7 min

Tegels wippen maakt Limburg groener

Reportage

Scholen vergroenen schoolpleinen, burgers doen hetzelfde met voorgevels en tuinen. Stoeptegels eruit, bomen en planten erin. Voor een beter klimaat. Aangevuld, voor wat de scholen betreft, met fantasierijke speel- en leeromgevingen. Van Tegelen tot Maastricht, iedereen doet mee. Rabo &Co ging op zoek naar de bron van de omslag en stuitte op twee stimuleringsprojecten: GroenBlauwe Revolutie Schoolpleinen en het NK Tegels Wippen.

Mei, 2022. Het is de eerste werkdag van directeur Patrick Scheijvens (38) van Openbaar Kindcentrum het Maasveld in Tegelen. Zijn eerste blik op het schoolplein stemt hem treurig. ‘Ik zag een grote tegelwoestijn. Niet echt leuk voor kinderen om te spelen. En, bedacht ik mij, hier moet het op een zomerdag snikheet zijn.’ Maar de directeur zag ook meteen een kans om er iets fraais van te maken.

Uitdagende speelplekken

Scheijvens wist van het bestaan van GroenBlauwe Revolutie Schoolpleinen, het stimuleringsproject van de overheid om schoolpleinen aan te leggen met veel groen en uitdagende speelplekken. Hij wist dat er op dat moment nog subsidie aan te vragen was bij de gemeente Venlo. En ook dat hij snel moest zijn. De inschrijftermijn eindigde dezelfde week. ‘Vandaar mijn verzoek aan de projectleider om met spoed een kijkje te komen nemen. Er volgde een gesprek. Een dag later kregen we groen licht!’

Het docententeam reageerde enthousiast, net als de ouders. Nog voor de zomer­vakantie hing er bij de school een banner met de boodschap: ‘Wij werken aan een nieuw, groenblauw schoolplein’. ‘Ik was natuurlijk zo trots als een pauw’, blikt Scheijvens terug. ‘Maar daarna begon het werk pas. Met 13.500 euro subsidie van de gemeente kun je tegenwoordig niet veel. Gelukkig droeg de scholenstichting 75.000 euro bij. Nog eens hetzelfde bedrag kwam van derden, waaronder Rabobank.’

Educatieve snoeptuin

De renovatie zou een jaar in beslag nemen; het werd bijna twee jaar. Maar liefst 8.884 tegels zijn vervangen door groen. De tegels zijn verwerkt in het nieuwe ‘interieur’, met speelplekken, looppaden en een educatieve snoeptuin, waar aardbeienplanten in bloei staan. Bij extreme regenval slurpt de aangebrachte wadi het water op en staat niet meer het hele schoolplein blank. De aangeplante bomen gaan voor meer schaduw zorgen en dus een aangenamer klimaat.

‘Het slechte weer zorgde voor vertraging’, aldus Scheijvens. ‘Maar het is gelukt. We spreken niet meer van schoolplein, maar van speelplein. Ouders, kinderen, team en de uitvoerders dachten mee over de invulling. Ook daar ben ik trots op. Volgend schooljaar gaan we beginnen met aanvullend lesmateriaal. Denk aan natuureducatie en buitenlessen.’

‘Weziendegevolgenvandeversteningtijdenshoosbuien.Hetrioolkanhetwaternietaan,metalsgevolgoverstromingen’

Maasveld is niet de enige school in Noord- en Midden-Limburg die meedoet, meldt Ingrid Langenhoff (57), programma­manager van GroenBlauwe Revolutie Schoolpleinen. Inmiddels gaat het om een kleine vijftig scholen. Dertien projecten zijn afgerond, bij vijftien scholen wordt nog hard gewerkt. De gemiddelde kosten bedragen circa één ton. Realisatietijd: één tot anderhalf jaar.

Tachtig procent

Langenhoff: ‘April 2022 zijn we van start gegaan. Het doel is om in zes jaar tijd tachtig procent van alle Limburgse basisscholen “groenblauw” in te richten. Deelnemende scholen krijgen behalve een financiële bijdrage een coach toegewezen om het project te begeleiden. Onze eis: de schooldirecteur en het team moeten het project dragen, anders is de kans op mislukking groot.’

Klimaatlessen

Bij het nieuwe schoolplein hoort educatie, zoals klimaatlessen voor leerlingen in de midden- en bovenbouw. Voor de kinderen in de onderbouw zijn er boekjes over het klimaat. Leerkrachten doen mee aan workshops. Langenhoff haalt een onderzoek aan van de Vrije Universiteit Amsterdam waaruit blijkt dat de ‘revolutie’ de ontwikkeling van kinderen stimuleert. ‘Hun motoriek gaat erop vooruit, ze vertonen socialer gedrag, tonen meer respect voor de natuur en zijn beter bij de les na de pauze, om een paar voordelen te noemen.’

Ook burgers vergroenen hun omgeving, zoals in Maastricht, waar Nelle Driessen (62), consulente buitenruimte en speelnatuur van het Centrum voor Natuur- en Milieueducatie, fungeert als groene schakel tussen gemeente en burgers. Zo klopten Manon van Maldegem-van Oorschot (56) en haar man Harry (57) in 2019 bij Driessen aan. Het plein achter hun tuin moest wijken voor een bowlingbaan en woningen. Protesteren bleek zinloos.

