‘Niemand is gebaat bij een aarde waar het slecht mee gaat’

Aan de keukentafel van haar woonboerderij aan de rand van Dinteloord kijkt Maria van der Heijden (64) uit over eindeloze landerijen, met in de verte een boerenbedrijf dat ook aan haar familie toebehoort. Tientallen hectaren zijn in de loop der tijd toegevoegd aan de v.o.f. waarvan zij met haar zus en broer deel uitmaakt. Haar vader groeide op in deze omgeving en boerde zelf op het ‘nieuwe land’ in de Flevopolder, later ook hier op het ‘oude land’ onder de rook van Roosendaal.

Ze is een boerendochter en is daar trots op. ‘Want boeren zijn een soort rentmeesters. Dat vind ik een mooi fenomeen’, zegt ze, met een glinstering in haar energieke, blauwe ogen. ‘Land is iets wat je doorgeeft aan de volgende generatie. Veel boeren werken zo.’

‘Het probleem van uitputting van de aarde is ontstaan door de naoorlogse behoefte aan een maximale opbrengst per vierkante meter. Nooit zouden we meer honger lijden. Maar inmiddels zijn de neveneffecten van die insteek negatief voor ons allemaal en moeten we terug naar herstel van de kwaliteit van grond, water en natuur. Gelukkig is er veel aandacht voor regeneratieve landbouw. Uiteindelijk is niemand gebaat bij een aarde waar het slecht mee gaat.’

Landbouwers beter laten samenwerken met de natuur, meer vrouwen aan de top van het bedrijfsleven, gelijke kansen voor iedereen; Maria van der Heijden schuwt de grote thema’s van deze tijd niet. Sterker nog, ze heeft er de afgelopen jaren haar levenswerk van gemaakt om haar kennis in te zetten voor een wereld die beter in balans is. Uit naastenliefde, maar ook vanwege een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Zaken die ze in het katholieke gezin waarin ze opgroeide met de paplepel kreeg ingegoten.

Ze werd geboren in het Groningse Nieuwolda en woonde tot haar achttiende op de boerderij van haar ouders in Flevoland. Na het atheneum wilde ze naar de toneelacademie, maar dat vond haar vader een slecht idee. In het ‘gezellige’ Wageningen volgde ze uiteindelijk een hbo-opleiding toegepaste huishoudwetenschappen en ze ging als intercedent bij Randstad werken. Binnen de kortste keren had ze honderd uitzendkrachten onder zich. ‘Ik ben fanatiek’, zegt ze. ‘Als ik ergens voor ga, dan helemaal. En ik ben goed met mensen.’

Voor haar dertigste kreeg ze haar eerste managementfunctie; ze werd hoofd van de communicatieafdeling bij een bloemenveiling. Vanaf dat moment ontwikkelde ze zich snel, met de nodige groeipijn. ‘Ik zat met acht mannen in het management. Dat was eenzaam, want ik werd regelmatig genegeerd. Dan komt het aan op doorzetten. Wat mij hielp, is een managementtraining. Daar heb ik geleerd om met mijn eigen onzekerheden om te gaan. Ik vind dat je een leven lang moet blijven leren.’

Toen Van der Heijden als programmamanager bij Rabobank terechtkwam, was ze de enige op haar niveau zonder universitaire titel. Als ze wilde groeien, moest dat veranderen. Naast haar fulltime baan behaalde ze een master bedrijfskunde. ‘Dat kon mede doordat ik geen kinderen heb. Die wilde ik wel, maar daar is het niet van gekomen.’

Bij Rabobank groeide ze door naar verantwoordelijke rollen. ‘Ik ging erop letten dat vrouwen hun stem lieten horen. Ik wist dat dat niet vanzelfsprekend was.’ Na verloop van tijd ging het haar tegenstaan dat anderen haar agenda bepaalden. Ze begon voor zichzelf en bekleedde allerhande interim- en commissarisfuncties.In 2007 richtte ze de stichting Women on Wings op, samen met Ellen Tacoma, iemand die ook haar sporen had verdiend in het bedrijfsleven. Tijdens een uitwisselingsprogramma van trainingsinstituut De Baak in India ontdekten ze dat ze een voorliefde voor het land deelden. Belangrijker: ze zagen potentie om vrouwen op het platteland aan betaald werk te helpen.

‘In India verdienen vooral mannen. Zij trekken naar de grote steden en laten vrouwen en kinderen achter. Het gevolg is dat het platteland verarmt. Daar wilden wij wat aan doen.’ Het doel van Women on Wings: 1 miljoen banen voor Indiase vrouwen co-creëren. ‘We zitten nu bijna op de helft.’

Toen in 2015 het Klimaatakkoord van Parijs werd gesloten, wilde Van der Heijden meer doen. Op voorspraak van een vriendin werd ze in 2016 aangesteld als directeur-bestuurder van MVO Nederland, een netwerkorganisatie die tweeduizend bedrijven in Europa helpt om maatschappelijk verantwoord te ondernemen, onder andere op het gebied van energie- en voedseltransitie, milieu en inclusiviteit. Onder haar aanvoering steeg MVO Nederland van plek 60 naar 15 op de lijst van invloedrijkste organisaties in Nederland.

Die groei ging weleens gepaard met aanvallen op haar persoon in de media. ‘Hoge bomen vangen veel wind. Ik werd voor activist uitgemaakt, omdat ik lobbyde voor een wet die bedrijven tot transparantie verplicht als het gaat om mensenrechten en milieu. Ik zie mezelf meer als realist. Wie wil verantwoordelijk zijn voor kinderarbeid elders in de wereld?’

Aan het einde van haar tweede termijn bij MVO Nederland ging ze met vage klachten aan haar rug naar de dokter. De uitslag was hard: de ziekte van Kahler – beenmergkanker. Haar leven vol reuring kwam abrupt tot stilstand. Ze stopte bij MVO Nederland en moest twee jaar lang herstellen. Ze onderging chemo- en immunotherapie en een succesvolle stamceltransplantatie.

‘Gelukkig was ik door hardlopen en fietsen zo fit dat ik de zwaarste behandeling aankon. Eerst zag ik het als een soort project, maar toen drong het besef door van mijn eigen sterfelijkheid. Door die periode ben ik mijn leven anders gaan indelen. Ik werk niet meer 24/7, doseer mijn werk. Bijvoorbeeld door het dichter bij huis te zoeken.’

‘Kortgeleden ben ik gevraagd als kwartiermaker voor de circulaire transitie bij de provincie Zuid-Holland. Daar mag ik, met de kennis die ik heb van politiek en ondernemen, bedrijven met elkaar verbinden die de transitie naar een duurzamere wereld willen versnellen. Meer dan ooit kijk ik door de bril van de boerenrentmeester: welke planeet laten wij achter voor de volgende generatie?’