Lemster redders op het water

Woensdagavond half zeven in het zwembad in Lemmer. Buiten zakt de zon langzaam weg en valt het laatste oranje licht door de glazen wand naar binnen. Binnen is het bijna tropisch warm. Tientallen leden van Zwembrigade Lemmer zijn hier wekelijks om hun reddingsvaardigheden te trainen. De groep van zes tot tien jaar oud zit keurig op een bankje aan de rand van het instructiebad. Instructeurs in rode polo’s staan voor hen. Voorzitter Erwin Krijger: ‘Deze kinderen hebben al hun zwemdiploma’s. Wij leiden ze hier op tot jonge redders.’ Het is belangrijk dat kinderen na het behalen van hun diploma blijven zwemmen, geeft hij aan. ‘Je leert pas zwemmen door het te doen. Kinderen die een half jaar of driekwart jaar niet zwemmen, raken hun slagen snel kwijt. Hier leren we ze die te onderhouden.’

De Reddingsbrigade Lemmer is een van de 155 lokale reddingsbrigades die ons land rijk is. Friesland telt er vijf. De Lemster zwemclub werd opgericht in 1975. De vereniging telt ruim driehonderd leden – van 6 tot 85 jaar – en vijftig vrijwilligers. Anders dan de naam doet vermoeden, zijn er verschillende activiteiten. Er is een zwemclub, een duikteam en er wordt door junior en senior lifeguards toezicht gehouden bij tientallen evenementen op en rond het water. Deze waterhulpverlening vindt plaats in heel Friesland: op het strand als lifeguard, maar ook in een reddingsbootje bij surfwedstrijden, het skûtsjesilen en andere zeilevenementen, de Sinterklaasintocht, het nieuwjaarsduiken, bij surfwedstrijden of muziekfestivals op het Lemster strand.

Ongeveer zeventig leden hebben een EHBO-diploma. De meesten van hen gaan mee op een snelle reddingsboot of staan aan de waterkant klaar om in actie te komen. ‘We varen ook mee tijdens triatlons. Als iemand bijvoorbeeld onderkoeld raakt tijdens het zwemmen, halen we die eruit en begeleiden we hem naar de kant’, vertelt Krijger.

Er bestaan drie niveaus lifesaver. ‘Het hoogste bestaat uit theorie en een EHBO-examen’, licht Krijger toe. ‘Als leden dat diploma hebben, kunnen ze toezichthouder worden in zwembaden. Veel jongeren doen dit als vakantiebaantje of zaterdagbaantje’, weet hij.

Krijger (46) was een jaar of elf toen hij zich aanmeldde bij de reddingsbrigade. Nu is hij zowel instructeur als examinator. ‘Onze buurjongens zeiden indertijd: ga mee! Het is gewoon leuk. En dat is het nog steeds. Kinderen reddingszwemmen leren geeft veel voldoening. Het is heel gaaf als je ziet dat jouw kandidaten aan het eind van het jaar hun diploma halen. Daarbij is onze vereniging één grote familie.’

Het belang van reddend zwemmen moet niet worden onderschat, onderstreept Krijger. ‘Wist je dat er elk jaar zo’n zevenhonderd tot duizend mensen verdrinken? Schrikbarende aantallen. De helft is tussen de 50 en 75 jaar. Vaak zijn het ouderen die een boot kopen en zich verkijken op de gevaren’, licht hij toe. ‘Want ook al kun je zwemmen, in open water is dat heel anders dan in een bad. Elke goede zwemmer kan verdrinken. Je kunt kramp krijgen of er kan iets anders met je lichaam gebeuren. Daarom drukken we iedereen op het hart om op een boot altijd een reddingsvest te dragen. In de praktijk zie je dat veel te weinig.’

Aan de rand van het kleine, ronde binnenbad staan een paar kinderen. Rood-gele reddingstouwen liggen netjes opgerold op de grond tussen hen in. ‘Waar letten we op als we iemand redden uit het water?’ vraagt instructeur Rik de Graaf (38). Vingers gaan omhoog. ‘Altijd iemand erbij halen’, antwoordt een meisje. ‘Dat is het eerste wat ze leren’, licht Krijger toe. ‘In je eentje kun je niet alles. Wij leren ze altijd een omstander te vragen om 112 te bellen. Dan kun jij je richten op het redden van de drenkeling.’

Drie kinderen die de rol van drenkeling spelen, springen in het water. Hun redders pakken het touw en zwiepen dat zo ver mogelijk over hen heen het water in. ‘Het is belangrijk dat dat touw recht blijft’, licht Krijger desgevraagd toe. ‘Want zo komt het bij de drenkeling terecht. Doe je dat niet, dan kan iemand er niet bij om het te pakken.’

