‘Een vitale bodem geeft gezonde gewassen’

Theo Mulder geeft als agro-ondernemer veel adviezen aan zijn klanten over de noodzaak van een vitaal bodemleven. ‘We willen als bedrijf bijdragen aan een gezonde manier van boeren’, vertelt hij. Mulder verkoopt in zijn bedrijf in Kollumerzwaag, dat in 1932 werd opgezet door zijn grootouders, diervoeders en andere agrarische goederen.

Zijn fascinatie voor bodemgezondheid ontstond ruim dertig jaar geleden, toen hij het boek ‘De geheimen van een vruchtbare bodem’, las. ‘Geschreven door landbouwingenieur Erhard Hennig’, vertelt Mulder in zijn kantoor. ‘Hij pleit hierin voor een gezonde bodem en keert zich tegen het strooien van kunstmest.’

‘Toen ik het las, dacht ik direct aan de boer in Australië bij wie ik op mijn twintigste had gewerkt. Die gebruikte ook geen kunstmest. Toen vond ik dat vreemd en ik raadde hem aan dat wel te doen. Maar tijdens het lezen van het boek viel het kwartje. Ik realiseerde mij dat de maag van de koe vol bacteriën zit. En in de grond is dat net zo. Wist je dat in een eetlepel goede grond meer bacteriën, schimmels en gisten zitten dan dat er mensen op aarde leven? En dat alles bepaalt de smaak en voedingswaarde van een gewas.’

Maar doordat we niet goed omgaan met de bodem, verliezen gewassen hun pure smaak, stelt Mulder. Hij haalt Justus von Liebig aan, de uitvinder van kunstmest in 1840, die al snel inzag dat zijn ontdekking de bodem uitputte. Mulder: ‘Kunstmest heeft hetzelfde effect op de bodem als brandewijn op de werkkracht van arme mensen. In beide gevallen is uitputting het gevolg.’

Het was een openbaring voor Mulder. Op de landbouwhogeschool waren hem de grote voordelen van het wondermiddel kunstmest bijgebracht. ‘Dat gaf immers een hogere productie; maar op den duur leidt het tot minder mineralen en humus.’ En dat niet alleen. Mulder wijst op een staatje in een boek van huisarts Frits Gouwe, die al in 1948 waarschuwde voor de gevolgen van industriële landbouw: ‘Groenten hebben nu minder voedingswaarde dan vroeger. Broccoli, bonen, wortelen, aardappelen en bananen bevatten veel minder calcium, magnesium en foliumzuur dan veertig jaar geleden. Een vitaal bodemleven zorgt voor gezonder en smaakvoller voedsel. Dat maakt mensen ook gezonder en kan ziektes voorkomen.’

Daarom vindt Mulder dat de boer de dokter van de toekomst is. ‘Op de sticker van ons bedrijf staat: Geen farmacie, maar FARMacie. Pure, biologisch geteelde voeding is het mooiste.’ Zijn drijfveer? ‘Mijn vrouw en ik hebben vier kleinkinderen. Generaties na ons moeten ook een mooi en gezond leven hebben.’

Mulder, wiens zoon Joost ook in de zaak zit, beet zich vast in de bodemgezondheid. Hij bezocht conferenties en studiedagen in het buitenland en zocht contact met Wageningen University. Ook geeft hij lezingen, gastlessen en cursussen. Om, zoals hijzelf zegt, ‘zaadjes te planten’.

‘Ik ben begonnen in 1996 met een overheadprojector. In het begin kreeg ik veel weerstand, omdat ik zei dat kunstmest niet goed is. In 2011 zijn bosbouwer René Jochems uit Zundert en ik bodemcursussen gaan geven. Aan veeartsen, verenigingen, waterschapsmensen. Ik zeg dan: je leert niet hoe het zit, maar krijgt wel inzichten. Want het microleven is best complex. Alles is met elkaar verbonden. Een gezonde bodem is een organisch geheel met een goede structuur en voldoende voedingsstoffen en mineralen’.

Ook in zijn bedrijf richt hij zich op een gezonde kringloop. ‘Zo’n negen jaar geleden zijn we gestopt met de verkoop van bestrijdingsmiddelen. We adviseren boeren om minder kunstmest te strooien, maar bijvoorbeeld ruige stalmest (koemest vermengd met stro, red.). Ook kun je groenbemesters inzaaien als gerst, boekweit, rogge of klaver. Juiste bemesting is een van de sleutels voor een vitale bodem.’

Mulder bedacht de afgelopen jaren ludieke acties om zijn boodschap over het voetlicht te brengen. Zo was hij zeven jaar geleden mede-initiatiefnemer van ‘Tour de Poep’, waarbij menselijke uitwerpselen en urine werden ingezameld. Drie jaar geleden gebeurde dat opnieuw met de actie ‘Give a shit’. Het idee erachter was dat er nu mineralen uit menselijke ontlasting onnodig verdwijnen in de wc.

‘Ze worden letterlijk weggespoeld en belanden in het riool’, zegt Mulder. ‘Jammer, want gefilterd van medicijnresten kan het kunstmest vervangen. Wij mensen kunnen de natuurlijke kringloop sluiten en onze poep en plas inbrengen in het landbouwvoedselsysteem. Wereldwijd zie je een tekort aan mest en mineralen als zink, calcium, magnesium en fosfaat. Hierdoor komt de voedselproductie in gevaar. Shit matters’, grijnst hij.

Mulder verzon twee jaar geleden ook een kruiwagenmars. Aandacht voor een gezonde bodem kan wel een ‘kruiwagen’ gebruiken, vindt hij. ‘Zo’n tachtig boeren, burgers, artsen, bodemdeskundigen en leerlingen van de landbouwschool in Buitenpost liepen door Den Haag met een kruiwagen vol grond, om het belang van een levende bodem te benadrukken. We spraken met de toenmalige ministers Adema (Landbouw) en Van der Wal (Natuur en Stikstof) en Kamerleden.’

Daarna volgde een soortgelijke tocht van Zundert naar Brussel. In de Belgische hoofdstad ontmoette Mulder toenmalig eurocommissaris Timmermans. ‘We boden hem het manifest De Levende Bodem aan. Dat moet het uitgangspunt zijn van het landbouwbeleid.’ Over drie jaar wil hij met een groep vanuit Friesland naar Darmstadt wandelen. ‘De geboortestad van Von Liebig en de zetel van de vereniging van biologisch-dynamische boeren in Duitsland. Dus we blijven doorgaan totdat iedereen de noodzaak van een gezonde bodem door heeft!’

Mulder is optimistisch over de toekomst van de landbouw. ‘Ik zie dat steeds meer jonge boeren duurzaam gaan telen en bewust nadenken over gezonde voeding. De aarde kan een paradijselijke plek worden. Dat zie ik echt gebeuren!’