5 min

‘Parkinson is geen ouderdoms-ziekte’

Interview

Bas Bloem is hoogleraar neurologische bewegingswetenschappen aan het Radboudumc in Nijmegen en expert op het gebied van de ziekte van Parkinson, een slopende hersenziekte die gepaard gaat met trillingen en verstijving, maar ook met mentale problemen. Wereldwijd zijn er tien miljoen patiënten en dit aantal neemt in rap tempo toe. Dankzij een excellent zorgnetwerk en inzet op preventie gaat het in Nederland beter dan in veel andere landen. ‘Het is een ingewikkelde ziekte en patiënten hebben baat bij gespecialiseerde zorgverleners die goed met elkaar samenwerken.’

Bas Bloem (57) geldt wereldwijd als een belangrijke autoriteit op het gebied van de ongeneeslijke ziekte Parkinson, die aan een snelle opmars bezig is. Die specialisatie is toeval, vertelt Bloem in zijn werkkamer in het ziekenhuis. ‘Mijn moeder had multiple sclerose. Ik wilde neuroloog worden om haar beter te maken. Maar opleidingsplekken waren schaars. Mijn begeleider stelde me voor aan neuroloog Bill Langston. Hij werkte in San Francisco en was gespecialiseerd in Parkinson. Het was een enorm inspirerende mentor, van wie ik veel heb geleerd.’

Diagnose

Parkinson is een slopende ziekte die gepaard gaat met stijfheid en trillingen, maar ook bijvoorbeeld slikken, slapen en denken worden steeds moeilijker. ‘Waarschijnlijk is de ziekte al ruim twintig jaar bezig voordat de symptomen voldoende duidelijk zijn om de diagnose te kunnen stellen’, vertelt Bloem.

‘Patiënten hebben bijvoorbeeld al lange tijd last van obstipatie of van verminderde reuk. Pas als de dopamineproducerende cellen aan de bovenkant van de hersenstam zijn beschadigd, wordt de diagnose gesteld, omdat het gebrek aan dopamine de kenmerkende traagheid, stijfheid en trillen, maar ook depressieve klachten en geheugenstoornissen veroorzaakt.’

Opmars

Het ontstaan van de ziekte wordt in verband gebracht met luchtvervuiling door industrialisatie en giftige bestrijdingsmiddelen. Parkinson is aan een opmars bezig. ‘Het aantal patiënten met Parkinson is wereldwijd in de afgelopen twintig jaar verdubbeld en zal dat de komende twintig jaar vermoedelijk nog eens doen’, zegt Bloem.

‘Met name in China en in Amerika groeit het aantal Parkinsonpatiënten snel. Dat de ziekte daar een vruchtbare voedingsbodem vindt is niet raar, want China is in een rap tempo aan het industrialiseren en in de VS zijn er minder strenge regels voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen.’

Badkuip

Ook in Nederland neemt het aantal patiënten rap toe, met dertig procent meer patiënten in tien jaar tijd. ‘Bij ons gaat het beter dan in sommige andere landen’, zegt Bloem. ‘Ik maak altijd de vergelijking met een badkuip met water, waarbij de waterspiegel stijgt. In industrialiserende landen staat de kraan steeds wijder open, in Nederland stroomt de kraan constant, maar het afvoerputje zit verder dicht.’

Dat de kraan hier niet verder open staat, heeft te maken met een verbod op bepaalde pesticiden en richloorethyleen, die in verband worden gebracht met het ontstaan van Parkinson. Het putje zit verder dicht, omdat de zorg voor parkinsonpatiënten beter is geworden en mensen gemiddeld ouder worden.

‘Parkinson is echter geen ouderdomsziekte’, benadrukt Bloem. ‘Als je grafieken van Parkinson en longkanker over elkaar legt, zie je exact hetzelfde patroon. Niemand zal zeggen dat veroudering een oorzaak is van longkanker. Je hebt alleen langer de tijd gehad om te roken. Veroudering bij Parkinson betekent dat je langduriger bent blootgesteld aan giftige stoffen in onze leefomgeving.’

