Pionieren in energietransitie in aardbevingsgebied

‘Er bestaan ontzettend veel kansen in energietransitie. Technisch gezien is er al veel meer mogelijk dan de meeste mensen weten’, zegt voorzitter Willem Schaap van Energiecoöperatie Zonnedorpen. Deze energiecoöperatie voor zes Noordoost-Groninger dorpen pioniert, deelt en verbindt om ontwikkelingen in een stroomversnelling te zetten. Dat dit heel mooie resultaten kan hebben, is ook al aangetoond: de aangesloten leden uit de ‘Zonnedorpen’ Garsthuizen, Godlinze, Leermens, ‘t Zandt, Zeerijp en Zijldijk betalen voor hun elektriciteit, opgewekt met het ‘eigen’ zonnepark, minder dan de helft van de huidige marktprijs.

Dit dankzij de coöperatie die wordt bestuurd door zes energie-enthousiaste bewoners van de betreffende dorpen. Naast Schaap zijn dit secretaris Kees Moolenaar, penningmeester Jan Kooistra, de bestuursleden Pi van Weert, Jan Roelf de Vries en Patrick Caspers en adviseur Els Zijlstra.

De basis voor Zonnedorpen werd al zo’n vijftien jaar geleden gelegd. Ook toen begon het al met pionieren. Een groepje inwoners van Zijldijk zag heil in energie uit een eigen vergistingsinstallatie. Er kwam veel positieve feedback en zelfs een mooi subsidiebedrag, maar wat uitbleef was goedkeuring voor bouw van de installatie in het polderlandschap.

Het plan strandde, maar de interesse voor duurzame energie bleef. Zonnepanelen werden economisch steeds aantrekkelijker en toen de ‘postcoderoosregeling’ in het leven werd geroepen om energiecoöperaties te stimuleren, sloeg Zijldijk de handen ineen met vijf dorpen in de regio. ’t Zandt werd het hart van de bloem, de overige dorpen de blaadjes. Voor de exploitatie van het zonnepark stelde Zonnedorpen wel twee harde eisen. ‘Iedereen moet kunnen meedoen, het mag nooit de ‘hobby van de rijken’ worden. Daarom wilden wij pertinent geen financiële bijdrage van onze leden vragen’, vertelt Moolenaar.

Het zonnepark van 0,3 hectare in ‘t Zandt kwam er via fonds Het Nieuwe Doen. Het zonnepark werd geopend in april 2019. De tweede harde eis was dat het zonnepark geen visuele overlast gaf, het mocht het landschap niet bederven. Daarom zijn de panelen heel laag bij de grond gelegd.

Inmiddels telt Zonnedorpen zo’n 190 leden en zijn de voorbereidingen in volle gang voor de aanleg van een tweede veld van 0,3 hectare naast het bestaande veld. In de regio liggen diverse gaswinlocaties die worden gesloopt. Deze locaties van zo’n zestien hectare per stuk zijn in de nabije toekomst onbruikbaar voor agrarische doeleinden. Zonnedorpen werkt daarom samen met de grondeigenaren om op deze locaties zonneparken te realiseren.

Moolenaar: ‘Samen met de grondeigenaren richten we zelfstandige bv’s op. Een deel van de opbrengst gaat naar de grondeigenaar, een deel naar ons. Met dit geld willen wij bijdragen aan het oplossen van energiearmoede in onze regio.’

Aardgasgebruik ligt gevoelig in aardbevingsgebied. ‘Daarom willen wij inwoners van onze dorpen helpen om van het aardgas af te gaan’, vertelt Schaap. Via het landelijk programma Aardgasvrije Wijken kreeg Zonnedorpen vijf miljoen euro subsidie waarmee zevenhonderd woningen in vijf van de zes dorpen (Godlinze valt onder een andere regio van het landelijk programma) van het aardgas af kunnen. De subsidie wordt ingezet voor een gratis energie prestatie advies voor alle leden.

Vervolgens begeleiden duurzaamheidsadviseurs van Zonnedorpen de mensen bij het maken van een plan op maat dat past bij de bestaande situatie. Ook krijgen zij de installatiekosten van warmtepomp en meterkast vergoed tot een bepaald maximum. Zonnedorpen koopt collectief warmtepompen in, waardoor deze financieel bereikbaar wordt voor zo veel mogelijk leden. Ook helpt de energiecoöperatie de leden bij het aanvragen van RVO-subsidies.

Naast duurzame opwekking en besparing op verbruik is er nog een derde uitdaging waarop Zonnedorpen de pijlen richt: de opslag van de opgewekte energie. ‘Zelf willen wij opslagcapaciteit creëren voor het afvlakken van de pieken op de korte termijn. Bij piekproductie kan er soms sprake zijn van negatieve prijzen. Dan moet je dus geld bijbetalen om stroom te mogen leveren aan het net. Dit willen wij voorkomen met eigen opslagcapaciteit’, zegt Schaap.

Daarnaast ondersteunt de coöperatie haar leden met de grootschalige inkoop van thuisaccu’s. ‘Wij werken aan een pilot voor centrale aansturing van alle thuisaccu’s, waardoor je één grote, virtuele accu krijgt die bijdraagt aan netstabiliteit’, legt Moolenaar uit. De grootste uitdaging in energieopslag, is de overbrugging tussen zomer en winter. Dankzij zonne-energie is er in de zomer veel meer elektriciteit beschikbaar dan in de koudste en donkerste maanden van het jaar.

Een mogelijke oplossing is gebruik van in onbruik geraakte aardgasbuizen in de bodem. ‘Denk aan opslag van perslucht in deze vele kilometers hogedrukbuis. Bij stroomoverschot gebruik je elektriciteit om lucht onder hoge druk in de buizen te pompen en bij energietekort gebruik je de druk voor het aandrijven van turbines’, vertelt Schaap.

‘Ook liggen er kansen voor kleinschalige waterstofinstallaties. Ontbrekende regelgeving maakt lagere overheden echter nog huiverig. Wij zoeken daarom samenwerking met andere energiecoöperaties om samen op te trekken bij het ontwikkelen van oplossingen. Want met elkaar kom je verder. Je moet het wiel niet opnieuw willen uitvinden. Samen willen wij voorop lopen in de energietransitie.’