De ‘slachtoffertjes’ grijpen het touw, waarna de kinderen op de kant hen naar zich toe trekken. ‘Jongens, gaat-ie goed?’, wil instructeur De Graaf weten. Ja, het lukt ze allemaal. Voordat de geredde kinderen uit het bad klauteren, moeten ze altijd een hand op de rand van het bad leggen. Krijger: ‘Zo zakt iemand niet weg in de diepte. De redder die uit het water klimt, legt vervolgens zijn hand op die van de geredde persoon.’

Een van de jeugdige leden is Lara (12) uit Langweer. Zes jaar geleden meldde ze zich aan bij de Reddingsbrigade. Nu is ze aan het trainen voor een examen als zwemmend redder. ‘Mijn nichtje was al lid en vroeg of ik meeging. Ik heb haar eens als oefening moeten redden met een rescue tube.’

Krijger haalt de in reddingskringen bekende gele boei op. ‘Elke reddingsbrigade heeft ze. Het is een handig ding, een drijvende tube van een meter met een stevige lijn en een tuigje’, demonstreert hij. ‘Het slachtoffer kan die vastpakken en zo boven water blijven.’ Wat Lara zelf het leuke vindt aan de Reddingsbrigade? ‘Het is ontspannend. In het water kom je op andere gedachten’, klinkt het wijs. ‘En je leert hoe je mensen kunt redden. Gebeurt er eens iets in het echt, dan weet je wat je moet doen om iemand te helpen. Bijvoorbeeld dat je niet snel in paniek hoeft te raken.’

Op de bodem van het bad ligt een reddingspop. Syl (19) demonstreert hoe hij die opduikt. Krijger geeft er commentaar bij. ‘Je moet iemand in het water altijd van achteren benaderen en zijn gezicht van je afhouden. Waarom? Anders pakken ze jou vast en trekken ze jou het water in. Dat kan gebeuren als iemand opeens bij kennis komt en schrikt.’ Bij reddingszwemmen is het ook van belang om iemand rustig toe te spreken, weet Krijger. ‘Vaak gaan mensen met hun armen boven water zwaaien, maar dan zink je. Als je stil blijft liggen, je armen spreidt en een beetje op en neer beweegt, blijf je sowieso drijven. Dat kan zelfs op een lege fles cola of een plastic tas. Alles waar lucht in zit, kan je helpen.’

Syl is dertien jaar lid van de reddingsbrigade en zit geregeld als lifeguard op een reddingsboot. Bij een zeilevenement moest hij eens snel handelen. ‘We zagen in de verte een koppie boven het water liggen. Iemand bleek uit de trapeze (mast - red.) te zijn gevallen. Gelukkig konden we hem snel uit het water halen.’ Toch zijn dit soort voorvallen uitzonderlijk, vult Krijger aan: ‘Er gebeurt weleens wat, maar meestal blijft het bij pleisters plakken. Bijvoorbeeld als mensen een wondje of schrammetje hebben.’

Lifesaver Marsha (16) uit Rutten sloot zich op haar tiende aan bij de reddingsbrigade. De vwo-leerling haalde in 2024 haar EHBO-diploma en loopt stage in het bad. ‘Zwemmen is mijn passie’, vertelt ze. ‘Een sport waarbij je veel moet rennen, is niks voor mij.’ Met twee anderen hield ze afgelopen zomer tijdens strandfeest Glemmer Beach vanaf een reddingsboot alles in de gaten. ‘Het is altijd gezellig en gelukkig hoefden we niet in actie te komen.’

Instructeur Fimmy Keulen-Eizema (61) herkent die gezelligheid. ‘Jong en oud zijn op de brigade leuk met elkaar bezig. Ik doe altijd mee met de jeugd. Die saamhorigheid stralen we als vereniging uit.’ Ze was een jaar of acht toen ze lid werd van de Lemster vereniging. ‘Mijn ouders vonden dat verstandig, omdat wij aan het water woonden. Het leuke? Kinderen klaarstomen voor hun examen. We zijn een open vereniging, iedereen is welkom. Mits je een zwemdiploma hebt.’ Krijger: ‘Het is een individuele sport, mensen met een rugzakje komen vaak niet mee in teams. Maar bij ons kun je presteren. Je kan hier je eigen ding doen.’

Later op de avond komen de wedstrijdzwemmers in actie, die trainen voor marathons. Rik de Graaf staat als coach aan de rand van het bad, terwijl de rappe mannen en vrouwen crawlend hun banen trekken. ‘Twintig minuten zo hard mogelijk zwemmen. Zeven baantjes en dan tien seconden rust’, roept hij ze toe. ‘Tips geef ik wel, maar ik oordeel nooit’, legt hij uit. ‘Iedereen moet zich fijn voelen in het team. Presteren is leuk, maar meedoen is belangrijker.’