Zien en gezien worden op de landbouwtentoonstelling

Zodra je Opmeer nadert, kun je er niet omheen. Overal wijzen borden de weg naar de landbouwtentoonstelling en begeleiden vrijwilligers in oranje hesjes de bezoekers naar de parkeerplaats. Het is nog vroeg in de ochtend, maar al behoorlijk druk. Voordat voorzitter Wim Staal de tentoonstelling opent, heeft hij even tijd voor mij. Grote kans dat hij de rest van de dag te druk is namelijk.

Staal is gekleed in zwart pak met bolhoed, net als andere mannelijke bestuursleden. Ook de dames dragen een hoed en hebben hun mooiste jurk uit de kast getrokken. Het lijkt wel Prinsjesdag. ‘We hebben de dresscode, een traditie uit de achttiende eeuw, in ere gehouden’, begint Staal, terwijl hij zijn bolhoed afzet. ‘Maar morgen trek ik mijn overall weer aan, hoor. Dan mag ik samen met mijn zoon – we hebben een melkveebedrijf bij Zuidermeer – de koeien weer melken.’

Het is vandaag de 114de keer dat de tentoonstelling plaatsvindt, al was de eerste keer 127 jaar geleden. Staal vertelt dat het festijn meerdere malen is afgelast door veeziektes, oorlog en corona. ‘Maar onze missie is nog dezelfde als toen: veehouders de mogelijkheid bieden hun vee te presenteren. Natuurlijk zijn er tegenwoordig ook andere manieren om je product aan de man te brengen, toch zullen er vandaag zaken gedaan worden.’

Even voor de duidelijkheid: de tentoonstelling is geen veemarkt. Het vee wordt geshowd tijdens keuringen. ‘Zo kunnen potentiële kopers die hun kudde willen aanvullen in contact komen met de eigenaar van zo’n koe of schaap’, vervolgt Staal.

Als melkveehouder weet de voorzitter als geen ander waar een koe op wordt beoordeeld. Zo let de jury op het beenwerk. Sterke benen zijn belangrijk, omdat een koe vanuit de stal een eind moet kunnen lopen naar het weiland. Ook de uiers worden kritisch bekeken. Het dragen van de uier is een hele last voor een koe. Door de hogere melkproductie weegt de uier soms wel vijftig kilo. Om deze last te kunnen dragen, is de uier met de koe verbonden door middel van een ophangband (van bindweefsel).

‘Een sterke band is dus een pré’, vervolgt Staal. ‘Een koe draagt nu eenmaal geen bh. Ook de speenplaatsing speelt een rol. Koeien worden erop gefokt dat melkmachines makkelijk bij hun spenen kunnen. Zo zie je maar, het is hier net één grote missverkiezing.’

Behalve koeien en kalveren worden er ook schapen en geiten gekeurd. Verder zijn er paarden, alpaca’s, doen honden kunstjes en vind je in de sporthal kleinvee zoals konijnen, kippen, papegaaien en duiven. Alleen varkens ontbreken. Dat is volgens Staal niet voor niets. ‘Alle dieren worden van tevoren, én ook nog eens hier op het terrein, gecontroleerd of ze voldoen aan de gezondheids- en dierenwelzijnseisen, maar bij varkens zijn die maatregelen zó streng dat het onmogelijk is ze hier te laten zien.’

Staal hoopt dat er vandaag behalve bezoekers uit de agrarische sector ook mensen uit de stad komen. Hij vindt het belangrijk dat stedelingen kennismaken met de dieren en de wereld daaromheen en verwacht dat vooral de paarden een breed publiek zullen trekken. De landbouwtentoonstelling in Opmeer is namelijk de enige landbouwtentoonstelling waar tuigpaarden, Hackneys en Friezen hun krachten en kunsten kunnen showen.

‘Zien en gezien worden, daar draait het om’, aldus Staal, zelf ook een paardenliefhebber. ‘Dus zijn er verschillende wedstrijden, rubrieken genaamd. Van dressuur tot een springconcours en van één paard voor de wagen tot een twee- of vierspan. Zodra alle rubrieken gereden zijn, volgen de kampioenschappen.’

Staal kijkt op zijn klok. Het is bijna zover, het officiële moment waarbij hij met sponsors en hoogwaardigheidsbekleders rijdend in een vierspan de tentoonstelling zal openen. Staal zet zijn bolhoed op en excuseert zich. Met de woorden ‘de plicht roept en maak er een leuke dag van’, nemen we afscheid.

