‘Mijn droom is dat mensen langer met hun kleding doen’

Wat gek, dacht Dieuwertje Vorstenbosch (33) ruim twee jaar geleden toen ze voor haar kledingkast stond. Terwijl andere mensen in de winkel een nieuwe witte blouse kopen, hing er bij haar eentje die ze nooit meer droeg. ‘Ik realiseerde me dat het totaal niet duurzaam is wat we met z’n allen aan het doen zijn.’ Met haar vriend Lot van Os sprak ze al regelmatig over duurzame thema’s. Of het nu ging over de textiel- en voedselindustrie, energie­transitie of klimaatverandering. En telkens stelden ze elkaar de heel basale vraag die kinderen ook aan elkaar zouden stellen: waarom is het systeem ingericht zoals het is?

Omdat de witte blouse haar niet losliet, besloot ze zich te verdiepen in de levensloop van kleding. Ze schrok zich kapot toen ze de cijfers zag. ‘De kledingindustrie behoort tot de meest vervuilde industrieën ter wereld’ , zegt ze. ‘Eenderde van de kleding van een gemiddelde Nederlandse kledingkast is al een jaar niet meer aangeraakt en een kledingstuk wordt gemiddeld maar zeven keer gedragen. Daarna gooien we het weg, belandt het ergens op een grote berg, verdwijnt het in de verbrandingsoven of laten we het verstoffen in de kast.’

Het bracht haar op het idee om samen met haar vriend een eigen kledingrek in elkaar te timmeren, er kleding in te hangen en die – naar het idee van een boekenruilkast – voor het huis te zetten. ‘Het idee was heel simpel: iedereen mocht er kledingstukken in hangen die ze niet meer droegen en pakken wat ze leuk vonden’, zegt Vorstenbosch, die er een bordje bij hing: ‘Free Fashion’.

Dat het kledingrek zou uitgroeien tot een stichting waar ze zich tegenwoordig fulltime mee bezighoudt en die een hele beweging op gang brengt, had ze twee jaar geleden niet voor mogelijk gehouden. ‘Ik wilde gewoon een keer een statement maken’, zegt Vorstenbosch. ‘Er bestaan veel stigma’s over tweedehands kleding, zoals dat die vies is of alleen voor mensen die het niet breed hebben.’

Om dat beeld bij te stellen, wist Vorstenbosch dat ze tweedehands kleding moest framen als een merk. Inclusief een eigen verhaal en een bewustwordingscampagne. ‘Free Fashion is het nieuwste modemerk dat eigenlijk al lang bestaat’, zegt Vorstenbosch. ‘We wilden tweedehands kleding positief benaderen en laten zien dat we gezamenlijk een oplossing kunnen bedenken voor het overschot aan kleding.’

Inmiddels toeren er permanent achttien mobiele Free Fashion kledingrekken door het land, die mensen kunnen huren of adopteren. Ook staat Vorstenbosch met haar pop-up stand op evenementen of gaat ze langs bij bedrijven. En ze opende in iets meer dan een jaar zeven pop-up winkels in Nederland. De eerste winkel in Tilburg zou eigenlijk maar één keer open zijn. Maar het werd een gekkenhuis, met vestigingen in Utrecht, Amstelveen en Rotterdam als gevolg.

‘De winkels zorgen voor een enorm shock-effect, omdat mensen het niet kunnen plaatsen. Zo van: huh, gratis kleding die netjes is opgehangen in een echte winkel, hoe kan dat?’, zegt Vorstenbosch. ‘Wij geven kleding die voor mensen waardeloos is weer waarde door die te presenteren alsof het waardevol is, maar dan wel voor nul euro. In de winkels faciliteren we het gesprek hierover, verstrekken we informatie en doen we onderzoek naar consumentengedrag.’

Vorstenbosch heeft zich altijd afgezet tegen de consumptiemaatschappij. Als kind vond ze het al vreemd dat dingen zo makkelijk weggegooid werden en tijdens haar stage kon ze er niet tegen als collega’s een papiertje weggooiden, dat maar op één kant beschreven was. ‘Ik weigerde stelselmatig om een nieuwe te pakken en graaide een weggegooid papiertje uit de papierbak. Ik heb die inefficiëntie nooit begrepen.’

Met Free Fashion wordt Vorstenbosch ingehuurd door gemeenten, die hun inwoners graag willen informeren. Pandeigenaren bieden gratis winkelruimte aan en per winkel werkt de stichting met ongeveer honderd vrijwilligers. Alle kleding in de winkels heeft ze gratis gekregen, ook al hangt het prijskaartje er soms nog aan. ‘Daarnaast hebben we zelf nog een kaartje toegevoegd: aan de ene kant staat ons logo en op de andere kant informatie over wat de impact op het milieu is van bijvoorbeeld een T-shirt of jeans.’

Vorstenbosch vindt steeds meer medestanders in haar missie om de ‘vervuilende fast fashion industrie’ te bestrijden en te streven naar een wereld waarin kleding niet alleen duurzaam is, maar ook gratis gedeeld wordt. In totaal werden tot eind 2025 al meer dan 115.000 kledingstukken via Free Fashion geruild. Veel toch? ‘Ja en nee’, zegt Vorstenbosch, die in Tilburg ook een van de vijf klimaatburgemeesters is en in die rol inwoners hoopt te stimuleren om duurzamer en klimaatvriendelijker te leven. ‘Ja, 115.000 kledingstukken is veel. Maar nee, als je bedenkt dat we in Nederland 49.000 kledingstukken per uur weggooien. Dan hebben we tot nu toe pas ruim twee uur aan weggegooide kledingstukken gered.’

Dat motiveert Vorstenbosch om haar missie voort te zetten. Ze wil samen met de gemeente en een aantal andere partners in Tilburg een textielproeflab beginnen, waar van alles en nog wat gebeurt met afgedankte kledingstukken. Van reparatie tot ruilen en van donatie tot het hergebruik van grondstoffen. ‘Ik heb mijn hele leven al de neiging om het tegenovergestelde te laten zien. Ik kan er niet zo goed tegen dat we de dingen doen omdat we ze altijd zo doen’, zegt ze. ‘Mijn droom is dat mensen langer met hun kleding doen. Ik geloof dat we samen een modewereld kunnen creëren waarin verspilling niet meer normaal is.’