tweede kans

Geeke Timmerman heeft een probleem. Haar wandklok met vogelgeluiden is van slag. Om 12 uur klinkt niet het spookachtige geluid van de bosuil, die op dat tijdstip op de wijzerplaat staat afgebeeld, maar van de koekoek, die pas om 14 uur aan de beurt is. En om 20 uur laat niet de merel van zich horen, maar klinkt het gezang van de vink. Daarom is Timmerman deze zaterdagmiddag maar naar het Repair Café in buurtcentrum De Uitwijk in haar woonplaats Zutphen gekomen, in de hoop dat iemand haar klok kan repareren.

Ze belandt aan de tafel van reparateur René Smeenk. ‘Gelukkig ben ik een natuurliefhebber’, lacht die. De meeste vogelgeluiden herkent hij wel. Aan de batterijen ligt het niet, zegt hij, als hij die heeft doorgemeten. Hij ziet wel wat roest op de veertjes van de batterijen. Die maakt hij schoon en hij spuit er wat contactspray op. Maar de vogels trekken zich daar niets van aan en blijven op de verkeerde uren geluid maken.

Smeenk maakt de klok open om te kijken of hij binnenin een mankement kan ontdekken. Hij draait aan de wijzers en dát blijkt de oplossing. Na enige tijd zegt hij: ‘Als nu om 16 uur de specht klinkt, doet de klok het weer.’ En ja hoor, daar is het geroffel van de specht. Timmerman bedankt Smeenk hartelijk voor zijn werk en vertrekt weer, maar niet nadat ze een vrijwillige bijdrage in het busje bij de uitgang heeft gestopt.

Ondanks de stromende regen is het een drukke middag in het Repair Café, dat elke laatste zaterdagmiddag van de maand geopend is. Alle reparatietafels zijn bezet en in de gang wachten klanten op hun beurt. ‘Gemiddeld komen er zo’n vijfendertig mensen langs’, vertelt coördinator Ton Schaap. ‘We voeren dus circa vierhonderd reparaties per jaar uit.’

Doel van de ongeveer zeshonderd Repair Cafés in Nederland - alleen al in de Achterhoek zijn er vijfentwintig - is een bijdrage leveren aan verduurzaming, onder het motto Weggooien? Mooi niet! ‘De reparatievaardigheden nemen af en hier zijn mensen aan het werk die dat nog wel kunnen’, vertelt Schaap. Hij ziet twee typen klanten: mensen die te maken hebben met armoede en mensen die duurzaamheid hoog in het vaandel hebben staan. ‘Gek genoeg zie je in beide doelgroepen veel vijftigplussers.’

De achttien reparateurs van het Zutphense Repair Café - zestien mannen en twee vrouwen - zien van alles langskomen. De top-3 bestaat uit koffiemachines, stofzuigers en audio-apparatuur, is Schaaps ervaring. ‘Zo hebben we eens een dertig jaar oude stofzuiger voorzien van nieuwe koolborstels. Die was weer als nieuw!’ Oudere apparaten zijn makkelijker te repareren dan nieuwe, is de ervaring. ‘Die zijn goed open te schroeven. Nieuwe stofzuigers zijn in elkaar geklikt en dan krijg je ze moeilijk open zonder dat het kunststof breekt.’ Het komt ook regelmatig voor dat de stofzuigerslang verstopt is. ‘Daar halen we dan even een rager doorheen.’

Regelmatig komt er iemand langs met iets bijzonders: een verrekijker met een kapotte lens of een oud hobbelpaard dat gelijmd moet worden. Of een accordeon met een paar haperende knoppen. Schaap vertelt over een oude dame die een kapotte wekker meebracht. Althans, het apparaat knipperde na een stroomonderbreking en het lukte haar niet de wekker weer op de juiste tijd in te stellen. ‘Maar de juiste tijd instellen in het Repair Café had geen zin, want daarna zou de stroom er weer af moeten. Dus hebben we ’m bij haar thuis maar even op de goede tijd gezet.’

We nemen een kijkje bij reparateur Martijn Krutzen. Al prutsend aan een staande lamp die niet wil branden, vertelt hij dat hij een technische knobbel heeft. ‘Als kind al haalde ik alles wat ik kreeg uit elkaar. Een zaklamp, modelvliegtuigjes, ik wilde altijd dingen verbeteren. Soms tot wanhoop van mijn ouders, want het lukte niet altijd om die spullen weer in elkaar te zetten.’ Al pratend heeft Krutzen de lamp gerepareerd, denkt hij. Maar als de stekker in het stopcontact gaat, gebeurt er niets. Hij moet nog even verder sleutelen.