Samenwerking met boeren en tuinders

Als we onze omgeving schoner maken, is het ontstaan van Parkinson te voorkomen, is de overtuiging van Bloem. Hij zet zich daarom in voor beter onderzoek naar de schadelijkheid van de in Nederland nog gebruikte pesticiden. ‘We weten dat boeren en tuinders zelf meer risico lopen Parkinson te krijgen omdat ze veel met pesticiden werken.’

Bloem wil samenwerken met boeren en tuinders om de risico’s op de ziekte te verminderen, bijvoorbeeld door te werken aan alternatieven voor bestrijdingsmiddelen. ‘We kunnen niet zomaar per direct pesticiden verbieden, boeren hebben dat nodig voor hun bestaanszekerheid, ik heb veel begrip voor die belangen. Daarom ben ik in gesprek met Land- en Tuinbouworganisatie Nederland.’

ParkinsonNet

De zorg voor parkinsonpatiënten is gecompliceerd. Bloem richtte daarom ParkinsonNet op, een netwerk van gespecialiseerde zorgverleners zoals neurologen, fysiotherapeuten, logopedisten en ergotherapeuten die veel parkinsonpatiënten behandelen.

‘Parkinson is zo’n ingewikkelde ziekte dat kennis en multidisciplinaire zorg, waarbij zorgverleners verder kijken dan hun eigen domein, erg belangrijk zijn’, aldus Bloem. ‘Als een fysiotherapeut ziet dat een patiënt zich veel verslikt, kan die de patiënt meteen doorverwijzen naar de logopedist.’ De patiënt deskundiger maken is de derde pijler waar ParkinsonNet op rust.

Bloem: ‘We maken elke maand een nieuwe uitzending bij Parkinson TV over een onderwerp dat is aangedragen door een panel van patiënten.’ De zorg is beter geworden dankzij ParkinsonNet. ‘Het aantal patiënten met longontsteking en botbreuken is afgenomen doordat er sneller en adequater wordt gehandeld’, zegt Bloem trots. ‘Dat terwijl het aantal therapiesessies juist afneemt. Het bespaart ook nog twintig tot dertig miljoen euro per jaar aan zorgkosten. Dit model zou voor alle chronische ziektes werken.’

‘Alsweonzeomgevingschonermaken,ishetontstaanvanParkinsontevoorkomen’

Bewegen

Sporten en bewegen helpen mogelijk bij de behandeling van parkinsonpatiënten. Bloem investeert daarom een belangrijk deel van de Stevinpremie, een miljoenenprijs die hij samen met zijn team in 2022 won, aan onderzoek naar sporten en Parkinson. ‘Uit eerder onderzoek, waarbij een groep patiënten drie keer per week ging trainen op een hometrainer, bleek dat symptomen gelijk bleven’, legt Bloem uit. ‘De controlegroep, die niet ging sporten, ging achteruit.’

In het nieuwe onderzoek wordt gekeken of mensen die een genetisch bepaald risico hebben op Parkinson met sport en beweging de ziekte buiten de deur kunnen houden. ‘Door veel te bewegen, maken de hersenen nieuwe verbindingen’, legt Bloem uit. ‘Hierdoor kunnen gebieden in de hersenschors weer functies overnemen.’

Zelf beweegt Bloem graag. ‘Sporten heb ik van huis uit meegekregen. Ik heb vroeger in de eredivisie volleybal gespeeld. Nu sport ik nog drie of vier keer per week. Daarnaast wandel ik veel, samen met mijn vrouw. Vaak nemen we grijpstokken mee en ruimen onderweg wat rommel op.’

Bijdrage voor Parkinson dialogen

Wereldwijd is de ziekte van Parkinson bezig aan een opmars. Het aantal patiënten stijgt schrikbarend snel. Bloem wil Parkinson de wereld uit helpen. Radboudumc ontving vanuit het coöperatief dividend van de Rabobank een bijdrage voor het organiseren van dialogen over de ziekte Parkinson.

  • Auteur: Arwen Kleyngeld
  • Fotograaf: Frank Ruiter

Meer lezen over dit onderwerp?

Wat vind jij van de digitale Rabo &Co?

Wat fijn dat je je mening wilt geven over de digitale Rabo &Co. Daar zijn we heel blij mee.

max. 500 tekens