Genieten in de riksja, met de wind door het haar

Halverwege de riksjafietstocht over slingerweggetjes bergop en bergaf door het Stammenderveld volgt het terrasmoment bij Gasterij Kasteel Terborgh in Schinnen. Het moment voor de deelnemers om ervaringen uit te wisselen. ‘Dit is zo mooi’, glundert Gerda Gehlen (89). ‘Ik ben hier nog nóóit van mijn leven geweest.’ ‘Ik wel’, reageert Jeanny Vaassen. ‘Fijn dat het vandaag zo’n mooi weer is. Die blauwe lucht, schitterend.’

Wachtend op de kopjes koffie en frisdrank zingen de deelnemers en begeleiders uit volle borst enkele Limburgse volksliedjes. De teksten kennen ze uit hun hoofd, zoals die van ‘Wie sjoeën ós Limburg is’, van Venlonaar Harry Bordon, en gecoverd door Limburgse grootheden als Sef Diederen en Benny Neyman.

‘Wie sjoeën ós Limburg is
Begrip toch nemes
Es allein de Zuderling
Dae Limburg leef is’

De zon schijnt uitbundig, maar de noordelijke wind voelt koud aan, zeker in de schaduw. Vandaar dat de benen van de deelnemers in de riksja extra bedekt zijn. ‘Mijn man kwam uit Indonesië’, begint Els Bucks (79) te vertellen, ‘en die heb ik nooit horen zeggen ‘ik heb het koud’.’ Op zesjarige leeftijd kwam hij naar Nederland, vervolgt ze. Zijn vader had hij nooit gekend, dus kreeg hij de naam van zijn stiefvader, Bucks, en een nieuwe voornaam, Rik.

Pas op latere leeftijd ging het echtpaar voor het eerst naar Indonesië op vakantie. ‘Weet u wat hij daar op een avond zei: ‘Je gelooft het niet, maar ik heb zin in andijviestamppot!’ Trouwens, mijn moeder, die kon pas goed koken. Ik niet zo goed, al dacht mijn man daar anders over. Hij vond mijn nasi altijd erg lekker. Dat zei hij dan ook: ‘Jij kunt wél lekker koken’.’

Initiatiefneemster Marijke Baart (63) vertelde het al tijdens het gesprek voorafgaand aan de fietstocht. ‘Het gaat niet zo zeer om het fietsen, maar vooral om de beleving. We bezorgen de luujkes een mooie dag. Tijdens de tocht komen de verhalen, over vroeger. Soms vallen ze helemaal stil, zoals afgelopen voorjaar toen we onderweg stopten bij een Japanse kers in bloei. Dat vonden ze zó mooi.’

Maria Vroomen (69), nog een kartrekker: ‘Mevrouw Rosa Janssen van 93 jaar laat zich graag naar het kerkhof fietsen voor een bezoek aan het graf van haar man. Dan gaat de koffiekan mee. Op het bankje drinken we dan samen koffie.’

‘Riksjef’ Hans Huisman (71) – hij verkent het ‘parcours’ op zijn racefiets en regelt indien nodig het verkeer – kent de reacties van de luujkes onderweg. ‘Zo’n mooie dag heb ik allang niet meer meegemaakt’, zeggen ze dan. Of: ‘Ik moet bijna huilen, zo mooi is het hier’.’

De naam Huisman is nauw verbonden aan het landelijke project Fietsen Alle Jaren. De zoon van Hans Huisman, Boi Huisman (44), kwam ermee in aanraking toen hij in Kopenhagen woonde. Huisman senior: ‘De Deen Ole Kassow is de oprichter. Ouderen zijn minder mobiel en fietsen lukt vaak niet meer. Toen kwam Kassow op het idee om ouderen uit een verzorgingshuis gratis ritjes te laten maken in een fietsriksja. Mijn zoon raakte erdoor geïnspireerd en begon ermee in Nijmegen waar hij woont. Inmiddels zijn er landelijk twintig initiatieven. Mijn broer Jos (69) ging ons voor in Maastricht. Hij is secretaris van het landelijke bestuur.’

Marijke Baart, die graag fietst, las vlak voor corona over het initiatief in Nijmegen. ‘Stel nu, dacht ik, als ik later niet meer kan fietsen, dan zou de fietsriksja een fijn alternatief zijn.’ Ze zette een projectgroep op samen met haar neef Mark Mies (44), die voor het managementteam van Zorggroep Vivantes werkt. Marij Bronnenberg (62) hielp met het werven van sponsoren. Er kwam geld van het landelijke fonds voor maatschappelijke projecten van Nedcar, waar de man van Baart werkte.

