Duurzame zorg

‘Tijdens de eerste coronagolf, in 2020, werden we geconfronteerd met de enorme hoeveelheid afval van het ziekenhuis’, vertelt Nicole Hunfeld, apotheker op de intensive care van het Erasmus MC. ‘Normaal stond het afval verspreid binnen, nu stond wegens ruimtegebrek alles buiten, op één plek. Het was plots heel zichtbaar.’

‘Onderzoek liet zien dat alleen al onze ic jaarlijks 247.000 kilo afval produceert. En dat de zorg verantwoordelijk is voor zeven procent van de nationale CO₂-uitstoot. Evenveel als de luchtvaart. Tegelijkertijd was er grote schaarste aan materialen. Het was overduidelijk: dit moest anders.’

Hunfeld richtte een Green Team op, met als doel verduurzaming. Door te inventariseren welke materialen per patiënt per dag werden gebruikt, kreeg ze zicht op wat anders kon. ‘Veel ic-materialen worden eenmalig gebruikt. Soms noodzakelijk, maar lang niet altijd. Jassen voor eenmalig gebruik kunnen worden vervangen door wasbare jassen, en plastic matjes kun je vaak vervangen door wasbare handdoeken.’

In het Erasmus MC zijn inmiddels tal van materialen vervangen door duurzamere varianten. Ook de verspilling van steriele handschoenen werd aangepakt. ‘Ze werden vaak onnodig gebruikt en vielen bij het pakken geregeld op de grond. Met de campagne No Risk No Glove en een aangepaste doos waar de handschoenen minder snel uit vallen, hebben we het verbruik met 16 procent teruggebracht.’

Wat begon op de ic is inmiddels in het hele zieken­huis gaande. ‘Er zijn nu meer dan vijftig Green Teams actief, verspreid over het hele ziekenhuis’, zegt Hunfeld trots. ‘Daarnaast hebben we in 2021 in opdracht van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care (NVIC) het landelijke netwerk De Groene IC opgericht, waarin we kennis en praktijkvoorbeelden delen. Alle ic’s van Nederland doen mee.’

Om mensen mee te krijgen, is informatie delen cruciaal, weet Hunfeld. ‘Liefst met beelden. Cijfers helpen, maar laten zíén hoe het anders kan, werkt beter.’ Net zo belangrijk is dat verandering niet wordt opgelegd. ‘Door mensen op alle niveaus erbij te betrekken, vergroot je de kans dat ze zelf ook iets willen veranderen.’

Er is geen extra budget voor het verduurzamen van de processen. ‘Maar dat hoeft ook niet’, denkt Hunfeld. ‘Onze aanpassingen vragen vooral om een andere manier van werken. Dat kost in het begin tijd, maar levert uiteindelijk juist tijd en geld op.’

Ze streeft naar een volledig circulaire ic in 2030. ‘We zijn een eind op weg. We werken nu aan noodzakelijke innovaties, zoals systemen om schone verpakkingen te scheiden.’ Ook wordt de impact van duurzame maatregelen onderzocht. ‘We hebben subsidies gekregen voor onderzoek naar vergroening van de zorg, zowel op de ic als op verpleegafdelingen. Promovendi, postdocs en studenten zijn daarbij betrokken.’

Ook internationaal groeit de belangstelling. ‘We publiceren in wetenschappelijke tijdschriften en spreken op congressen. Nederland is hierin koploper.’