5 min

‘Een kerk vol verhalen’

Interview

Marieke Wiegel organiseerde fototentoonstellingen over de hele wereld. Ruim drie jaar geleden werd ze aangesteld als directeur van de Grote Kerk Breda. Haar taak: de kerk toekomstbestendig maken, door verhalen te vertellen die alle doelgroepen interesseren. Ze werkt aan een speurtocht, een fototentoonstelling en een interactieve game. Daarnaast wil ze het gebouw verduurzamen. ‘De positie van een kerk in de samenleving is veranderd. Maar het blijft een plek van verbinding in het hart van de stad.’

TOEN MARIEKE WIEGEL (53) drie jaar geleden voor een fototentoonstelling voor het eerst binnenkwam in de Grote Kerk van Breda, werd ze getroffen door het licht dat er vanuit alle windrichtingen binnenvalt. De meeste kathedralen zijn donker van binnen, maar die van Breda is dat allerminst. Ze was op slag verliefd, maar kende de rijke historie nog niet. En dat terwijl ze al jaren geregeld in Breda te vinden was, als bestuurslid van fotofestival BredaPhoto. Als ze er vanuit haar woonplaats Rotterdam met de trein arriveerde, zag ze de imposante toren. Maar op de een of andere manier was de culturele waarde van de kerk haar ontgaan.

De Grote Kerk van Breda blijkt een schat aan kunstwerken en overblijfselen uit vervlogen tijden te herbergen; van een muurschildering van een leerling van Rafaël tot de versteende baar van de voorouders van de Nassaus. Wie er langs loopt, maakt een wandeling door de geschiedenis. Maar die komt pas tot leven als er verhalen over worden verteld die beklijven.

Mee met de tijd

In het najaar van 2019 reageerde Wiegel op de vacature voor directeur van de Grote Kerk Breda. Ze werd in januari 2020, vlak voor het uitbreken van de pandemie, aangesteld om ‘de stenen te laten klinken’, zegt ze in haar kantoor achter de dikke muren van de voormalige consistorie, de plek waar het vroegere kerkbestuur vergaderde. Trots wijst ze naar de schouw uit de zeventiende eeuw en laat ze haar boekenkast met eeuwenoude bijbels zien. ‘Het is mijn taak om de verhalen te ontsluiten.’

Het stichtingsbestuur van de kerk wilde na een jarenlange renovatie, waarbij de binnen- en de buitenkant van de kerk werden hersteld, ook beleidsmatig met zijn tijd mee. Gericht op de toekomst in plaats van het verleden. ‘De positie van een kerk in de samenleving is veranderd’, zegt Wiegel. ‘Het aantal gelovigen neemt af. Maar het blijft een plek van verbinding in het hart van de stad. We moeten ons met de kerk herpositioneren, zodat we alle lagen van een samenleving kunnen bereiken.’

Iedereen welkom

Ze begint over de term ‘kathedraal denken’, waarmee ze doelt op het besef dat een bouwwerk als de Grote Kerk Breda gebouwd is om honderden jaren te blijven staan, en ook gericht moet zijn op toekomstige generaties. De kerk anno nu moet een plek zijn waar iedereen zich welkom voelt, ongeacht huidskleur, leeftijd of geaardheid. Twaalf stadskerken in Nederland, samen het Grote Kerken Overleg, zijn bezig met die transitie, vertelt Wiegel. Van Zwolle tot Naarden en van Arnhem tot Breda onderzoeken kerkbesturen hoe ze het religieus erfgoed eigentijds kunnen hergebruiken.

‘Alscultureleerfgoedinstellingmoetenweonsafvragen:hoebenikeengoedevoorouder?’

Verbindende factor

Marieke Wiegel, geboren en getogen in de omgeving van Apeldoorn, studeerde kunstgeschiedenis in Montpellier en Franse taal en literatuur aan de Universiteit van Amsterdam. Na haar studie maakte ze naam in de wereld van de fotografie. Als tentoonstellingscoördinator van World Press Photo, de stichting achter de jaarlijkse fotografiewedstrijd, reisde ze de wereld over. In samenwerking met het ministerie van Buitenlandse Zaken en Unesco was ze betrokken bij een seminarprogramma waarmee lokale fotografen in ontwikkelingslanden leerden het nieuws te belichten, in plaats van dat dat door westerse fotografen werd gedaan.

Nadat ze als hoofd tentoonstellingen bij het prestigieuze Franse fotografencollectief Magnum Photos had gewerkt, kwam ze bij het Institut Néerlandais in Parijs terecht, de stad waar ze vijftien jaar zou blijven wonen. In die functie probeerde ze ruimte te maken voor Nederlandse kunstenaars in de hiërarchische Franse kunstwereld. Ze wil kunst en cultuur een verbindende factor in de samenleving laten zijn. ‘Dat is een rode draad in mijn loopbaan’, zegt ze. En ook met de Grote Kerk Breda heeft ze dergelijke plannen, waarbij ze gebruik kan maken van haar netwerk in de internationale kunsten.

Vrije vogels

Zo organiseert ze samen met de Franse uitgever Atelier Xavier Barral en BredaPhoto dit najaar een fototentoonstelling in de kerk met de titel ‘Vrije Vogels’, die tot stand kwam via haar contacten in Frankrijk. ‘In de Grote Kerk stikt het van de vogels’, vertelt ze. ‘Op de grafmonumenten staan vogels, de koorbanken zitten er vol mee. En elk jaar broedt er op de toren een slechtvalk. Met een expositie rond dat thema verbinden we het verleden met het heden, leggen we het verband tussen de gelaagde verhalen, zonder een kunsthal te zijn.’

Naast de expositie werkt Wiegel aan de speurtocht ‘vogels spotten in de kerk’, voor publiek van 9 tot 99 jaar. Daarmee wil ze bezoekers – 180.000 vorig jaar – ‘verrassen en een nieuw perspectief meegeven’. Ze ontwikkelt ook een game waarbij gebruik wordt gemaakt van augmented reality om de verhalen in de kerk tot leven te wekken, in de hoop dat jongeren ook steeds vaker naar de kerk willen komen.

Kerk van het gas af

Wiegel beseft dat een belangrijk religieus bouwwerk als de Grote Kerk Breda ook op het gebied van duurzaamheid met de tijd mee moet. Ze is samen met de Avans Hogeschool aan het kijken of de kerk van het gas af kan. Nu nog wordt de kerk verwarmd met vloerverwarming uit de jaren negentig.

Het onderhoud van een kerk is nooit klaar. Voor de huidige fase van de restauratie, die van de kooromgang, werkt de architect met een natuursteen uit Groot-Brittannië die driehonderd jaar goed blijft. ‘Dat bedoel ik met beleid voeren op duurzaamheid’, zegt ze. ‘In plaats van de toekomst te koloniseren, moeten we ons ook als culturele erfgoedinstelling afvragen: hoe ben ik een goede voorouder?’ <

De portretten bij dit interview zijn gemaakt door Frank Ruiter. Rabo &Co kreeg een kijkje achter de schermen en sprak met Frank over hoe hij te werk gaat en wat hem inspireert.

  • Auteur: Dennis Boxhoorn
  • Fotograaf: Frank Ruiter

Meer lezen over dit onderwerp?

Wat vind jij van de digitale Rabo &Co?

Wat fijn dat je je mening wilt geven over de digitale Rabo &Co. Daar zijn we heel blij mee.

max. 500 tekens