De vrijheid vieren in Overijssel

De vrijwilligers zijn nog met de laatste voorbereidingen bezig als op zondagochtend 5 mei de eerste bezoekers het terrein van Park de Wezenlanden in Zwolle op lopen. Met een oppervlakte van zestienduizend vierkante meter is dit het grootste park van Zwolle. Vandaag zal vrijwel elke meter benut worden. Op negen verschillende plekken worden concerten en workshops gegeven, kun je luisteren naar dichters, kijken naar talkshows, yoga en pilates doen, meedoen aan een pubquiz, dansen, eten, drinken en nog veel meer.

Er zijn deze dag honderden vrijwilligers aanwezig om alles in goede banen te leiden. ‘Sommigen helpen met opbouwen, anderen staan achter de bar of bij de toiletten, zijn bezig met het decor of de catering of zorgen dat de boel straks weer netjes en schoon wordt achter­gelaten’, vertelt André van der Meulen van Bevrijdingsfestival Overijssel. ‘Naast alle vrijwilligers bestaat onze vaste kern medewerkers uit ongeveer tien man.

Zo’n groot festijn is niet in een paar dagen ge­organiseerd. ‘Wij beginnen meestal aan het einde van het jaar al met de eerste voorbereidingen. Inmiddels hebben we een enorm netwerk van podium­leveranciers, horeca en andere partners opgebouwd. Met elkaar ben je maanden bezig om dit op poten te zetten. Het is een heel mooi moment als het op een dag als vandaag allemaal samenkomt.'

Alsof het zo moet zijn, breken na een frisse en bewolkte ochtend de eerste zonnestralen door op het moment dat op het grote podium de eerste klanken uit de instrumenten van Jeugdsymfonieorkest De Vuurvogel klinken. De organisatoren van het festival hebben de afgelopen dagen tientallen keren per dag het weerbericht gecheckt, want het hangt natuurlijk grotendeels van het weer af hoeveel bezoekers er naar het park komen.

‘Dat werd vorig jaar weer eens extra duidelijk’, zegt Van der Meulen. ‘Toen kwamen er door het slechte weer slechts 80.000 mensen, terwijl we toch altijd hopen op ten minste 120.000 bezoekers. Omdat de toegang gratis is, moeten we het voornamelijk hebben van de inkomsten uit de horeca. Vorig jaar was het weer rampzalig, alleen maar regen. Het festival is toen zelfs even stilgelegd wegens het noodweer. Dan mis je bijna je hele dagprogramma.’

Het festival staat onder druk – inflatie en slecht weer zorgden de afgelopen jaren voor grote financiële tegenvallers. Dit jaar sprong de provincie bij met een financiële injectie van 250.000 euro. Het kabinet legde daarnaast 1 miljoen euro opzij om de veertien Bevrijdingsfestivals die Nederland rijk is, te ondersteunen. ‘Heel fijn en een grote opluchting, maar eigenlijk hebben we een structurele garantstelling nodig’, aldus Van der Meulen.

Het zijn zorgen voor morgen, want vandaag schijnt de zon en viert men met elkaar de vrijheid. Dat dat niet alleen voor ouderen belangrijk is, is te zien aan het gemêleerde publiek bij het openingsconcert. Jonge gezinnen, tieners, vijftigers, iedereen wil luisteren naar de prachtige muziek van het indrukwekkende, 85-koppige jeugdorkest De Vuurvogel, een begrip in Overijssel. Als de bekende violist Bas Treub de filmmuziek van Schindler’s List speelt, kun je een speld horen vallen. Zelfs op het gras – bij wijze van spreken dan.

Bijna helemaal vooraan in het publiek valt één iemand extra op: een oude dame in een rolstoel met een blauwe deken over haar benen. Ze luistert aandachtig en geniet overduidelijk van het optreden. Af en toe pakt ze de hand van de jongeman naast haar. ‘Ik heb zelden zo genoten als vandaag’, zegt ze als we na afloop van het concert aan haar vragen hoe ze het vond. ‘Normaal ben ik zo doof als een pot, maar ik kon het goed horen.’

Grietje van Dijk heet ze. Achtennegentig jaar oud. Ze was een meisje van vijftien toen de Tweede Wereldoorlog begon en weet alles nog. Vandaag is ze hier met haar kleindochter Shakira (47) en haar achterkleinzoon Délano van achttien. Grietjes zoon Jan, Shakira’s vader, zou voor het eerst ook meegaan – dan zouden er dus vier generaties zijn - maar heeft de avond ervoor een huis-, tuin- en keukenongelukje gehad en is thuisgebleven.

‘Normaal zijn we hier met drie generaties: oma, kleindochter en achterkleinzoon’, zegt Shakira. ‘We wonen in Zwolle en komen elk jaar. Zolang oma er nog is, zullen we dat blijven doen.’ ‘Ik vind het zo fijn om hier te zijn met mijn kleindochter en achterkleinzoon’, zegt Grietje, die breekbaar oogt en klinkt, maar helemaal bij de tijd is. ‘Ik ben heel arm opgegroeid, en dit is rijkdom.’

‘Ik zal de oorlog nooit vergeten’, vervolgt Grietje. ‘Ik werkte op het distributiekantoor en heb behoorlijk wat voedselbonnen uitgedeeld. We kenden veel mensen van het verzet, die natuurlijk veel bonnen nodig hadden, voor onderduikers. Wij wisten precies wanneer ze ons kantoor kwamen ‘overvallen’ – normaal zou je dan alles achter slot en grendel stoppen, maar wij legden juist extra bonnen neer zonder dat de Duitsers dat zagen.’

Bij Grietje thuis in Groningen, waar haar vader werkte als landarbeider, hadden ze ook onderduikers. Die zaten onder de grond; ze kwamen daar via een gat in de vloer. ‘Ik heb zelf in de oorlog ook mensen verloren: een neef en een heel goede vriend. En een aantal familieleden van kennissen is omgekomen in de gaskamers. Daarom vind ik het zo belangrijk om te herdenken en hier vandaag de vrijheid te vieren. Wereldwijd wordt die vrijheid bedreigd.’

‘Dit is veel meer dan een leuk festival’, vult kleindochter Shakira aan. ‘We mogen nooit vergeten wat de mensen van de generatie van mijn oma voor ons hebben gedaan. Ze hebben gevochten voor onze vrijheid.’ Achterkleinzoon Délano noemt het een eer om hier met zijn overgrootmoeder te zijn. ‘Er zijn niet veel mensen die dat kunnen zeggen. Het maakt me trots.’

Het is heel bijzonder om vragen te kunnen stellen over de oorlog aan iemand die het daadwerkelijk heeft meegemaakt. Ze is een wandelend geschiedenisboek. We praten veel over vroeger, maar ook over het nieuws van nu.’ Voor Grietje is het na het openingsconcert, het ontsteken van het bevrijdingsvuur en de toespraak van burgemeester Peter Snijders van Zwolle, tijd om terug te gaan naar het verzorgingshuis. Als we de hoop uitspreken dat ze nog maar veel jaren mag terugkomen naar het festival, giechelt ze meisjesachtig. ‘Nou, heel veel zullen het er niet zijn. Maar een paar zou wel fijn zijn.’