Anders boeren, anders kopen, anders eten

Het is een frisse maandagmorgen. Boer Henk Kerkers uit Deurne loopt opgewekt het veld in, helemaal naar achteren, om te kijken hoe zijn lupinen erbij staan. ‘Vroeger groeiden ze hier ook al’, vertelt hij. ‘Dit hele gebied bestond uit hoogveen, waar turf werd afgegraven. Om de grond weer vruchtbaar te maken, zaaiden de mensen lupinen.’ Kerkers wijst op de verschillen tussen de rijen lupinen op zijn akker: de ene soort staat er florissant bij, de andere is duidelijk minder goed aangeslagen. ‘Zo kan ik zien welke soort het hier goed doet’, verklaart hij.

Kerkers teelt zo’n honderd bijzondere gewassen en doet dat zoveel mogelijk zonder kunstmest of gewasbeschermingsmiddelen. ‘Lupine is een prachtig gewas’, vindt hij, terwijl hij een plantje uit de grond trekt en op de wortels wijst.

‘De plant haalt in samenwerking met bacteriën stikstof uit de lucht en slaat die op in deze knolletjes, die aan de wortels vastzitten. Hij gebruikt de stikstof deels voor zijn eigen groei en geeft de rest geleidelijk af aan de bodem, waardoor die vruchtbaarder wordt. Moet jij eens zien hoe goed de aardappels het volgend jaar doen op deze grond.’

Kerkers zelf is allang overtuigd van de voordelen van lupine voor de boer; hij merkt dat ook de interesse onder zijn collega’s groeit. ‘Veel boeren willen best veranderen, meer dan je misschien denkt. En dat is mooi, want als we ons voedselsysteem willen verduurzamen, moeten we beginnen bij de boer. Maar niet alléén bij de boer!’, benadrukt hij.

‘Uiteindelijk moet er ook vraag ontstaan. Mensen moeten vaker plantaardig gaan eten, zodat supermarkten het op grotere schaal gaan inkopen en het voor de boeren rendabel wordt om over te stappen.’

Terwijl hij wat onkruid uit de grond trekt, vertelt Kerkers over zijn vakantie in Portugal, waar de schappen vol lagen met producten van lupine. ‘Bij ons is het eten van peulvruchten nog niet zo gangbaar. En eigenlijk heb ik ook niet de indruk dat onze supermarkten zich echt willen inspannen voor de Nederlandse boer en de voedseltransitie; een uitzondering daargelaten. Dat frustreert mij weleens. Gewassen als lupine zijn niet alleen goed voor de bodem, het klimaat en de biodiversiteit, maar ook nog eens gezond en lekker. Toch kost het heel veel moeite om iets structureels te veranderen in de manier waarop we boeren, kopen en eten.’

Maar het kán wel, zo blijkt als we rond koffietijd aanschuiven bij Leny van den Eijnden, een paar kilometer verderop. Op de plek waar haar ouders vroeger een veehouderij hadden, runt zij nu een duurzaam horecabedrijf: Natuurpoort de Peel. ‘Wij zitten dicht tegen het natuurgebied aan, dus we besloten al lang geleden om het over een andere boeg te gooien’, verklaart ze. ‘We houden van de Peel en werken graag samen met boeren uit de regio.’

Die open houding kwam Friek van Helden, die vanochtend ook is aangeschoven, goed van pas. Als ketenbouwer binnen het project Meerkleurige Peel van Morgen spande zij zich het afgelopen jaar in om een voedselketen op gang te brengen die stroomt van grond tot mond.

‘Elke grote verandering begint met een eerste stap, zoals Henk, die besluit om lupinen te gaan telen, en Leny, die een blondie met lupinemeel [een lichte brownie - red.] op de kaart zet. Als zij haar gasten laat proeven hoe lekker het is, inspireert ze hen om vaker voor plantaardig te kiezen én vergroot ze indirect de kansen voor boeren zoals Henk. Maar uiteindelijk gaat het erom dat we dit proces met hulp van de horecagroothandels en supermarkten kunnen opschalen, daar heeft Henk gelijk in. Jumbo heeft lupine onder het eigen biologische label in het schap staan, dat is een mooie ontwikkeling. Maar het blijft een proces van lange adem.’

Aan de smaak zal het in elk geval niet liggen, zo blijkt als we de keuken van het restaurant inlopen, waar chef-kok Willem van Bommel de blondie van lupinemeel staat te maken. ‘Uiteindelijk besloten we hem helemaal plantaardig en glutenvrij te maken, want daar is steeds meer vraag naar. Ik koos dus voor plantaardige boter en als bindmiddel gebruik ik appelmoes in plaats van eieren. Er waren zo’n vier versies nodig om tot iets écht lekkers te komen.’

Dat is hem ruimschoots gelukt, vindt boer Kerkers. ‘Lupine kan wat bitter smaken, maar dat proef ik nu niet. Ik heb een nieuwe lupinesoort op het land staan die minder bitter is, die moet je maar eens proberen, Willem.’

Hoe smakelijk en inspirerend de blondie ook mag zijn, het is niet genoeg om de hele Nederlandse voedselketen mee te krijgen, weet ook Patrick Lemmens van de Limburgse Land- en Tuinbouwbond (LLTB). Hij is trekker van het regionale project. ‘We willen allemaal een duurzame toekomst, meer natuur en gezonder eten. En tegelijkertijd zitten onze boeren in de verdrukking… Eigenlijk is dat onbegrijpelijk. Ze zijn niet de kern van het probleem, maar een deel van de oplossing! Onze boeren kunnen ervoor zorgen dat dit gebied weer net zo gezond wordt als vroeger, door plantaardige eiwitten voor gezonde voeding te telen en biobased bouwmaterialen te verbouwen.’

‘Maar dan moeten we er als samenleving wél voor zorgen dat ze de tijd krijgen om zich deze nieuwe teelt eigen te maken, zodat het een levensvatbaar alternatief voor ze wordt. Daarom ben ik heel blij dat een grote partij als Rabobank zich als financier aan dit project heeft verbonden.’

Lemmens is optimistisch over de toekomst, maar ook kritisch: ‘De schappen met plantaardige producten in de supermarkt worden steeds groter. Dat is goed nieuws, maar ik zou graag zien dat de producten van onze eigen boeren meer kans krijgen. Wat van dichtbij komt, is nu vaak duurder dan wat we van ver halen – dat is een fout in ons voedselsysteem en dat moet echt anders.’

Van Helden is het roerend met hem eens. ‘Dingen hebben niet alleen waarde als je ze in geld kunt uitdrukken; ook een gezonde natuur of een levendig platteland hebben waarde. Als we echt iets willen veranderen, moeten we allemaal bereid zijn ons best daarvoor te doen. Dus als ondernemer niet zeggen ‘ik bied deze producten pas aan als mensen ernaar vragen’, maar zet zélf de eerste stap en help je lokale producenten vooruit. Verschillende horecaondernemers in de Peel hebben dat al gedaan. Dus ga er gerust eens langs en proef hoe lekker plantaardig kan zijn!’

Leden van Rabobank kunnen hier gebruik maken van een smakelijke ledenaanbieding