‘We zullen veel natuur verliezen’

Arnold van Vliet (51) kijkt vanuit zijn werkkamer in het LUMEN-gebouw aan de Wageningen Universiteit (WUR) via de vele grote ramen uit op binnenplaatsen vol groen. Van Vliet, een bioloog gespecialiseerd in communicatie over de staat van natuur en milieu, groeide op in het westen van het land. ‘Ik had als jongere wel interesse in natuur, maar was er niet veel mee bezig. Toen ik wat ouder werd, keek ik naar natuurdocumentaires, zoals Ja Natuurlijk, die altijd eindigden met de boodschap dat het niet goed ging.’

Jan Just Bos, een van de presentatoren van Ja Natuurlijk, werkte in Wageningen. ‘Dat was een van de redenen dat ik er wilde gaan studeren’, zegt Van Vliet. ‘Tijdens mijn studie heb ik een jaar lang stage gelopen bij het RIVM. Ik hield me bezig met modellen waarin tot begin volgende eeuw wordt berekend hoe de wereld zal veranderen op het gebied van klimaat en natuur. Dat scenario was inktzwart en ik zag dat veel burgers daar totaal niet mee bezig waren. Dat was mijn motivatie om dit werk te gaan doen.’

Volgens Van Vliet zullen we door klimaatverandering veel natuur, waar we als mens afhankelijk van zijn, verliezen. ‘Het is al zichtbaar. De afgelopen jaren heeft er een enorme kaalslag plaatsgevonden in de koraalriffen, de kraamkamers van onze oceanen, door de opwarming van de zee. Er waren veel bosbranden en in het zuiden van Europa werden in de zomer temperaturen van meer dan veertig graden gemeten. Er zijn orkanen die in een dag tijd van categorie één naar vijf gaan. Veel boomsoorten, zoals beuken, berken en eiken, staan er niet goed bij. En het aantal insecten neemt af, terwijl er juist meer muggen en teken, die nare ziekten bij zich kunnen hebben, komen. Ook overlijden mensen door een combinatie van hitte, slechte luchtkwaliteit en meer pollen.’

Van Vliet houdt zich bezig met de betekenis van die veranderingen voor de samenleving. Hij laat op zijn computer de site klimaateffectatlas.nl zien, waar je tot op straatniveau kunt zien wat de gevolgen zijn van klimaatverandering over tien, twintig of vijftig jaar. ‘Wij mensen hebben daar last van en we zullen nu moeten leren hoe wij ons aan die veranderende omstandigheden kunnen aanpassen. Daarbij is informatie essentieel.’

Om het publiek te betrekken bij alle kennis die er is over de natuur, zette Van Vliet NatureToday.com op. Deze site, die 250.000 bezoekers per maand trekt, is bedoeld als platform voor experts om informatie te delen. ‘Er werken duizenden mensen aan kennis over klimaatverandering en natuur. We weten veel, maar die kennis komt lang niet altijd bij mensen die er naar kunnen handelen. De meeste onderzoeksresultaten worden nooit gecommuniceerd.’

‘Nature Today helpt wetenschappers om met hun kennis naar buiten te komen en daar aandacht voor te krijgen. Daar kunnen we als samenleving ons voordeel mee doen. We missen nu te veel kansen en mogelijkheden om samen te werken met bedrijven en overheden. Die hebben geen idee wat hier te halen is. Het moet meer gaan stromen. Dat kan het verschil maken.’

Van Vliet coördineert ook natuurkalender.nl, tekenradar.nl en muggenradar.nl. Hier kunnen mensen zelf hun waarnemingen doorgeven. ‘Via die waarnemingen kunnen we goed zien wat de veranderingen zijn in de natuur’, zegt Van Vliet. ‘Bijvoorbeeld dat het groeiseizoen eerder begint en langer doorgaat, door de hogere gemiddelde temperatuur. Of dat er meer teken en muggen worden waargenomen en waar ze zijn. Dat heeft allemaal weer maatschappelijke consequenties.’

Hoewel er een doembeeld wordt geschetst van de toekomst van de natuur, is het niet de bedoeling mensen moedeloos te maken. ‘Je kunt zelf veel doen’, meent Van Vliet. ‘Bijvoorbeeld meer ruimte maken voor natuur in je tuin. Ook kun je kiezen voor planten die zijn geteeld zonder bestrijdingsmiddelen, niet sproeien en geen gif spuiten als je groen tussen de tegels ziet. Verder kun je dichter bij huis op vakantie gaan. Zelf vlieg ik vrijwel nooit, rijd ik in een elektrische auto en eet ik nauwelijks vlees.’

Er zijn ook bedrijven die het goed doen. ‘De Groote Voort in Lunteren, die Remeker kaas maakt, is een voorbeeld van een bedrijf dat een geweldige omslag heeft gemaakt door biologische kaas te produceren met maximale aandacht voor natuur’, zo illustreert Van Vliet. ‘Ook Winny en Arjen van Buuren uit Lochem doen aan vee- en akkerteelt waarbij de kwaliteit van bodemleven voorop staat, en waar een goede productiviteit wordt behaald zonder bestrijdingsmiddelen.’

Volgens Van Vliet zijn hervormingen nodig. ‘De druk op onze natuur door gifstoffen en extractie van water door ons huidige landbouwsysteem is op lange termijn niet haalbaar qua klimaat, natuur, gezondheid. Die hervorming kan niet van vandaag op morgen, maar moet wel sneller dan het nu gaat. Daarbij moet de hele keten worden meegenomen, want de individuele boer krijgt dit niet opgelost. Het vraagt om een behoorlijke maatschappelijke transitie. Daar moet je bedrijven bij helpen, die kun je niet aan hun lot overlaten.’

Volgens Van Vliet is het ondanks de negatieve ontwikkelingen belangrijk om mensen te laten zien hoe het anders kan. ‘Collega’s schetsen allerlei mogelijkheden over de toekomst van Nederland als we inspelen op stijgende temperatuur, een stijgende zeespiegel en veranderende natuur. Daar zitten hoopgevende plaatjes tussen, met bijvoorbeeld vergroening van de steden. Er zijn genoeg mogelijkheden om Nederland mooier, gezonder, natuurlijker en tegelijkertijd welvarender te maken.’