7 min

Op sokken lopen is taboe

Reportage

Voorkomen is beter dan genezen. Zie hier de filosofie achter het project ‘Stevig Staan’, een valpreventieproject voor ouderen in Noord-Limburg. Minder vallen betekent minder opnames in het ziekenhuis en minder afhankelijkheid van de thuiszorg. Rabo &Co bezocht een informatiemiddag en de eerste praktijkles, allebei in Reuver. En sprak met Ietje Janssen uit Horst, een van de deelnemers. ‘Ik zou het fijn vinden als er maandelijks een herhalingsbijeenkomst zou zijn.’

Gemeenschapshuis de schakel puilt uit. 250 oudere inwoners van Reuver en Offenbeek bezoeken de informatiebijeenkomst ‘Stevig Staan’, het valpreventieprogramma voor ouderen. ‘Waarom valt iemand?’, vraagt fysiotherapeut Luc Metsemakers van De Zorggroep de 70-plussers in de zaal. ‘Wat zijn risicofactoren?’ Hij somt er meteen een aantal op. ‘Gebruik van medicijnen, slechte ogen, een slecht verlichte ruimte en omgevingsfactoren, zoals losliggende stoeptegels.’ Te horen aan het geroezemoes in de zaal vormen die losliggende stoeptegels een bekend fenomeen.

Even later testen de ouderen bij zichzelf hoe het is gesteld met evenwicht en spierkracht. Ze krijgen de opdracht vijf keer op te staan vanuit hun stoel, zonder daarbij hun handen te gebruiken. De een heeft er meer moeite mee dan de ander, maar ze doen wel allemaal mee. Waarna Metsemakers verder ingaat op valrisico’s, aan de hand van foto’s die voorbij komen op een groot beeldscherm. Leg geen spullen op de trap en stop kabels op de vloer in de kamer goed weg.

Ook taboe: een vloerkleed op een gladde vloer. Of op sokken lopen. ‘Voor je het weet, glij je uit.’ Tal van tips passeren de revue. Draag goed passende schoenen, kies voor een hoge fauteuil en een hoge wc. Een douchestoel is handig, zeker in combinatie met beugels om het opstaan te vergemakkelijken. Metsemakers: ‘En zorg ervoor dat u de telefoon bij de hand heeft.’

Valincidenten

‘Stevig Staan’ komt voort uit de samenwerking tussen zorgverzekeraars, zorgorganisaties, Zorgkantoor, zeven Noord-Limburgse gemeenten en (particuliere) investeerders. Doel is het aantal valincidenten terugdringen. Vorig jaar kwamen in Nederland 5.400 mensen door een ongelukkige val om het leven, bijna een verdubbeling ten opzichte van tien jaar geleden, aldus het CBS. Nog een cijfer: veertig procent van de 70-plussers in Limburg valt minimaal één keer per jaar. Als gevolg van de vergrijzing wordt de komende jaren een stijging van het aantal valincidenten verwacht met veertig procent! ‘Stevig Staan’ moet het tij keren.

Ondermeer via crowdfunding is 1,8 miljoen euro voor het project opgehaald. Ook Rabobank doet mee. Dankzij de financiële injectie kunnen zevenduizend ouderen in Noord-Limburg worden gescreend op valrisico en mobiliteit. Mensen met een verhoogd risico kunnen meedoen aan diverse cursussen. Doel: minder valincidenten, minder opnames bij de spoedeisende hulp en daardoor minder druk op de thuiszorg. Ouderen kunnen langer zelfstandig wonen. ‘Het is een bijdrage om het zorgsysteem betaalbaar te houden’, zegt Marleen Jansen, sectormanager Gezondheidszorg bij Rabobank. ‘Vanaf 1 januari 2024 valt valpreventie onder de basisverzekering. Alle gemeenten hebben dan de opdracht om kwetsbare ouderen een valpreventie-traject aan te bieden.

Dit project in Noord-Limburg, het grootste in Nederland, kan helpen om ervaringen te delen.’ ‘Rabobank financiert Stevig Staan vanuit het coöperatief dividend, dat is een deel van de winst van Rabobank die terugvloeit in de maatschappij’, vult collega Roxan Aquarius, Business Development Manager Duurzaam Wonen aan. ‘Veel mensen willen zo lang mogelijk zelfstandig wonen, daar past dit preventieprogramma bij. Doel is dat minder mensen vallen, wat leidt tot langer zelfstandig wonen en minder druk op zorgaanbieders zoals de huisarts en het ziekenhuis. Samen met investeerders betalen we Stevig Staan in Noord Limburg. De enige voorwaarde die Rabobank stelt is dat het project wordt uitgerold naar Midden- en Zuid-Limburg.’

‘VitamineDgeeftkracht.Jekrijgtersterkerebottenvan.Daaromisveelbuitenkomenbelangrijk.Zoekhetzonlichtop’

Medicatie-beoordelingsgesprek als jaarlijkse APK

Terug naar Reuver, waar Babke Geraedts en Laura Vaessen-Dohme van De Zorggroep tijdens de informatiemiddag ingaan op de rol van de wijkverpleging. Met minder personeel kunnen ze niet meer alles doen, houden ze de 70-plussers voor. Vandaar de inzet van mantelzorgers en vrijwilligers. Hoe zit het trouwens met medicijngebruik? Over dit thema vertelt Waan Yasen van de Service Apotheek Reuver. ‘Een medicatie-beoordelingsgesprek is belangrijk, een soort jaarlijkse apk-keuring’, zegt ze. ‘Welke medicijnen gebruikt u? Kunnen die samen gebruikt worden? Wat zijn de bijwerkingen? En is het verstandig om medicijnen af te bouwen?’ Ook zij heeft een tip. 'Vitamine D geeft kracht. Je krijgt er sterkere botten van. Daarom is veel buiten komen belangrijk. Zoek het zonlicht op.’