Na aandringen kwamen ook de provincie Limburg en de gemeente Sittard-Geleen over de brug. De projectgroep haalde 20.000 euro op, genoeg voor de aanschaf van twee riksja’s. ‘Veel geld, maar het is wel de Mercedes onder de riksja’s’, glundert Huisman. ‘Die heb je in de heuvels wel nodig. Eentje met meer versnellingen én elektrisch ondersteund.’

De Zonnebloem sloot zich aan bij Fietsen Alle Jaren, met twee rolstoelfietsen en een derde riksja. ‘Binnenkort komt er nog een riksja bij, dankzij Rabobank’, weet Baart. Dat brengt de teller op vier. Per rit kunnen acht ouderen instappen.

Baart & co doen de planning. Zogenaamde ‘piloten’, circa 35 vrijwilligers, besturen de speciale fietsen, die op locaties staan in Geleen, Beek, Elsloo en Steijn. Zorginstelling Vivantes faciliteert het project. Daar hoort ook de verzekering van de vrijwilligers bij.

‘De meeste deelnemers wonen in verzorgingshuizen in de regio. Dankzij ons initiatief komen ze in de buitenlucht en herkennen ze vaak de plekken waar ze vroeger hebben gewoond of vaker kwamen. Onderweg in de riksja voelen ze de wind door de haren. Dat is ook onze slogan: Een leven lang wind door je haar.’

Vroomen: ‘Onderweg een terrasje pikken kan ook. Een ijsje van Clevers eten in Einighausen bijvoorbeeld.’ Baart: ‘Het seizoen loopt van maart tot en met oktober, november kan ook nog. Voor de deelnemers zijn winterdekens aangeschaft, voor tijdens de koudere dagen. Vorig jaar Kerstmis hebben we voor het eerst een lichtjestour gedaan. We fietsten ’s avonds door het sfeervol verlichte Geleen-Centrum, Oud-Geleen en Sittard. Een bijzondere en ontzettend leuke belevenis.’

Landelijk zijn er twintig initiatieven, waaronder drie in Limburg. Na Maastricht en de Westelijke Mijnstreek sloot Valkenburg aan de Geul zich in 2023 aan. Om de rest van de provincie in beweging te krijgen, vinden er af en toe promotietochten plaats. Baart: ‘In 2023 namen we deel aan de Long Ride, een fietstocht van Maastricht naar Soest in verschillende etappes. Met een mooie rit van Geleen langs de Maas naar Echt, inclusief een verzorgde picknick onderweg en vlaai op het eindpunt.’

Vroomen: ‘En vorig jaar hebben we drie dagen lang gefietst tussen Maastricht en Valkenburg. Met deze ritten willen we anderen inspireren. Hopelijk staan er een paar enthousiaste kartrekkers op in de Oostelijke Mijnstreek en Midden- en Noord-Limburg om deze beweging verder te brengen.’ Baart laat een poster zien, vers van de pers. ‘We willen ook ouderen die nog thuis wonen gratis ritjes aanbieden, vandaar deze actie.’

Het is tijd om te gaan fietsen. Na het maken van de groepsfoto gaan drie bemande fietsriksja’s en een rolstoelfiets vanaf Bunderhof richting Spaubeek. Bergaf glijdt het landschap voorbij. De wind waait door de haren van de deelnemers. Wandelaars en werklieden langs de weg zwaaien. Een buizerd daalt vanuit de lucht neer op zijn prooi. In een wei grazen schapen en lammetjes, een moment om halt te houden.

De vrolijke Jeanny Vaassen geniet met volle teugen. Ze heeft hier vroeger vaak gewandeld, vertelt ze, samen met een vriendin. ‘Dit is veel mooier dan een autorit. Fietsend kun je alles veel beter zien.’ Omhoog kijkend naar de strakblauwe lucht: ‘En het mooie weer krijgen we erbij!’

Even later zitten de deelnemers en begeleiders gezellig met elkaar te kletsen op het terras van Gasterij Kasteel Terborgh. ‘Waar is dat feestje?’, roepen ze in jubelstemming, ‘hier is dat feestje’. Els Bucks geniet van haar oude dag in Bunderhof, vertelt ze. Thuis wonen kon niet meer. Drie keer in korte tijd viel ze met haar fiets. Hersenschudding, arm gebroken. De oorzaak: een bloedpropje in de hersenen.

De kinderen waren ongerust. Ze vonden het beter dat moeder in Bunderhof ging wonen. De goede zorg, het lekkere eten; ze wordt er in de watten gelegd. ‘Daar voel ik mij een beetje schuldig over. Mijn moeder heeft altijd hard moeten werken. Maar mijn kinderen zeggen: geniet er nou van, mam, dat heb je verdiend!’