De agrarische verbinding tussen stad en platteland

Een boerderij met een koeienstal, een hooiberg, grazende schapen, modder badderende varkens en een tuffende tractor op weg naar de akker, ze verdwenen in de loop der tijd meer en meer uit dorps- en stadsbeeld.

Boerderijen werden grootschalige, moderne productiebedrijven die met innovatieve technieken steeds efficiënter en zeker ook duurzamer gingen produceren.

De bedrijven moesten zich bovendien ter voorkoming van overlast steeds verder van overige bewoning vestigen. Keerzijde van schaalvergroting en uitplaatsing was dat de connectie en het wederzijds begrip tussen boeren en burgers in het slop raakte. Onbekend maakt immers onbemind.

Boerenzonen Gert-Jan en Rick Nijhoff uit Emmen vonden het de hoogste tijd dat boeren en burgers elkaar weer wat beter leren kennen en begrijpen. De agrarische verbinding tussen stad en platteland kan en moet beter. Mensen zijn voor hun voedselvoorziening immers afhankelijk van boeren en andersom zijn de producenten gebaat bij een goed en gezond beeld van de bedrijfstak bij de eindgebruikers van hun aardappelen, graanproducten, eieren en vlees. Hun stadsboerderij ‘t Nije Hoff brengt inwoners van Emmen en inmiddels wijde omtrek weer dichtbij het boerenbestaan.

‘Juist vanwege die verbinding vonden wij de locatie van ‘t Nije Hoff essentieel: heel dichtbij verschillende woonwijken in Emmen. Daarmee ben je zichtbaar en bereikbaar. Mensen gaan met het gezin even lekker aan de wandel of een stukje fietsen en brengen terloops een bezoekje aan de boerderij om even bij de koeien te kijken. We bieden ook de mogelijkheid voor een hapje en een drankje in het theehuis of op het terras met speelvoorzieningen, maar dat is zeker geen verplichting’, vertelt Gert-Jan.

De broers ontvangen hun bezoekers hartelijk in het horecagedeelte van ‘t Nije Hoff. Vanuit het etablissement kijken de gasten zo uit op de stal met chocolademelkkleurige Jersey-runderen. Iedereen mag ook zo even het stalgedeelte met ongeveer veertig dieren in lopen om te zien hoe de koeien vrije uitloop hebben en volautomatisch worden gemolken door de melkrobot.

‘Een bewuste keuze voor dit ras omdat dit rustige, vriendelijke en nieuwsgierige dieren zijn die graag aangehaald worden. Ze zijn iets kleiner dan de bekende zwartbonte koeien en geven ook iets minder melk. Maar die is wel iets eiwitrijker en vetter.’ Op dit moment werken de broers aan de inrichting van een kaasmakerij in ‘t Nije Hoff om van deze melk in eigen huis kaas te gaan maken.

‘Ons idee is om alles vanuit de kringloopgedachte te doen. Zo hebben wij ook nog enkele tientallen hectares akkerbouw, waarvoor wij de mest van onze eigen runderen gebruiken. Van grasspriet op onze grond aan de Nieuw-Amsterdamsestraat tot blokje kaas op een plankje op tafel voor onze gasten. Op onze grond verbouwen we onder meer brouwgerst. Het stro hiervan gebruiken we als strooisel in onze kalverhokken’, vertelt Rick.

Want de boerende broers hechten grote waarde aan de educatieve rol van de stadsboerderij. Zo krijgen ze regelmatig klassen van basisscholen op bezoek. De kinderen kunnen even een dagje boer zijn. Gert-Jan: ‘Veel van deze kinderen zien we later weer terug met hun ouders en broertjes of zusjes, omdat ze het zo leuk vonden. En dat vinden wij ook.’

‘Dankzij deze opzet werken wij deels in de rust, maar ook een groot deel van de tijd met mensen. De ene dag alleen op de trekker om de grond te bewerken en de andere dag tekst en uitleg geven over het wel en wee van onze dieren. Of met kinderen even de kalfjes of lammetjes aaien. Een prachtige mix.’

De stadsboerderij is van woensdag tot en met zondag open voor het publiek. De maandag en dinsdag zijn gereserveerd voor het onderwijs. Dan vinden er bijvoorbeeld praktijklessen plaats van verschillende beroepsopleidingen van het Terra College in Emmen. Zo kunnen dierenartsassistenten in opleiding hier in de praktijk werken met de dieren. Er is verder ruimte voor stagiaires van agrarische beroepsopleidingen.

Het idee voor hun stadsboerderij zag een kleine tien jaar geleden het levenslicht. Echter, nog eens een decennium eerder moest de gemengde boerderij van de familie Nijhoff nabij Noordbarge het veld ruimen voor de aanleg van de nieuwe wijk Delftlanden. Er moest dus een nieuwe boerderij opgezet worden. De familie had nog wel wat grond aan de rand van de wijk Bargeres, tussen eeuwenoude houtwallen. Dat was in de ogen van Rick en Gert-Jan een perfecte plek.

Ze maakten een plan en presenteerden dit aan de bewoners van omliggende wijken. ‘Het enthousiasme was onverwacht groot. Desondanks duurden alle procedures en voorbereidingen zo’n vijf jaar’, zegt Gert-Jan. ‘Dat had alles te maken met de locatie van de stadsboerderij: heel dichtbij woonwijken, zichtbaar en goed bereikbaar. Dat vonden wij essentieel omdat het trekken van zo veel mogelijk bezoekers de kern van de zaak is. Dat stond haaks op het geldende beleid en dat vergt veel tijd.’

Uiteindelijk kon er in 2019 worden begonnen met de bouw van de boerderij met het markante, lichthellende groen dak. Architect Hendrik Klinkhamer maakte een duurzaam ontwerp met natuurlijke materialen waardoor de boerderij uitstekend is geïntegreerd in de omgeving. Het was goed voor de Circulariteitsprijs 2021 en de publieksprijs voor Drentse architectuur.

De totstandkoming in nauwe samenspraak met de buurt en goede samenwerking met vele betrokken instanties past in de visie van de broers: ‘Het moet niet de boerderij van de familie Nijhoff zijn, maar de boerderij van de streek. Mensen vinden het prachtig om hier even op de boerderij te zijn, daar gaat het om.’