Silvie van Rijswick, de lokale coördinator van Stevig Staan, is onder de indruk van de grote belangstelling voor het preventieproject. ‘Zo’n volle zaal, dat had ik niet verwacht. We hebben stoelen moeten aanslepen om iedereen een zitplaats te kunnen geven.’

In Balans

Zes weken later melden zich in de sporthal van Reuver de eerste twaalf deelnemers voor de cursus In Balans, gericht op evenwicht houden. Zij zijn na het invullen van een vragenlijst en een screening gekozen, legt Van Rijswick uit. Een andere groep doet mee aan de cursus Vallen Verleden Tijd, gericht op het voorkomen van valongelukken en het verminderen van valangst. Een derde groep kiest voor Zeker Bewegen, bedoeld om fitter en mobieler te worden. De accenten liggen telkens iets anders.

Fysiotherapeut Luc Metsemakers begroet de twaalf deelnemers, waarvan de oudste 94 jaar is. Metsemakers laat ze spelen met een grote bal. De bal gaat van deelnemer naar deelnemer. Ze moeten zich bukken om de bal een mep te kunnen geven. Zo gaat de bal rond. Een kleine tien oefeningen passeren in een uur tijd de revue. De grootste uitdaging vormt de oefening waarbij ze op hun buik of zij moeten gaan liggen om vervolgens zelfstandig op te staan. Dat lukt bijna iedereen. Zeker Ton Meijering (80), die alle oefeningen met gemak doet. ‘Ik de kwiekste van allemaal? Dat is goed om te horen’, glundert hij. Het is vooral de angst om te vallen die ouderen aanspoort om mee te doen aan Stevig Staan. Dat geldt ook voor Meijering. ‘Stevig op mijn benen staan, dat wil ik graag nog lang zo houden.’

Screening

Dertig kilometer noordelijker in Horst heeft Ietje Janssen (84) de cursus Vallen Verleden Tijd er inmiddels op zitten. Ietje, die zelfstandig woont in een appartement in het dorp, voelt zich onzeker met lopen, alhoewel ze nog nooit is gevallen. Wel een keer met de fiets, die ze daarna de deur uit deed, alweer lang geleden. ‘Maar ik miste het fietsen. Mijn buurvrouw had zo’n invalidefiets, een elektrische, met drie wielen. Die heb ik toen aangeschaft. Tien jaar had ik niet meer gefietst. Nu doe ik er de boodschappen mee. Onlangs ben ik naar Roggel gefietst, om ergens koffie te drinken.’

Een folder over Stevig Staan trok haar aandacht. Ietje heeft problemen met haar balans. Niet dat ze ervoor naar de dokter is geweest, maar toch, wellicht dat een cursus soelaas biedt. Het aanlooptraject was identiek aan Reuver. Een drukbezochte informatiebijeenkomst, het invullen van een vragenlijst, de screening van de kandidaten en vervolgens de aftrap.

Certificaat

Het was pittig, stelt ze. Twee keer per week een bijeenkomst van een uur, twintig in totaal, met veel oefeningen, gericht op het losmaken van de spieren zodat het bewegen gemakkelijker gaat. Ook in Horst: opstaan vanuit een stoel en opstaan als je op de grond ligt. Hoe doe je dat? En rondjes lopen, gewoon, maar ook zo hard mogelijk. Coach Lian Bos kwam met tips en adviezen. ‘Aan elkaar hadden we ook veel. We praatten over veiligheid in huis. Iemand wees op een lampje dat automatisch aangaat als je opstaat. Handig.’

De groep telde tien personen, allemaal 70-plussers. Die kleinschaligheid beviel Ietje goed. ‘Iedereen kreeg voldoende aandacht. We zaten ook allemaal een beetje op hetzelfde niveau. Op onze leeftijd is er wel eens aan het lijf ‘gesjoesterd’. Dan kun je dit of dat niet meer zo goed. Iedereen heeft wel wat. Dan hoef je je ook niet te schamen als je een keer niet goed mee kunt doen. Nee, een rollator heb ik nog niet nodig. Wie weet komt het er ooit van. Als dat dan handiger is, waarom niet?’ En dan tovert Ietje lachend een certificaat tevoorschijn. ‘Hierbij verklaren wij dat Ietje Janssen met goed gevolg heeft meegedaan aan de cursus Vallen Verleden Tijd.’

Tijdens de ‘intake’ verklaarde ze dat ze het meest onzeker was over lopen op straat. Tijdens de eindsessie gaf ze aan dat die onzekerheid een stuk minder was geworden. ‘Een momentopname. Het is er nog wel. Als er een keer iets gebeurt, kan het weer anders zijn. Ik ben zeker positief over de cursus, die was heel professioneel opgezet. Een maandelijkse vervolgbijeenkomst zou fijn zijn, ook vanwege de sociale contacten. Het was een hele fijne groep.’ <

  • Auteur: Bart Ebisch
  • Fotograaf: Koen Verheijden

Meer lezen over dit onderwerp?