‘Je moet érgens beginnen om de biodiversiteit te herstellen’

De tuin rond zijn huis, in de bossen nabij Zutphen, is een rommeltje. Bewust, vertelt Franke Remerie (66). Brandnetels laten we staan, want het zijn fantastische waardplanten voor vlinders.’ Elders in de Achterhoek heeft hij met zijn drie kinderen een boerderij op zes hectare grond, die ook natuurvriendelijk is ingericht.

Remerie was van kleins af aan geïnteresseerd in de natuur. ‘Mijn moeder was een fanatiek tuinier en de hele familie zat op scouting, waar je respect leerde hebben voor alles wat leeft. Zo werd natuur de rode draad in mijn leven.’ Toen zijn vrouw en hij kinderen kregen, gingen ze ’s zomers kamperen met de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (KNNV). ‘Allemaal mensen met een passie voor de natuur. Ongemerkt hebben we daar veel geleerd.’ Hijzelf is een fanatieke vlinderaar geworden.

Hij leerde met een ander oog naar het landschap te kijken. ‘Dan zie je hoe Nederland is vervlakt. Door gewasbestrijding, intensivering van de landbouw en bebouwing. We zijn natuur als iets aparts gaan zien, terwijl de natuur zich op elke vierkante centimeter grond bevindt. En het is aan eigenaren om te bepalen wat ze met die grond doen.’

Zo ontstond vijf jaar geleden het idee voor de coöperatie Land van Ons: burgers die met elkaar grond kopen. ‘Op die manier kunnen we zelf bepalen hoe we die grond inrichten en gebruiken. Het idee sloeg aan: al na een maand campagne voeren op Facebook hadden zich 1.500 deelnemers aangemeld die ieder minimaal 20 euro inlegden voor de aankoop van grond. In 2020 werden de eerste 8 hectare aangekocht in Drenthe.

Anno 2024 telt Land van Ons circa 30.000 deelnemers en percelen in alle provincies, soms met een boerderij waar jonge boeren duurzaam van start gaan. ‘Op landelijke schaal is het natuurlijk nog erg klein – van de 2,5 miljoen hectare landbouwgrond bezit Land van Ons 300 tot 400 hectare’, aldus Remerie. ‘Maar je moet érgens beginnen om de biodiversiteit te herstellen.’ Voor Land van Ons zette Remerie zijn leven als interim- en projectmanager opzij. ‘Ik kon me blijven ergeren, maar ik kon ook wat doen.

Hoewel hij eind vorig jaar afscheid nam van de burgercoöperatie zit hij niet stil. Sinds het mislukken van het Landbouwakkoord, medio 2023, is Remerie gaan nadenken over de ruimtelijke ordening van Nederland. ‘Hoe kunnen we dit land leefbaarder en biodiverser maken als de overheid er niet in slaagt om afspraken te maken met de betrokken partijen? Te veel mensen realiseren zich niet dat hun leven – letterlijk – afhangt van biodiversiteit.

Natuur is er niet alleen voor een wandeling, maar is bepalend voor ons hele leven. Zonder micro-organismen kunnen we geen drinkwater zuiveren. Zonder insecten niet oogsten. En wie beseft dat de restanten van gewasbeschermingsmiddelen zich ophopen in ons lichaam en daar ziekten als Parkinson en Alzheimer kunnen veroorzaken?’

Hij richtte stichting De Groene Sprong op, die maatregelen stimuleert voor een gezonde omgeving. ‘We moeten kritischer worden op allerlei chemische producten: drinkwater zonder PFAS, voedsel zonder glyfosaat en al die andere pesticiden die gebruikt mogen worden. En onze innovatie vol inzetten op producten die de natuurlijke systemen níet verstoren of vervuilen. De bio­logische landbouw bewijst al jaren dat dat kan.’

We moeten vooral ook af van de vrijblijvendheid waarmee de overheid nu probeert verandering te bewerkstelligen, vindt Remerie. ‘Dat heeft de afgelopen dertig jaar bijna niks opgeleverd. Het is veel effectiever en rechtvaardiger om iedereen te vragen een bijdrage te leveren aan herstel van biodiversiteit.’

Dat zie je terug in de verschillende maatregelen die De Groene Sprong voorstelt. Remerie: ‘We zouden elke grondeigenaar willen verplichten minimaal dertig procent van zijn areaal aantrekkelijk te maken voor vogels, insecten en de mens. Verder moeten we af van te goedkoop voedsel. Het is een van de oorzaken van de problemen die boeren ondervinden. Belast gangbaar voedsel zwaarder vanwege alle schade die het aan het milieu aanbrengt. Dat maakt biologisch voedsel meteen aantrekkelijker.’

‘We moeten terug naar landbouw die is gebaseerd op het bodem­leven’, bepleit Remerie. ‘Daarmee zullen we moeten accepteren dat we minder, maar gezonder gaan produceren tegen een hogere prijs.’ Hij zou het liefst zien dat supermarkten bij wijze van spreken doodshoofdjes plakken op de verpakking van appels die met behulp van pesticiden zijn geteeld. ‘Biodiversiteit is voor velen een lastig begrip, maar gezondheid niet.’

Nu de overheid kool en geit spaart en nauwelijks maatregelen neemt om voeding gezonder te maken, moeten burgers zelf het initiatief nemen, aldus Remerie. ‘Er zijn al heel veel initiatieven, maar het zijn allemaal speldenknopjes. De Groene Sprong streeft naar een massalere burgerbeweging die zegt: we willen geen eieren met PFAS meer, geen bespoten fruit en groente en geen vlees dat voortkomt uit krachtvoer, waarvoor oerwoud wordt gekapt.’

Om de bewustwording te stimuleren, gaat De Groene Sprong zelf ook projecten ondersteunen. Zo is er het plan voor Biostad Zutphen, bedoeld om veel meer inwoners van de stad gezonder te laten eten. Waar haalt hij zelf zijn eten? ‘Onze buurman heeft een biologische tuinderij met een winkeltje. En in Vorden zit een zuivelwinkel, waar we ook veel kopen.’

Franke Remerie realiseert zich dat er nog een lange weg te gaan is voordat de natuur weer zo paradijselijk is als zij ooit was. ‘Ik zie niet alleen mooie horizonnen, maar ook veel problemen. Maar soms moet je proberen door een muur heen te komen en als er maar genoeg mensen zijn die dat willen, gaat dat lukken.’