Dat die dag leuk wordt, daar twijfel ik niet aan. Genoeg te beleven. Zo valt mijn oog op de koeien die worden gekapt en gedoucht. Een begeleidster die bezig is met het aanbrengen van een hair extension aan een koeienstaart, vertelt dat elke koe er op haar paasbest uit moet zien tijdens de keuring. Dus wordt na het douchen de vacht geföhnd en geborsteld, krijgen de uiers, oren en benen een scheerbeurt en volgt als finishing touch een haarstukje.

Verderop wordt de grote boodschap van een andere koe opgevangen in een emmer, waarna de billen worden schoongeveegd. Weer iets verderop staat de vierjarige Soof bij haar kalf dat zojuist – met Soof als trotse begeleidster – is gekeurd. Het meisje vertelt dat Sonja, zoals haar kalf heet, en zij dikke vriendinnen zijn en dat ze thuis nog meer kalveren hebben.

Haar vader, Sjoerd van der Helm uit Zuidschermer, lacht. ‘We hebben 400 koeien en 250 kalveren en pinken.’ Ook Sjoerds andere twee kinderen begeleiden zijn kalveren. Of hij de keuringen spannend vindt? ‘Welnee, de kinderen hebben plezier, daar gaat het om.’

Er lopen trouwens opvallend veel kinderen over het terrein. Logisch, het is zomervakantie én er is van alles te doen voor het jonge grut. Ze mogen koeien aanraken en schapen aaien, er is een klimmuur, een springkussen en een spectaculaire riddershow.

En dan kunnen ze ook nog Daphne van der Veen in levenden lijve ontmoeten. Daphne is bekend van het bij jonge paardenliefhebsters populaire YouTube-kanaal Daphne Draaft Door. Behalve kinderen bevinden zich onder het publiek ook veel mensen die vroeger in the business zaten. Zoals het gepensioneerde boerenechtpaar dat hier is in de hoop oude bekenden tegen te komen. Twee boerenzonen – de één jurist, de ander taxateur – zijn hier om de sfeer van weleer te proeven. Als kind bezochten ze de tentoonstelling met hun vader.

In de binnenring hebben de paarden tijdelijk plaatsgemaakt voor een kudde schapen, hun herder Erik Groot en zijn trouwe viervoeter Kef, een bordercollie. Groot komt uit Spanbroek, is Nederlands kampioen schapen drijven en geeft vandaag een demonstratie. Volgens de herder draait het bij schapen drijven om een perfecte samenwerking tussen mens en hond. En dat die twee op elkaar zijn ingespeeld, wordt wel duidelijk. Groot geeft verschillende commando’s en Kef doet precies wat hem wordt gevraagd.

Het is lunchtijd en mensen staan rijen dik voor de foodtrucks met friet, broodjes beenham en tosti’s met Beemster kaas. Aan kaas sowieso geen gebrek. Overal bieden kaasmeisjes in klederdracht blokjes kaas aan. De Kalverstraat is, zoals de naam al doet vermoeden, een drukke ‘winkelstraat’ waar agrarisch gerelateerde bedrijven hun waar aanbieden. Dus vind je hier zuivelverwerkers en veevoederfabrikanten en staan er joekels van trekkers.

Maar er is nog meer. Het rundveemuseum toont oude koeienrassen, er zijn schapenvachten te koop, lederen tassen, boerenserviezen en kunstenaar Wiebe van der Zee verkoopt zijn aquarellen van landbouwdieren. Hij schildert ook in opdracht en kan ervan leven, vertelt de kunstenaar, terwijl hij met zijn penseel de benen van een paard inkleurt.

Vlakbij staan twee heren met een ernstige blik een paar geiten te bekijken. Met de hand voor de mond fluisteren ze elkaar dingen in het oor. Even later vertelt Theo van Herwerden, één van de juryleden, lachend dat het keuren een serieuze aangelegenheid is. ‘We kijken onder andere naar de kont en naar de uiervorm. En omdat het oog ook wat wil, zijn de geiten thuis al getoiletteerd.’ Hetzelfde geldt voor de schapen.

Ook de alpaca’s zien eruit om door een ringetje te halen. Een eigenaar vertelt dat het allemaal begon met twee alpaca’s, een verjaardagscadeau van hem aan zijn vrouw, en dat het er inmiddels elf zijn. Volgens hem zijn deze dieren gezellig en lief, je kunt ermee wandelen en picknicken en ze maken drukke kinderen rustig.

En de wol van zijn kudde? Die ruilt hij voor een fles drank. De dag loopt ten einde. Nog even langs het kleinvee in de sporthal waar het een getok, geroekoe en gekakel van jewelste is en dan is het tijd om te gaan. Voorzitter Wim Staal niet meer gezien, maar het kan niet anders dan dat hij met een heel tevreden blik terugkijkt op deze dag.