Dan is de kapotte keukenweegschaal van de verslaggever aan de beurt. Het ledschermpje geeft alleen maar nullen aan als er iets wordt gewogen. Heel onhandig als je een appeltaart wilt bakken. Reparateur Leo Bos, met naast zich een koffer vol tangen en steeksleutels, neemt het apparaatje onder handen. Maar hoe krijg je zo’n ding open? Schroeven zijn er niet, zo te zien. Ook voorzichtig wrikken met een schroevendraaier helpt niet. Zoeken in de handleiding van dit type weegschaal op internet biedt ook geen uitkomst.

Dan, na lang zoeken, vindt Bos vijf schroefjes onder een stevig vastgeplakte sticker waarop merk en typenummer staan genoteerd. Als het apparaat eindelijk open is, kan hij geen mankement vinden. Alle zekeringen zitten vast, geen gebroken stroomdraadjes. Voor de zekerheid haalt hij ook het weegmechanisme eruit, maar ook dat biedt geen soelaas. ‘Ik vrees het ergste’, verzucht hij. Operatie geslaagd, maar de patiënt bleek al overleden. Doodsoorzaak onbekend.

In zestig procent van de gevallen lukt het om een defect te verhelpen, had Ton Schaap eerder al uitgelegd. ‘Broodroosters die jaren niet zijn schoongemaakt en koffiemachines die nooit worden ontkalkt: die gaan op den duur echt kapot.’ Zelf let hij erg op duurzaamheid, vertelt hij, terwijl we een stukje taart eten van een dankbare klant wier radio vorige maand is gerepareerd. ‘Ik kijk altijd naar de kwaliteit als ik een apparaat koop en doe geen impulsaankopen.’

Achter ons snort een naaimachine. Jolande Muthert en Iet Feith nemen textielreparaties voor hun rekening: een broek inkorten, losse naden vastzetten, elastiek vervangen, dat soort dingen. Muthert: ‘Samen met de mannen repareren we ook wel eens een naaimachine. Drupje olie erbij, pluisje eruit. Fijn dat mensen dan hier komen en de machine niet bij het grofvuil zetten.’ Feith: ‘We hebben een vaste kring van duurzame klanten. Die blíjven repareren. Of ze zijn zó gehecht aan een kledingstuk dat ze het niet kwijt willen.’ Beiden houden van hun taak: ‘Het is dankbaar werk en de sfeer in het café is zo leuk. We zijn niet professioneel en niet commercieel, maar we helpen waar we kunnen.’

Kayan Harmsen is met zijn 13 jaar de jongste reparateur van het gezelschap. Hij kwam hier twee jaar geleden voor het eerst toen hij met zijn moeder een kapotte televisie naar het Repair Café bracht. Hij raakte zo geïnteresseerd dat hij bleef. ‘Kayan is geweldig’, volgens zijn begeleider

Kees Verhaaf, terwijl zijn pupil een koffiemachine schoonmaakt. De motor was vuil en draaide niet meer. ‘De vorige keer zag hij als enige van ons allemaal wat er loos was met een boormachine.’ Het is Kayans tweede reparatie deze middag. Zojuist heeft hij een platenspeler weer draaiend gekregen. Kayan: ‘Ik zit nu in 3 vwo, maar ga later zeker een technische studie volgen’.

Een mevrouw die een vrijwillige bijdrage in het potje stopt, vertelt dat haar mixer is gerepareerd. ‘Het snoer was kapot, waardoor de bedrading bloot lag. Dat is gevaarlijk.’ Een van de reparateurs heeft een nieuw snoer aan de mixer gemaakt. ‘Ik ben echt superblij, want nu kan ik weer appelmoes voor mijn kleinkinderen maken.’

Als een van de laatsten deze middag meldt Marinus Pennings zich met een radiocassettespeler. Hij is zelf niet aan repareren begonnen, vertelt hij, terwijl hij plaats neemt aan de tafel van René Smeenk, die eerder de vogelklok onder handen nam. ‘Want ik ben erg goed in dingen kapot maken en aan elektrische apparaten begin ik sowieso niet.’ Wel heeft Pennings een tip voor Smeenk: ‘Ik denk dat het aan deze aan/uit-knop bovenop ligt.’ De reparateur maakt het apparaat open en spuit contactspray rond de bewuste knop, terwijl de eigenaar vertelt dat hij heeft overwogen een nieuwe set te kopen, maar eigenlijk ‘niet zo van het weggooien is’. Als Smeenk het apparaat weer in elkaar heeft gezet, komt het moment van de waarheid. Doet-ie het of doet-ie het niet? Als de reclame van een grote supermarkt door de ruimte schalt, constateert Smeenk tevreden: ‘Hij is weer als nieuw.’