Groenplan

‘Het was meer een park, met grote bomen. Prachtig. De kinderen speelden daar. En toen kregen we te horen dat er een bowlingbaan zou komen. We hadden in de buurt zoiets van ‘we maken er iets positiefs van’.’ Ze besloten hun voorgevels te vergroenen, met de Maagdendries (het Sint-Adriesklooster, red.) als voorbeeld. ‘Dat wilden wij ook’, aldus Manon. Dat mag in de binnenstad niet zonder toestemming van de gemeente. In samenspraak met de buurtbewoners werd samen met Driessen een gesubsidieerd groenplan opgesteld.

Kartrekker

Met de zon pal op de voorgevels moest een strikte keuze worden gemaakt voor wat betreft het type planten. ‘Ik zoek altijd naar een verbinding in de buurt. Er moet een kartrekker bij zitten, een contactpersoon. Dan weet ik dat het goed komt.’ Tegels werden gewipt om plaats te maken voor bijvoorbeeld helleborus ofwel kerstroos. ‘Een plant die zich nu gaat uitzaaien’, vertelt de directeur tijdens een rondgang. Wijzend: ‘De kerria, die krijgt gele bloemetjes. En hier ezelsoor, voel eens hoe zacht.’

Het project heeft de buurt hechter gemaakt, ervaren Manon en Harry. ‘Het begon ermee dat ik tijdens de werkzaamheden iets lekkers maakte voor de buurt. Dan leer je elkaar beter kennen. Nu houden we regelmatig een buurtborrel. Hartstikke gezellig.’ Volgens Driessen is er nog een lange weg te gaan. ‘We zien de gevolgen van de verstening tijdens hoosbuien. Het riool kan het water niet aan, met als gevolg overstromingen. Meer groen maakt de stad koeler. Het is er aangenamer wonen. Bovendien is het goed voor de biodiversiteit.’

Terug naar Tegelen. Slecht weer speelde Openbaar Kindcentrum het Maasveld ook parten bij de opening, half april. Vandaar dat die binnen plaatsvond. Alle groepen hadden een tegel omgetoverd in een kunstwerk. Met het doorknippen van een tak verrichtten kinderen van de leerlingenraad de openingshandeling. ’s Middags vond een reprise plaats in het bijzijn van de ouders. Opnieuw binnen, want het regende wederom pijpenstelen.

Creatieve spelvormen

Zo’n 400 kinderen, 45 professionals en ouders, opa’s en oma’s hebben dagelijks plezier van het nieuwe plein, signaleert directeur Patrick Scheijvens. ‘Kinderen maken minder ruzie en zijn nieuwsgierig naar creatieve spelvormen. Ze dagen elkaar meer uit. Natuurlijk valt er wel eens een kind. Vallen en opstaan, dat is wat het echte leven ook behelst en daar willen we graag een afspiegeling van zijn.’

NK Tegelwippen

Hoe krijg je burgers massaal gemotiveerd om (voor-)tuinen en -gevels te vergroenen? Geef subsidie en maak er een wedstrijd van, zo bewijst het NK Tegelwippen. Steden en dorpen in Nederland gaan met elkaar de strijd aan om zoveel mogelijk stoeptegels te vervangen door bomen en planten. Gemeenten betalen mee. Breda bijvoorbeeld schenkt tien euro per vierkante meter met een maximale vergoeding van vijftienhonderd euro.

Aan de hand van ingezonden foto’s kiest een jury tussen 21 maart en 31 oktober maandelijks de zogeheten Wipper van de Maand. De winnaar krijgt een tuinpakket. Een van de maandwinnaars wordt uiteindelijk de Publiekswipper. De hoofdprijs: nog een tuinbon en de Publiekswipper Award. ‘We willen van grauw naar groen’, stellen Eva Braaksma en Remco Moen Marcar van creatief bureau Frank Lee in Amsterdam, de bedenkers van NK Tegelwippen. ‘Wanneer tegels worden vervangen door gras, bloemperken, bomen en geveltuinen wordt Nederland klimaatbestendiger, behaaglijker voor insecten en dieren, koeler op warme dagen én veel mooier!’

Na twee maanden waren er dit jaar in Nederland 620.000 tegels gewipt. Koploper is Venlo met 48.825 tegels, gevolgd door grotere steden als Utrecht, Amersfoort en ’s-Hertogenbosch. Er zijn ook nog tal van achterblijvers. Heerlen bijvoorbeeld met 53 geregistreerde gewipte stoeptegels. En wat te denken van Simpelveld, Beekdalen en Venray met elk één tegel.

Probleem is het afvoeren van de tegels. Sommige gemeenten, waaronder Venlo, zijn daar handig op ingesprongen. Die beschikken over een zogeheten Tegeltaxi. Venlo haalt de tegels gratis op aan huis - maximaal tien vierkante meter - waarna ze worden hergebruikt. Ingrid Langenhoff: ‘Scholen gebruiken de stoeptegels in het ontwerp van een nieuw schoolplein.’

  • Auteur: Bart Ebisch
  • Fotograaf: Koen Verheijden

Meer lezen over dit onderwerp?

Wat vind jij van de digitale Rabo &Co?

Wat fijn dat je je mening wilt geven over de digitale Rabo &Co. Daar zijn we heel blij mee.

max. 500 tekens